PlusAchtergrond

Zij kregen ooit hét telefoontje: wil je minister worden? ‘Ik kreeg anderhalf uur bedenktijd’

Dit zijn de dagen waarin kandidaat-bewindslieden voor het nieuwe kabinet worden gebeld door hun partijleider. Oud-ministers vertellen over het moment dat zij het telefoontje kregen.

Jan Hoedeman en Hans Nijenhuis
Hedy d'Ancona reageerde op het derde telefoontje van Wim Kok en werd minister van WVC in het kabinet-Lubbers III. Beeld ANP
Hedy d'Ancona reageerde op het derde telefoontje van Wim Kok en werd minister van WVC in het kabinet-Lubbers III.Beeld ANP

Het zijn in het leven de Echt Heel Belangrijke Vragen. Wil je met me trouwen? Moment en locatie worden héél zorgvuldig gekozen. Wilt u bij ons komen werken? Een beetje bedrijf zet kostbare headhunters in. Wilt u minister worden? Dát gaat ietsje anders.

Het is 2012 en Ivo Opstelten is net bezig aan een spreekbeurt in het Drentse Dalen, waar hij ooit burgemeester was. Zijn telefoon gaat. “Ik zei: heren, deze moet ik even aannemen. Met mijn achterwerk naar de zaal en het hoofd tussen de gordijnen nam ik op. Mark zei: ‘Ik wil even laten weten dat we nog een keer met je door willen gaan, samen met Fred.’ Ik zei: ‘Laten we daar nog even over praten.’ ‘Dat vind ik goed,’ zei Rutte. ‘En fijn dat we dat nu even hebben gedaan.’ En paf, toen hing hij op.”

Nú beslissen

Opstelten was al twee jaar minister van Justitie geweest en kende Rutte. Maar Roelf de Boer kreeg in 2002 een onbekende aan de lijn. “Ik lag met mijn boot aan de sluis bij Goes en moest manoeuvreren. Steven van Eijck, of hij stoorde. ‘Zeker, en hoe komt u aan mijn telefoonnummer?’ Nou het was heel belangrijk. Of ik met hem wilde praten over een ministerschap in het kabinet Balkenende voor de LPF.”

De Boer had op dat moment een eigen bedrijf en was voorzitter van de Kamer van Koophandel. Nadat hij zijn boot door de sluis had geloodst, nam hij een taxi naar Den Haag. De Boer wilde er nog een nachtje over slapen. “Dat had ik toch helemaal verkeerd begrepen, ik moest nú beslissen.” Hij werd minister van Verkeer en Waterstaat.

Hoe kwam de LPF, de partij die na de moord op Pim Fortuyn 26 Kamerzetels haalde, nou aan De Boer? “Professor Hugo Roos van de Erasmus Universiteit wilde minister worden. Maar hij had buiten de waard gerekend, namelijk zijn vrouw. Die zei: ‘Hugo, je hebt het aan je hart!’ Toen moest hij de LPF zeggen dat hij het niet zou doen. Nou, wist hij dan niet iemand anders?”

Of het nu weer zo gaat, weten we niet. De werving van bewindspersonen gebeurt in stilte. Want stel: iemand zegt ja, poseert alvast voor de foto en komt vervolgens niet door het veiligheidsonderzoek van de AIVD. Omdat ie banden heeft met de onderwereld. Of chantabel wordt geacht. Maar oud-bewindspersonen willen best vertellen over hún telefoontje.

Soms gaat feest niet door

Hedy d’Ancona (PvdA) was in 1989 Europarlementariër en zat net een commissievergadering voor. “Er kwamen een paar ambtenaren naar me toe: Wim Kok had al twee keer gebeld. Het zal wel, dacht ik, ik kende hem niet zo goed.” Eenmaal thuis in Amsterdam kreeg ze hem alsnog aan de lijn. “Het streelt je ijdelheid en nieuwsgierigheid. Ik had anderhalf uur bedenktijd.” Ze werd minister van Volksgezondheid in kabinet-Lubbers III.

Soms wordt een kandidaat gepolst maar gaat het feest niet door. Guusje ter Horst was burgemeester van Nijmegen toen in 2002 PvdA-leider Wouter Bos belde om te zeggen dat zij er alvast rekening mee moest houden dat hij haar zou vragen. Maar bij die kabinetsformatie viel de PvdA uiteindelijk buiten de boot. “De tweede keer stond ik in 2007 in een winkel op de Haarlemmerdijk. Bos belde weer, nu concreet met de vraag of ik minister van Binnenlandse Zaken wilde worden in Balkenende IV. Ik heb een dag bedenktijd gevraagd en zei toen ja.”

Ter Horst is in 2012 nog een derde keer gebeld door Bos. Die was toen informateur. Hij kondigde aan dat partijleider Samsom haar de volgende dag zou bellen met een vraag. “En mijn antwoord moest ja zijn. Maar ik voelde al aankomen dat politie zou worden weggehaald bij Binnenlandse Zaken (werd ondergebracht bij Justitie, red.), dus heb ik nee gezegd.”

Servet

Nee zeggen wordt niet altijd geaccepteerd. “Het verhaal van hoe Hans van Mierlo Els Borst vroeg als minister van Volksgezondheid is prachtig,” vertelt oud-D66-minister Roger van Boxtel. “Hij ging met haar uit eten in een Italiaans restaurant en schreef al haar bezwaren op een servet. Na het diner veegde hij daar zijn mond mee af, om haar te laten zien dat hij haar tegenwerpingen niet serieus nam.” Borst, die in zichzelf geen politiek dier zag, werd in 1994 minister en later ook nog partijleider.

Alexander Pechtold, ook D66, heeft het proces van beide kanten meegemaakt. Hij werd in 2005 gebeld. “Ik was net anderhalf jaar burgemeester van Wageningen en had een kind van nul en eentje van een jaar. Daar moest ik even over nadenken. Ga ik nu weer het volgende krankzinnige avontuur aan?” Pechtold werd minister van Binnenlandse Zaken. En later partijleider.

Er zijn ook mensen die juist op de vraag zitten te wachten. Of wachten… Pechtold: “Op een gegeven moment beland je als onderhandelaar in de formatie. Dan gaan allerlei mensen je bellen die denken dat ze minister moeten worden: ‘Moeten wij niet eens een kopje koffie drinken?’”

Kan een kandidaat nog een voorkeur uitspreken voor een departement? Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) noemde in 2006 tegenover partijleider André Rouvoet Defensie, en anders Ontwikkelingssamenwerking. “Het geschuif met posities begon. André zei: het gaat de goede kant op, maar denk ook eens na over EZ en Verkeer en Waterstaat. Daar maakte hij me niet gelukkig mee.” Het werd uiteindelijk toch Defensie.

Nooit gebeld is prof. dr. ir. P. Akkermans, bekend van cabaretduo Van Kooten en De Bie. Hij is ook nu nog niet officieel gevraagd. Ook niet gepolst. Maar de naam wordt genoemd.

Meer over