PlusAchtergrond

Winsten spuiten omhoog, maar het feest is bijna afgelopen

Het gaat uitstekend met het Nederlands bedrijfsleven. Omzet en winst gaan door het dak. Maar het feest is binnenkort afgelopen, vrezen deskundigen.

Peet Vogels
Tanken bij Shell op weg naar het zuiden. De energiegigant noteerde over het tweede kwartaal een winst van 11,5 miljard dollar, vooral dankzij de hoge olie- en gasprijzen. Beeld ANP / John van Hamond
Tanken bij Shell op weg naar het zuiden. De energiegigant noteerde over het tweede kwartaal een winst van 11,5 miljard dollar, vooral dankzij de hoge olie- en gasprijzen.Beeld ANP / John van Hamond

Het cijferseizoen, wanneer bedrijven de prestaties over de eerste helft van het jaar bekendmaken, verloopt tot nu toe uitstekend. “Consumenten zijn bereid hogere prijzen te betalen. Dus kunnen bedrijven de kosten doorberekenen. In de VS werd gerekend op een gemiddelde winststijging van 4 procent. Maar tot nu toe is dat al 8 procent,” zegt Bob Homan, hoofd van ING Investment Office. “En in Europa gaat het zelfs nog beter.”

De bedrijven zien de winsten oplopen en de werknemers profiteren van de krappe arbeidsmarkt. De baanzekerheid is groot en de lonen stijgen, zij het niet voldoende om de inflatie te compenseren.

Corné van Zeijl, fondsmanager bij vermogensbeheerder Actiam, ziet ook goede winstcijfers. “Alles wat met computerchips te maken heeft doet het goed en ook een bedrijf als Shell kwam met goede cijfers.” De energiegigant noteerde over het tweede kwartaal een winst van 11,5 miljard dollar, vooral door de hoge olie- en gasprijzen.

Maar de cijfers vertellen het verhaal van het voorbije halfjaar. Vooruitkijkend slaan de bedrijven een heel andere toon aan. Uitzender Randstad keek terug op een recordhalfjaar, maar waarschuwde al voor een moeilijke tweede helft van het jaar. En het zal niet bij dat bedrijf blijven, denkt Van Zeijl. “Beter dan nu zal het niet worden, zeker niet in Europa.”

Want de omzet- en winstcijfers hebben ook een andere kant. Bedrijven zijn weliswaar in staat de stijgende kosten door te berekenen, consumenten zijn steeds minder in staat die hoge prijzen te betalen. Unilever verkocht bijvoorbeeld minder producten, de omzetstijging die het concern boekte, was geheel te danken aan de hogere prijzen.

En dat is niet alleen bij Unilever het geval. Supermarktketen Jumbo zag de omzet in de eerste helft van het jaar vrijwel gelijk blijven aan dezelfde periode vorig jaar. Maar de prijzen stegen gemiddeld met 8 procent in de supermarkt. Dat betekent dat er dus minder verkocht werd.

Spaarbuffers nu uitgegeven

Dat de consument nog steeds veel geld uitgeeft is onder meer te danken aan de grote spaarbuffers die tijdens corona zijn opgebouwd. Tijdens corona kon het geld veel moeilijker besteed worden aan buitenlandse vakanties, of restaurantbezoek. Dat zorgde er voor dat er tientallen miljarden meer gespaard werden dan in eerdere jaren.

Nu wordt dat geld alsnog uitgegeven. Voor een deel om die vakantie in het buitenland alsnog te boeken, maar de hogere prijzen door de inflatie slokken een deel van het spaargeld op. Zo houden consumenten de uitgaven toch een tijdje op peil door hun buffer aan te spreken.

Maar dat feest is rap afgelopen, waarschuwen deskundigen. Er staat namelijk een recessie voor de deur in Europa, daar is iedereen van overtuigd. Van Zeijl wijst op de sombere stemming in het bedrijfsleven. Ook het consumentenvertrouwen staat op een dieptepunt. En een onderzoek onder grote vermogensbeheerders van Bank of America liet zien dat zij overtuigd zijn van een recessie. “En als iedereen dat denkt, dan komt die recessie er ook.”

De reden voor de recessie is de hoge inflatie. Consumenten zien hun koopkracht achteruitgaan en kunnen simpelweg minder kopen. En ze zullen hun buffer minder snel aanspreken als ze een recessie vrezen. Bedrijven zullen minder investeren als de vraag naar producten niet meer groeit. Daarmee vallen twee belangrijke pijlers onder economische groei weg.

Schaarste

Vakbond FNV vraagt al langer om een nationaal akkoord om de koopkracht van burgers te verbeteren. Werkgevers moeten hun winsten gebruiken om de lonen te verhogen, vindt de vakbond. De vraag is of dat werkt. De hoge prijzen zijn een gevolg van schaarste. De vraag naar spullen is simpelweg groter dan het aanbod. Als de burgers meer te besteden hebben, zal dat leiden tot nog hogere prijzen en dus meer inflatie, is de vrees.

En de centrale banken doen ook een duit in het recessiezakje. De Europese Centrale Bank verhoogt de rente om de inflatie te verlagen. Het Amerikaanse centralebankstelsel kwam vorige week nog met een verhoging van 0,75 procent. En er komen meer verhogingen aan. “Die hogere rente zorgt voor minder vraag en dat zet een rem op de inflatie,” zegt Homan van ING. Nadeel is dat die lagere vraag tot een recessie leidt.

De vraag is hoe diep en langdurig de recessie zal zijn. Homan is optimistisch. “Bedrijven zullen niet snel mensen ontslaan nu de arbeidsmarkt zo krap is.” Als medewerkers zien dat hun baan niet in gevaar is, zijn ze sneller bereid weer geld uit te geven. En dat is weer gunstig voor het economisch herstel, want als de consumenten meer gaan besteden gaan bedrijven weer meer investeren.