PlusAchtergrond

Zijn de zachte coronamaatregelen van het kabinet afdoende?

Is het genoeg, de zachte maatregelen en dringende adviezen waarmee het kabinet de pandemie de komende winter wil beteugelen? ‘Als het tegenvalt, kan de komende winter opnieuw donker worden.’

Jop van Kempen
Klanten dragen een mondkapje in een supermarkt. Beeld ANP
Klanten dragen een mondkapje in een supermarkt.Beeld ANP

Het is vooral te laat, zegt Amrish Baidjoe, als ­veldepidemioloog-microbioloog verbonden aan de London School of Hygiene and Tropical Medicine. Want hoe sneller je ingrijpt, hoe lichter en van kortere duur de maatregelen kunnen zijn.

Baidjoe vond het sowieso een slecht idee om ‘eenvoudige’ maatregelen als de 1,5 meter afstand en het mondkapje in de supermarkt helemaal overboord te gooien, zoals het kabinet twee maanden geleden deed. “De risicofactoren voor de huidige virusgroei waren toen immers al lang en breed bekend. Vaccinatie beschermt 60 tot 70 procent tegen een infectie en zo’n 95 procent tegen ernstige ziekte, maar vaccinatie is niet waterdicht. Ook kan de bescherming na verloop van tijd afnemen. Verder stokt de vaccinatiegraad standaard bij zo’n 85 procent, omdat nu eenmaal altijd een gedeelte van de bevolking niet meedoet. 2,5 miljoen Nederlanders die laaggeletterd zijn, kunnen moeilijk onderscheid maken tussen betrouwbare en onbetrouwbare informatie.”

Baidjoe, gespecialiseerd in de beteugeling van de uitbraak van infectieziekten, noemt het late reageren de ‘grootste teleurstelling’ in het beleid. “De stelregel is: vroeg detecteren, snel reageren. En terwijl Nederland de kennis in huis heeft, doet het kabinet altijd alsof een nieuwe golf als een complete verrassing komt.”

Noorwegen

Een voorbeeld van hoe het beter kan, is Noorwegen, zegt Baidjoe die lid was van het voormalige Red Team Covid-19 NL, criticaster van het coronabeleid van het kabinet. Ja, dat is dunner bevolkt. Maar Noorwegen stuurt consequent aan op het laag houden van de virustransmissie. Ook als er nauwelijks besmettingen zijn, zijn er persconferenties om iedereen bij de les te houden. Wat daarbij helpt: de overheid stuurt alle inwoners per sms voortdurend links met simpele informatie over vaccinaties of de logica van nieuwe maatregelen.

Of de nieuwe Nederlandse maatregelen genoeg zijn, kan Baidjoe moeilijk zeggen. “Dat hangt vooral af van de naleving. En of de handhaving van de maatregelen verbetert. Als het tegenvalt, kan de komende winter opnieuw donker worden. Dan zijn zwaardere maatregelen niet uitgesloten, al is een lockdown onwaarschijnlijk.”

Bezoekers van dierentuin Artis tonen hun negatieve coronatestbewijs bij de ingang.  Beeld ANP
Bezoekers van dierentuin Artis tonen hun negatieve coronatestbewijs bij de ingang.Beeld ANP

Volgende week vrijdag beslist het kabinet of aanvullende maatregelen nodig zijn.

Epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC) is wat minder kritisch dan Baidjoe, al noemt ook hij de maatregelen niet indrukwekkend. Van het dringende advies om de helft van de tijd thuis te werken en een betere handhaving verwacht Rosendaal wel wat effect. “Maar het checken van QR-codes bij dierentuinen voegt niets toe.”

Toch snapt hij de voorzichtigheid van het kabinet wel. “Er moet immers een omslagpunt komen in de virusgroei, met name vanwege de hoge vaccinatiegraad in Nederland – 84 procent van de volwassenen. Op een bepaald moment zal de verspreiding dalen, zoals de trend nu is in Engeland. Alleen weet niemand precies wanneer het kantelpunt in Nederland komt. Misschien wel de komende tien dagen, al moet je voorbereid zijn op hardere maatregelen daarna.”

Ook wijst Rosendaal op de complexiteit van beslissingen. “Een land besturen is meer dan een epidemie bestrijden. Het kabinet heeft ook te maken met sociaaleconomische belangen. En als je in dit stadium al een radicale maatregel als de avondklok invoert, riskeer je een opstand van de gevaccineerden.”

Bij oplopende ziekenhuisopnamen lijken juist de ongevaccineerden de grootste klappen te moeten incasseren. Als de keuze straks is om de sportscholen volledig te sluiten óf alleen de gevaccineerden en de herstelde coronapatiënten binnen te laten, is de keuze vrij simpel, zo verkondigde demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) dinsdagavond. De sportschool blijft dan open voor mensen met vaccinaties en herstelbewijzen.

Wat als deze ingreep niet werkt?

Wat staat ons te wachten aan verdergaande restricties als volgende week vrijdag blijkt dat de nu aangekondigde maatregelen onvoldoende werken? Het Outbreak Management Team (OMT) somt in zijn nieuwste advies enkele mogelijkheden op: verdere beperking van openingstijden en herinvoeren van ‘placeringsplicht’ (iedereen op een stoel) en 1,5 meter afstand in de horeca, sluiten van ‘niet-essentiële sectoren’ en bredere toepassing van de coronapas, bijvoorbeeld voor contactberoepen, detailhandel en sommige publieke ruimtes.

Ook kan de coronapas onder voorwaarden op de werkvloer en in het hoger onderwijs worden ingezet en kan ‘in situaties’ de zogenoemde 2G-regel gaan gelden. Die houdt in dat alleen gevaccineerden en genezen corona-patiënten een QR-code krijgen. Een negatieve test is dan niet meer afdoende. Ook kan het OMT weer adviseren het thuisbezoek te beperken.

Meer over