PlusAchtergrond

Werkt de opstelling van de Gezondheidsraad tijdens de coronacrisis onnodig vertragend?

Met het advies om tieners vooralsnog geen booster te geven, uitzonderingen daargelaten, loopt de Gezondheidsraad voor een keer vóór het EMA uit. Beeld ANP /  ANP
Met het advies om tieners vooralsnog geen booster te geven, uitzonderingen daargelaten, loopt de Gezondheidsraad voor een keer vóór het EMA uit.Beeld ANP / ANP

Het advies om tieners vooralsnog geen booster te geven past bij de terughoudende opstelling van de Gezondheidsraad. Maar past die houding in een pandemie? Of werkt het onnodig vertragend?

Jop van Kempen en Bas Soetenhorst

“In een noodsituatie, zoals de uitbraak van een nieuw virus, is snel handelen belangrijker dan heel zorgvuldig handelen,” zegt emeritus-hoogleraar vaccinologie Ben van der Zeijst (LUMC). Hij begrijpt niet dat de Gezondheidsraad bij adviezen over coronavaccinatie vaak wekenlang de tijd neemt. “De afweging tussen gezondheidswinst en bijwerkingen van vaccins is bij het Europese Medicijnagentschap EMA in goede handen, in een acute fase van een pandemie kun je daar goed op varen.”

Met het vrijdag verschenen advies om tieners vooralsnog geen booster te geven – met uitzondering van degenen met een afweerstoornis of kwetsbaar familielid – loopt de Gezondheidsraad voor een keer vóór het EMA uit; dat heeft nog geen standpunt bepaald. Toch is de stellingname van de raad in lijn met eerdere adviezen: behoedzaam, en niet te snel. Doorgaans komt het EMA met een vaccinatiebesluit, waarna de Gezondheidsraad enkele dagen of (vele) weken later volgt met gelijkluidend advies.

Zestigminners

‘De raad brengt op basis van de stand van wetenschap advies uit aan regering en parlement over kwesties binnen het hele spectrum van de volksgezondheid’, luidt de officiële taakomschrijving. In vredestijd functioneert dat prima, zegt hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC). Maar tijdens de pandemie heeft de Gezondheidsraad de volksgezondheid in zijn ogen ook geschaad. Rosendaal memoreert het advies van vorig voorjaar om zestigminners niet meer te vaccineren met AstraZeneca, wat op populatieniveau nadelig uitpakte, aldus een studie in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.

Van der Zeijst brengt ook de trage boostercampagne van eind vorig jaar in herinnering. “Dat had veel sneller gemoeten, en daar waren sterke aanwijzingen voor uit bijvoorbeeld Israël. Dan was Nederland waarschijnlijk minder snel in een nieuwe lockdown gegaan.” Niet alleen de Gezondheidsraad nam daarbij overigens de tijd, ook de voorbereiding van de boostercampagne, waartoe de raad ook adviseerde, verliep traag.

Andere landen sneller

Ook met het boosteren van tieners zijn andere landen sneller. Duitsland, de VS, Frankrijk, Italië, Portugal en Zwitserland, bijvoorbeeld, gaven weken geleden al groen licht. Spanje, Denemarken, Finland en België daarentegen vinden de toegevoegde waarde van een extra prik voor 12- tot 18-jarigen te beperkt. Zij namen daarover al eerder een besluit. In Nederland was het wachten tot vrijdag op de Gezondheidsraad.

De tijd die de raad vaak neemt, is echter noodzakelijk, zegt Marianne Geleijnse, vicevoorzitter van de Raad. “Ik begrijp dat mensen het sneller willen. Maar het is wel een wetenschappelijke commissie.”

Zij verwerpt de gedachte om na een EMA-advies over vaccineren de Gezondheidsraad over te slaan om tijd te winnen. “Wij maken een zorgvuldige afweging van vaccinatie in de Nederlandse context. Die verschilt van andere Europese landen, omdat golven zich bijvoorbeeld op verschillende momenten aandienen en maatregelen per land verschillen. Er is te veel variatie tussen landen om het op een hoop te gooien.”

Adviezen aaneen rijgen

Toch zou Anja Schreijer, voormalig hoofd infectieziekten van de Amsterdamse GGD en lid van het OMT, graag zien dat de Nederlandse adviesstructuur van de pandemiebestrijding verandert, met een andere rol voor de Gezondheidsraad. “Nu komt het OMT met adviezen over de virusuitbraak, de Gezondheidsraad kijkt naar de vaccins en onder het ministerie van Volksgezondheid valt een werkgroep die kijkt naar de inzet van antivirale geneesmiddelen,” schetst Schreijer. “Wie rijgt al die adviezen aan een satéprikker en maakt er logisch beleid van?”

In haar huidige functie bij het Pandemic and Disaster Preparedness Center – letterlijk: het pandemie- en rampen voorbereidingscentrum – pleit Schreijer voor minder tussenlagen en meer integratie. Dat leidt tot meer snelheid en betere pandemiebestrijding, aldus Schreijer.

Frits Rosendaal denkt in dezelfde richting. “Bij al dan niet vaccineren tijdens een pandemie zie ik het nut niet direct van adviezen van de Gezondheidsraad. Dezelfde data tweemaal bestuderen, die betrekking hebben op dezelfde omstandigheden en vergelijkbare populaties, is onnodig, kost tijd, en is potentieel verwarrend.”

EMA als leidraad

Steeds als het Europees Medicijnagentschap (EMA) in de coronacrisis beslist over vaccineren, volgt de Gezondheidsraad nadien met advies met dezelfde strekking:

21/12/20 Groen licht EMA voor inzet Pfizervaccin / 24/12/20 Groen licht Gezondheidsraad voor Pfizervaccin

06/01/21 Groen licht EMA voor Moderna / 11/01/21 Groen licht Gezondheidsraad voor Moderna

29/01/21 Groen licht EMA voor AstraZeneca / 04/02/21 Groen licht Gezondheidsraad voor AstraZeneca

11/03/21 Groen licht EMA voor Janssen / 17/03/21 Groen licht Gezondheidsraad voor Janssen

28/05/21 Groen licht EMA voor Pfizer bij kinderen vanaf 12 / 29/06/21 Groen licht Gezondheidsraad voor Pfizer bij kinderen vanaf 12

23/07/21 Groen licht EMA voor Moderna bij kinderen vanaf 12 / 29/07/21 Groen licht Gezondheidsraad voor Moderna bij kinderen vanaf 12

02/09/21 EMA vindt booster nog niet nodig / 14/09/21 Gezondheidsraad vindt booster nog niet nodig

04/10/21 Groen licht EMA voor booster 18-plussers / 02.11.21 Groen licht Gezondheidsraad voor booster 60-plussers / 25/11/21 Groen licht Gezondheidsraad voor booster 18-plussers /

25/11/21 Groen licht EMA voor Pfizer bij kinderen van 5 tot en met 11 / 10/12/21 Groen licht Gezondheidsraad voor Pfizer bij kinderen van 5 tot en met 11