PlusPunt voor punt

Wat gaat sanctiecoördinator Blok precies doen en is hij daar de juiste persoon voor?

Stef Blok, oud-minister van Economische en Buitenlandse Zaken, is sinds maandag nationaal coördinator sanctienaleving.  Beeld Bart Maat/ANP
Stef Blok, oud-minister van Economische en Buitenlandse Zaken, is sinds maandag nationaal coördinator sanctienaleving.Beeld Bart Maat/ANP

Oud-minister Stef Blok coördineert de Nederlandse sancties tegen rijke Russen. Waarom is dat nodig en wat gaat hij precies doen? Vijf vragen en antwoorden.

Hanneke Keultjes

Het was een sterk staaltje Europese eensgezindheid: de snelle invoering van sancties tegen Rusland. Maar met de uitvoering gaat het in Nederland niet zo soepel. Kamerleden vrezen dat rijke Russen het getreuzel gebruiken om bezittingen weg te sluizen. Oud-minister Stef Blok moet dat nu in goede banen leiden.

1. Waarom doet minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken het niet zelf?

De Tweede Kamer verweet Hoekstra vorige week te weinig te doen. Een dag later maakte hij bekend een ‘nationaal coördinator’ aan te stellen. Bronnen rond Hoekstra stellen dat het hem ontbreekt aan de tijd om die taak zélf op zich te nemen. Om in oorlogstijd de banden met bondgenoten aan te halen reist de CDA-bewindsman van Europese hoofdstad (maandag Athene) naar Europese hoofdstad (gisteren Berlijn). Daar heeft hij al een meer dan fulltime baan aan. In andere Europese landen zijn andere ministers verantwoordelijk voor de sanctienaleving: Economische Zaken of Financiën bijvoorbeeld.

2. Wat gaat Blok precies doen?

De VVD-veteraan gaat vooral coördineren. Blok moet zorgen dat alle informatie, die nu in brokjes over acht ministeries is verspreid, bij elkaar komt. Wat doet de Belastingdienst om de sancties uit te voeren? Hoe staat het met de juristen die zich over privacyregels buigen? Hoe staat het met informatie waarover Kadaster en Kamer van Koophandel beschikken? Blok houdt kantoor op het ministerie van Buitenlandse Zaken en is meteen aan de slag gegaan. De speciale sanctietaskforce bestaat uit (top)ambtenaren van de acht ministeries die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de sancties. Zij hebben al een keer vergaderd. De baas van die club is de ambtenaar die ook de brexittaskforce leidde.

3. Is Blok de juiste persoon om dit te doen?

Blok was minister van Buitenlandse Zaken, Wonen (dat onder Binnenlandse Zaken valt), Justitie, Buitenlandse Zaken én Economische Zaken. Dat maakt hem volgens bronnen de ideale kandidaat, omdat hij op al die departementen de weg weet en mensen kent. Ook weet hij als oud-VVD-fractieleider wat de Tweede Kamer van hem verwacht. Maar de oppositie in de Tweede Kamer had meteen al veel kritiek, vooral omdat het ministerie van Buitenlandse Zaken maandag een stuurgroep (waar Blok de leiding heeft) en een taakgroep (die de stuurgroep weer gaat aansturen) aankondigde. Want er was toch al een taskforce en een werkgroep? Kamerleden vrezen dat de haperende sancties niet worden vlotgetrokken door een reeks aan ambtelijke werkgroepen die de indruk van urgentie wekken, maar in het verleden vooral een uitvlucht bleken voor lastige problemen.

De Eclipse, het superjacht van Russische oligarch Roman Abramovitsj, lag korte tijd bij Sint Maarten. Nederland kon de boot toen nog niet aan de ketting leggen, omdat Abramovitsj toen nog niet op de sanctielijst stond. Het jacht ligt nu in een Turkse haven. Beeld EPA
De Eclipse, het superjacht van Russische oligarch Roman Abramovitsj, lag korte tijd bij Sint Maarten. Nederland kon de boot toen nog niet aan de ketting leggen, omdat Abramovitsj toen nog niet op de sanctielijst stond. Het jacht ligt nu in een Turkse haven.Beeld EPA

4. Waarom heeft Nederland nog geen huizen van Russen geconfisqueerd?

Nederland kán geen vastgoed van Russen confisqueren. Ook geen boten of schilderijen trouwens. De sanctieregels staan alleen toe dat bezittingen bevroren worden. Het kabinet kan een jacht dus wel aan de ketting leggen, maar niet afpakken. Een huis dat op naam staat van een Rus die op de sanctielijst staat, mag niet worden ‘vervreemd’, verkocht, of aangekocht door iemand waartegen sancties zijn ingesteld. Dat zijn overigens niet álle Russen en Russische bv’s, maar een kleine 900 personen – veelal oligarchen – en zo’n 75 bedrijven.

5. De oorlog in Oekraïne duurt nu al 42 dagen. Had Nederland hier niet eerder werk van kunnen maken?

Dat neemt de Kamer het kabinet ook kwalijk. Al eerder was duidelijk ‘dat de uitvoering van sancties verbeterd kon worden’, schreef minister Hoekstra donderdagavond aan de Tweede Kamer. Wanneer dat besef precies indaalde, laat hij in het midden, maar pas op 24 maart werd er werk gemaakt van ‘knel- en verbeterpunten’. Rijkelijk laat, vindt de oppositie. Hoekstra zegt dat het kabinet gedaan heeft wat het kon. De vergelijking met België en Frankrijk, die miljarden aan Russische banktegoeden bevroren, en Nederland, dat daar met 516 miljoen euro schamel bij afsteekt, gaat volgens Hoekstra mank. België telt geld dat via het in België gevestigde betalingssysteem Swift vloeit mee, Frankrijk bevroor ook 22 miljard euro van de Russische centrale bank.

Meer over