Analyse

Wanneer pakt de staat het verlies bij ABN Amro?

Het wil maar niet vlotten met de ambitie van het kabinet om het overheidsbelang in ABN Amro af te bouwen. Al jaren blijft dat steken op 56,3 procent, waarmee ABN Amro nog steeds een staatsbank is.

Herman Stil
null Beeld Tobias Kleuver/ANP
Beeld Tobias Kleuver/ANP

Het belang is een overblijfsel van de financiële crisis van 2008, toen banken als ABN Amro zich in het kielzog van de kredietcrisis tot de overheid moesten wenden om overeind te blijven.

Andere banken en verzekeraars hebben hun steun allang met rente afbetaald of de staat heeft zijn belangen al lang en breed met winst verkocht. Dat was ook het plan voor ABN. In 2015 ging de bank terug naar de beurs en vervolgens verkocht het kabinet drie keer een pluk aandelen .

Niks leek een snel vertrek in de weg te staan. Tot de bank zelf roet in het eten gooide door na eerdere politieke en maatschappelijke ophef over ‘perverse bonussen’ de top fors te willen belonen. Ook woedde jarenlang een interne machtsstrijd over de te volgen koers en de vraag wie ‘staatstopman’ Gerrit Zalm mocht opvolgen.

Weinig zin

Daarop staakte toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem in 2017 alle plannen voor verdere aandelenverkoop. En daar is vijf jaar later niets aan veranderd. Het kabinet lijkt weinig zin te hebben om afscheid te nemen van de staatsbank. Stond in het coalitieakkoord voor het vorige kabinet-Rutte nog de ambitie dat ABN ‘zo snel mogelijk als verantwoord is naar de markt moet worden gebracht,’ Rutte IV heeft daarover in het regeerakkoord niets meer opgenomen.

Momenten genoeg om af te bouwen. Zo heeft de bank net voor 500 miljoen euro eigen aandelen teruggekocht. De staat verkocht daarbij slechts voldoende aandelen om zijn belang in ABN precies op peil te houden. Een deel van de Tweede Kamer vraagt zich af waarom de bank niet eerst de staatsaandelen moest terugkopen. De staat had zo het belang tot circa 54,2 procent kunnen beperken.

Volgens minister Sigrid Kaag van Financiën is daar nog geen reden toe; het meerderheidsbelang geeft de staat een beslissende stem bij aandeelhoudersvergaderingen, zoals over bonussen voor de topmensen, dividend voor aandeelhouders en het benoemen van loyale commissarissen en bestuurders.

Kaag blijft bij het mantra dat het kabinet ‘voornemens is het belang af te bouwen’. ‘Het behouden van een meerderheidsbelang is geen doel,’ meldt ze de Kamer, ‘en ook geen factor in mijn beslissing over de verkoop van aandelen’.

Onder 50 procent

Wanneer de volgende ronde dan wel komt, mag ze vanwege beursregels niet prijsgeven. “Het is waarschijnlijk dat het belang van de staat bij een volgende verkooptransactie onder de 50 procent zakt en de staat de meerderheid van de stemmen verliest.”

Dat de bank van de grootaandeelhouder eigen aandelen mocht opkopen, is ook pikant. Dat is immers een manier om bestaande aandeelhouders te belonen, volgens Kaag ‘vergelijkbaar met het uitkeren van een dividend.’ Precies wat het kabinet bij de noodsteun aan luchtvaartmaatschappij KLM – waar het slechts gaat om een staatslening en garanties – verbiedt.

De recente aandeleninkoop van ABN Amro leverde de staat ruim 281 miljoen euro op. Het overblijvende staatsbelang is – afgemeten aan de gemiddelde prijs van 11,77 euro per aandeel die bij de inkoop werd betaald – nu 6,2 miljard euro waard. De beursgang van ABN en de drie eerdere verkooprondes leverden de staat al 8,2 miljard op.

Daarmee leidt de staat hoe dan ook een fors verlies. Met de redding van ABN, Fortis en verzekeraar ASR was destijds 21,7 miljard euro gemoeid, zowel met de overname van alle aandelen als met meerdere kapitaalinjecties om de bank overeind te houden. Om quitte te spelen zou de beurskoers van een aandeel ABN op ten minste 26,19 euro moeten liggen. Dat is, met de huidige koers van net iets meer dan 11 euro, een utopie.

Witwassen

ABN Amro heeft nog eens 50 miljoen euro uitgetrokken voor maatregelen om witwassen tegen te gaan. De bank, die woensdag de kwartaalcijfers publiceerde, had jarenlang haar controles niet op orde waardoor klanten crimineel en terroristisch geld konden witwassen. Vorig jaar trof de bank daarvoor een schikking met justitie voor 480 miljoen euro.

Ook is al fors ingegrepen om de controles alsnog op peil te krijgen. Zo zijn, deels vanuit andere afdelingen, ruim duizenden ABN’ers belast met witwascontroles. Volgens de bank is de bank op de goede weg maar zouden er toch nog extra verbeteringen nodig zijn, vandaar de nieuwe voorziening.

In het eerste kwartaal van dit jaar maakte de bank 295 miljoen euro winst. Vooral in leningen en hypotheken zag de bank weer groei, na een dip in coronatijd. In het eerste kwartaal van vorig jaar maakte de bank nog verlies vanwege de witwasschikking.