Plus

Zullen rokers stoppen met roken als sigaretten veel duurder worden?

Een pakje sigaretten voor 40 euro? Over twintig jaar kan het zover zijn, zo blijkt uit scenario’s van het Ministerie van Volksgezondheid. Tabaksproducenten vrezen ‘een feest voor criminelen’, terwijl gezondheidsprofessionals wijzen op de daling van vroegtijdige sterfte en ziekte.

Jop van Kempen
Sigarettenautomaat in 1972. Beeld Anefo/Nationaal Archief
Sigarettenautomaat in 1972.Beeld Anefo/Nationaal Archief

Wat is er aan de hand?

Om de volksgezondheid te verbeteren wil staatssecretaris Maarten van Ooijen (Preventie, ChristenUnie) het tabaksgebruik terugdringen. Het meest effectieve middel daartoe is volgens de wetenschappelijke literatuur een prijsverhoging, aldus het Trimbos-instituut. Een pakje met twintig sigaretten kost nu 8 euro. Dat zal volgend jaar sowieso oplopen tot 10 euro vanwege een hogere accijns. Op termijn wordt de belasting op sigaretten nog hoger. Een prijs tussen de 30 en 47 euro in 2040 hoort tot het scenario dat Van Ooijen in z’n hoofd heeft, zo meldde De Telegraaf vandaag. Daarvoor is overigens wel instemming nodig van het parlement.

Wat is de schade aan de volksgezondheid?

Naar schatting wordt vier van de tien voortijdige sterfgevallen in Nederland veroorzaakt door roken, aldus een wetenschappelijk artikel in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde uit 2017. In absolute aantallen: zo’n 20.000 doden per jaar. Ongeveer drie miljoen Nederlanders van 12 jaar en ouder roken – bijna 20 procent van de bevolking. De doelstelling van het Nationale Preventieakkoord is om het aantal rokers in 2040 onder de 5 procent te krijgen, wat correspondeert met minder dan 5000 tabaksdoden per jaar.

Leidt een prijsstijging wel tot minder rokers?

Ja. In rijke landen als Nederland daalt de vraag naar tabak met zo’n 4 procent als de prijs met 10 procent stijgt, zo vatte het Trimbos-instituut de wetenschappelijke literatuur samen. Maar of de vervijfvoudiging van de huidige prijs van een pakje in een tijdsbestek van bijna twintig jaar voldoende is om de doelstelling van het Preventieakkoord te halen, is moeilijk te zeggen. De helft van de rokers zegt te blijven doorroken als een pakje 60 euro kost, zo bleek uit een survey van de Universiteit van Maastricht (2021). Ook inflatie speelt een rol. Stel dat de inflatie elk jaar zo’n 10 procent is – zoals nu – en dat de sigarettenprijs daarin volledig meegaat, dan kost een pakje in 2040 zonder enige accijnsverhoging al bijna 45 euro.

Wat zijn de reacties op de prijsverhoging naar 40 euro?

“Schitterend nieuws,” zo twittert longarts Wanda de Kanter, die jarenlang longkanker behandelde in het Antoni van Leeuwenhoek en zich nu inzet voor het voorkomen van die ziekte. ‘Als kinderen niet meer verslaafd worden gemaakt door een meedogenloze tabaksindustrie met haar handlangers en lobbyisten is 87 procent van alle longkanker te voorkomen,’ zo schrijft De Kanter.

Ook Floor van Bakkum (manager preventie bij verslavingsinstelling Jellinek) juicht het voornemen toe. Ze wijst erop dat prijsmaatregelen samen met beperking van tabaksreclame en vermindering van verkoopplekken het meest effectieve ontmoedigingsbeleid vormen. “Om de zwaarst verslaafde rokers te helpen, is het ook wenselijk dat elke behandeling om te stoppen wordt vergoed. Dat geldt nu niet voor de meest intensieve behandelingen.”

Wat zegt de tabaksindustrie?

“Het wordt een feest voor criminelen,” aldus Arnoud Ongerboer De Visser, directeur ‘corporate affairs’ van Japan International Tobacco (Camel, Winston). “Er zal meer worden gesmokkeld, omdat er hoge winsten mee zijn te maken.”

Ook wijst hij erop dat Nederlanders in het buitenland op zoek gaan naar goedkopere tabak. “42 procent van de sigaretten die in Limburg wordt gerookt, is niet aangeschaft in Nederland, maar in naburige landen als België of Duitsland. Daarom is het van belang dat Nederland met prijsverhogingen in de pas blijft lopen bij buurlanden.”

Zijn er voorbeeldlanden waaraan Nederland zich kan spiegelen?

Ja. Australië, bijvoorbeeld. Het forse ontmoedigingsbeleid – een pakje sigaretten kost er nu 25 euro – heeft het percentage dagelijkse rokers van 18 jaar en ouder van bijna 30 procent in 1990 teruggebracht tot 14 procent in 2018, zo tonen cijfers van het Australische ministerie van Volksgezondheid.

Maar ook het aantal in beslag genomen illegale sigaretten nam in 2021 met 45 procent toe ten opzichte van het jaar ervoor, aldus de Australian Border Force. Grote misdaadsyndicaten hielden zich met die handel bezig.

Meer over