PlusAchtergrond

Wéér een ander geluid van Jesse Klaver? ‘Niemand weet meer waar GroenLinks voor staat’

GroenLinks begint de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen op achterstand. Partijleider Jesse Klaver probeert met een ander geluid het dreigende verlies te beperken.

Hanneke Keultjes en Hans van Soest
GroenLinksleider Jesse Klaver moet het zetelverlies van zijn partij zien te beperken. Beeld marco de swart/ANP
GroenLinksleider Jesse Klaver moet het zetelverlies van zijn partij zien te beperken.Beeld marco de swart/ANP

Het gaat niet lekker met GroenLinks. Na het aantreden van partijleider Jesse Klaver was de partij even de grootste op links, maar zijn verhaal slaat niet meer aan bij veel kiezers. Dus moet hij op zoek naar een nieuw aansprekend imago om nog op te vallen tussen alle nieuwe oppositiepartijen in de Tweede Kamer. Dit keer, zeggen ingewijden, hoopt hij een beroep te kunnen doen op zijn ervaring.

Senior van het parlement

Hoewel Klaver pas 35 is, is hij een van de langstzittende fractieleiders. In het recente debat over de regeringsverklaring profileerde hij zich als de senior van het parlement door zich uit te spreken tegen de verruwing van het debat. Het plan is, zo klinkt het op de fractieburelen, om dat vaker te gaan doen. Het is niet voor het eerst dat er binnen de partij gesleuteld wordt aan partij-uithangbord Klaver.

Alexander de Roo, medeoprichter van GroenLinks, vindt die gedaanteverwisselingen maar niets. “Eerst was Klaver de idealist, toen vrij rechts, daarna kwam er een linkser verhaal met de Franse econoom Piketty en vervolgens was het ‘we stemmen voor alles’. Het is allemaal compleet onduidelijk. Niemand weet meer waar GroenLinks voor staat.”

In de hoek waar de klappen vallen

Dit weekeinde trapt Klaver de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen af op een partijcongres in Rotterdam, al vergat de partij in de agenda de speech van haar partijleider te vermelden. De campagne moet het dreigende verlies beperkt houden. In 2018 haalde de partij 8,9 procent van alle stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Maar volgens een recente peiling van onderzoeksbureau I&O Research zou de partij na 16 maart bijna een op de vijf raadszetels verliezen, en in Amsterdam zelfs een kwart.

GroenLinks zit al een tijdje in de hoek waar de klappen vallen. Bij de Kamerverkiezingen van vorig jaar verloor de partij fors: zij ging van 14 naar 8 Kamerzetels. En waar sindsdien electorale concurrenten als Volt en Partij voor de Dieren op winst staan in de landelijke polls, krabbelt GroenLinks maar niet op.

‘GroenLinksstemmer vindt zichzelf zeer links’

“GroenLinks zit met een dilemma,” schetst politicoloog Matthijs Rooduijn van de Universiteit van Amsterdam. “Veel kiezers zien de partij als heel radicaal. Je zag in de vorige campagne dat Klaver probeerde iets aan dat imago te doen en probeerde GroenLinks neer te zetten als een partij die misschien wel andere ideeën had, maar geen gekke. Zo probeerde hij de gematigde kiezer aan zich te binden. Het verkiezingsprogramma heette vorig jaar ook ‘Tijd voor nieuw realisme’.”

En juist daar wringt het. Uit onderzoek blijkt dat GroenLinksstemmers zichzelf als zeer links beschouwen, bijvoorbeeld als het gaat om het verkleinen van inkomensverschillen en over het welkom heten van migranten. Maar Klaver zette zich de afgelopen jaren gematigder neer. Hij keerde hij zich openlijk tegen ‘scorebordpolitiek’ van andere partijen. Hij kondigde aan niet overal tegen te stemmen.

Kiezer begrijpt ‘wisselende houding’ niet

In de evaluatie van de verkiezingsnederlaag van 2021 constateerde het wetenschappelijk bureau van de partij al dat Klavers ‘wisselende houdingen’ door de kiezers ‘niet begrepen’ werden. “Mede omdat ze zich Klaver herinneren als de idealistische nieuwkomer.” In de verkiezingscampagne van 2021 stelde de GroenLinksleider zich ‘dan weer idealistisch en aanvallend’ op, ‘dan weer gericht op verbinding en samenwerking’, zo luidde de kritiek.

Inmiddels lijkt de strategie weer veranderd. Klaver zegt nu hardop dat het kabinet niet bij voorbaat hoeft te rekenen op de steun van zijn partij, wederom nogal een omslag. Het roept ook in de partij de vraag op: wat vindt Klaver zelf nou écht? De Roo gelooft in elk geval niet dat hij zich wéér opnieuw kan uitvinden. “Ik ben bang dat Klavers tijd wel voorbij is.”

Jongerenclub Dwars is optimistisch

Maar niet iedereen is zo fatalistisch. Waar jongerenclub Dwars altijd uiterst kritisch was over Klavers koers, is de huidige voorzitter Hiske Scholtens ‘op dit moment eigenlijk heel optimistisch’. “We zien dat er nu gewerkt wordt aan een duidelijke strategie. De partij spreekt zich uit tegen het oprukken van extreemrechts.”

Over de houdbaarheidsdatum van Klaver wil Scholtens niets zeggen. “Het is qua leiderschap altijd de vraag op welk moment een wissel het beste is.” Eerder zei de Amsterdamse GroenLinkswethouder Rutger Groot Wassink bij Nieuwsuur dat ‘aan iedereen een eind komt, dus ook aan Jesse Klaver’. Woorden die hij nu niet herhaalt.

‘Herkenbaar en onversneden links verhaal’

Wel vindt Groot Wassink dat GroenLinks in het kabinet had moeten gaan en in de formatie haar linkse ‘partner’ PvdA had moeten loslaten. Nu de partij alweer in de oppositie is geëindigd, moet ze werken aan een ‘herkenbaar en onversneden links verhaal’.

Dat Klaver zich nu in de Tweede Kamer gaat bezig houden met wonen, ‘kan heel erg helpen’. “Dat is een herkenbare portefeuille, waar hij dat linkse verhaal voor het voetlicht brengen. Als íets ongelijkheid in de samenleving laat zien, is het wonen.”

Een meevaller voor Jesse Klaver en de zijnen: concurrenten Volt en de Partij voor de Dieren doen komende maand maar in een klein aantal gemeenten mee. “Het verlies zou dus nog mee kunnen vallen,” zegt Alexander de Roo. Groot Wassink hoopt dat het zijn partij lukt om ‘te consolideren in de grote steden’, zoals zijn eigen Amsterdam. “Daarna moeten we het kabinet te vuur en te zwaard bestrijden.”