PlusAnalyse

Wat gaat er mis met het sneltesten voor toegang?

Met een negatieve testuitslag kun je vanaf deze maand naar sportevenementen, musea en concerten. Dat klinkt goed, maar er heerst veel kritiek. Waarom krijgt bijvoorbeeld maar één bedrijf de lucratieve opdracht om sneltests af te nemen? En vijf andere vragen over testen voor toegang.

De grote zaal van het Concertgebouw is stil en leeg. Met testen voor toegang worden hier vanaf deze maand weer mensen toegelaten. Beeld ANP
De grote zaal van het Concertgebouw is stil en leeg. Met testen voor toegang worden hier vanaf deze maand weer mensen toegelaten.Beeld ANP

1. Waar komt deze kritiek vandaan?

Dinsdag publiceerde onderzoeksplatform Follow The Money (FTM) een onderzoek waaruit blijkt dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zo’n 925 miljoen euro stort aan Stichting Open Nederland, die de organisatie van het testen voor toegang voor zijn rekening neemt.

FTM constateert een aantal grote gebreken. ‘Deze constructie is hoogst ongebruikelijk, niet transparant, en toezicht op de besteding van het geld ontbreekt. Bovendien is de opdracht aan de stichting niet aanbesteed, wat in strijd is met de wet.’

Het is onduidelijk of en op welke manier de overheid iets te vertellen heeft over de besteding van het geld. Er is geen raad van toezicht en er is in de statuten niks te vinden over verantwoording, meldt FTM. Daarnaast zouden de drie bestuurders hun eigen beloning bepalen, en indien ze besluiten de stichting op te heffen is er geen verplichting om het geld terug te betalen.

2. Is er meer?

Jazeker. Stichting Open Nederland zou maar één aanbieder van sneltesten benaderd hebben om de testen uit te voeren. Lead Healthcare uit Baarn mag deze maand ongeveer 200.000 van die sneltesten uitvoeren, op kosten van de overheid.

Twintig andere sneltestbedrijven hebben een kort geding aangespannen tegen de stichting. Volgens deze commerciële testers is er sprake van oneerlijke concurrentie. Ze eisen dat de huidige aanbesteding wordt gestaakt en willen ook de kans krijgen om de opdracht voor de stichting uit te voeren. Er is onbegrip over de keuze om maar één bedrijf de opdracht te geven voor de sneltesten.

Volgens de stichting zelf is hier juist bewust voor gekozen. Zo kan er een concept ontwikkeld worden voor de toegangstesten en kunnen ze uitproberen of het werkt. Dat zou op deze manier sneller gaan, menen zij. Ook laat de stichting weten dat er een ‘marktconforme’ vergoeding tegenover staat en stellen zij op verschillende manieren verantwoording aan de overheid af te leggen.

Donderdag buigt de rechter in Amsterdam zich over de zaak.

3. Wat kost het precies?

Het hele project kost 1,1 miljard euro. 925 miljoen euro gaat naar Stichting Open Nederland, en de rest is bedoeld voor de antigeentesten en de opbouw van XL-teststraten voor ademtesten.

Volgens demissionair minister Hugo de Jonge gaat het om een zogeheten reservering, dat wil zeggen dat het begrote bedrag nog niet helemaal is overgemaakt. ‘De facturatie vindt plaats op nacalculatiebasis,’ schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer. Inmiddels is er zo’n 90 miljoen euro van het totaalbedrag gestort. De rest volgt in stappen.

4. Hoe gaat dat testen voor toegang in zijn werk?

De overheid hoopt met het prijzige experiment om het bezoeken van evenementen mondjesmaat weer mogelijk te maken. Afgelopen weekend gingen voor het eerst verschillende locaties open voor mensen die zich 40 uur van tevoren hebben laten testen bij een speciale sneltestlocatie. Daar wordt een diepe neustest uitgevoerd. Een zelftest, of een test van de GGD is niet geldig. Wel zijn de testen op de speciale testlocaties gratis.

De eerste maand wordt dit testen voor toegang georganiseerd bij wijze van proef. Het is momenteel maar voor een beperkt aantal gelukkigen mogelijk om mee te doen. Niet iedereen met een negatieve coronatest is welkom. Gegadigden moeten zich aanmelden bij de de locatie waar zij heen willen. Als het lukt een kaartje te regelen, mag je op vertoon van een negatief testbewijs van zo’n speciale teststraat het evenement bezoeken.

5. Wat is het verschil met de Fieldlab Evenementen?

Bij een Fieldlab-evenement gaat het om een wetenschappelijke praktijktest waarbij de maatregelen deels worden losgelaten, om te onderzoeken hoe verschillende evenementen op termijn weer georganiseerd kunnen worden. Het testen voor toegang is daarentegen bedoeld om bepaalde sectoren daadwerkelijk eerder open te gooien op basis van sneltesten.

Het is de bedoeling om dit systeem de komende maanden uit te bouwen, zodat er steeds meer plekken open kunnen voor publiek.

6. Wat is er te doen in Amsterdam?

Met een negatief sneltestbewijs op zak kunnen Amsterdammers onder andere naar Artis, het Concertgebouw, het Scheepvaartmuseum en Paradiso. Een volledige lijst van de beschikbare evenementen is te vinden op de website van de Rijksoverheid.

Madame Tussauds wil nu al niet meer meedoen aan de pilotdagen. Volgens de directeur zijn er te weinig kaarten verkocht. Zo’n 20 procent. Hij denkt dat het komt omdat de coronatestlocaties in de buurt te vol zitten.

Oorspronkelijk was er een plan om de bekerfinale van Ajax tegen Vitesse, die zondag wordt gespeeld in de Rotterdamse Kuip, uit te zenden voor een publiek van 5000 toeschouwers in de Johan Cruijff Arena. Dat gaat niet meer door. Het zou te kort dag zijn om dat allemaal te regelen.

Wel is het de bedoeling om 7500 seizoenskaarthouders te verwelkomen bij Ajax - AZ op 25 april in het stadion. Dat is weer wel een Fieldlab Evenement. Als Ajax drie dagen daarvoor FC Utrecht verslaat en daarna van AZ wint worden ze voor de 35ste keer kampioen.

Meer over