null

PlusUitleg

Wanneer ben ik aan de beurt? En 6 andere vragen over vaccins

Beeld Getty Images

Volgens het RIVM zijn inmiddels ruim 570.000 Nederlanders ingeënt met een coronavaccin. Als alles volgens plan gaat, is heel Nederland vóór 1 oktober gevaccineerd. Welke groep is nu aan de beurt en wie krijgt welk vaccin? Zeven vragen over de coronavaccinaties. 

1. Wie is wanneer aan de beurt?

Er is nogal wat geschoven in de volgorde van vaccineren. Er is begonnen met het vaccineren van thuiswonende bejaarden onder de 90 jaar uit de groep kwetsbare ouderen. Bij zorgmedewerkers komen huisartsen en personeel uit verpleeghuizen in aanmerking.

Als het goed is zijn vanaf half februari 60-plussers aan de beurt, te beginnen met de oudste groepen. Vanaf half februari komen ook mensen van 18 tot 64 jaar met morbide obesitas, zwaar overgewicht, in aanmerking voor een vaccin. Het gaat hierbij om mensen met een BMI van 40 en hoger. Bij hun huisarts kunnen ze ingeënt worden. Allereerst in Zeeland, daarna in Brabant en Limburg. Mensen uit deze groep lopen in geval van een coronabesmetting een groter risico op ziekenhuisopname.

18- tot 60-jarige thuiswonenden met medische indicatie zijn vanaf volgende maand aan de beurt. Volwassenen onder de 60 zonder medische indicatie komen vanaf mei in aanmerking voor een prik. Als alles volgens plan gaat, is iedereen vóór 1 oktober gevaccineerd.

Coronaminister Hugo de Jonge waarschuwt wel dat het schema kan worden aangepast, zoals al enkele keren is gebeurd. Tegenvallende vaccinleveranties kunnen de zaak vertragen en nieuwe inzichten over de effectiviteit van vaccins en nieuwe vaccins kunnen ook wijzigingen veroorzaken. Ook het verloop van de pandemie is van invloed.

2. Waar moet ik heen voor een prik?

Dat hangt af van de groep waartoe je behoort. Acutezorgmedewerkers zijn gevaccineerd op hun werkplek. Bij medewerkers uit de intramurale ggz en ‘overige zorgmedewerkers’ zal dat ook het geval zijn. Huisartsen worden in het ziekenhuis geprikt. Alle andere zorgmedewerkers moeten naar de grote, centrale GGD-locaties. In Amsterdam is dat de RAI. Ook bewoners van instellingen of verpleeghuizen kunnen hier terecht, tenzij ze niet mobiel zijn. In dat geval zet de huisarts de prik.

Cliënten uit de intramurale ggz (mensen die langer dan 24 uur zijn opgenomen voor geestelijke gezondheidszorg) krijgen de prik van de instellingsarts, mensen met medische indicatie (leeftijd 18-60 jaar) van de huisarts. Zo ook thuiswonende 75-plussers. Degenen tussen 60 en 75 jaar vallen onder regie van de GGD en moeten naar de RAI of een andere centrale locatie. Bij gezonde mensen onder de 60 zal het deels bij de GGD zijn, deels bij de huisarts.

3. Welke vaccins zijn er?

Tot nu toe zijn de vaccins van Pfizer, Moderna en AstraZeneca goedgekeurd. Dat van Janssen zal mogelijk nog deze maand goedkeuring krijgen van het Europees Geneesmiddelenbureau EMA . Vanwege tegenvallende leveranties van AstraZeneca is op dit moment het Pfizervaccin het voornaamste voor Nederland. Deze week wordt voor het eerst gevaccineerd met AstraZeneca.

4. Hoeveel vaccindoses krijgt Nederland?

Op een rijtje: de verschillende vaccins met bijbehorende aantallen bestelde doses voor 2021. Op dat van Janssen na beslaan alle vaccins twee prikken per persoon, met een tussenpauze van drie tot zeker zes weken. Bij AstraZeneca is de tussenpauze mogelijk nog langer.

• Pfizer/BioNTech: 19,8 miljoen
• Moderna: 14,2 miljoen
• AstraZeneca: 11,8 miljoen
• Janssen: 11,3 miljoen 

5. Werkt het vaccin ook tegen de gemuteerde varianten, zoals de Britse variant?

Bij de Britse variant, die inmiddels het ‘klassieke’ coronavirus heeft verdrongen, zijn veel aanwijzingen dat de meeste vaccins ook daar goed tegen werken. Bij de Zuid-Afrikaanse variant ligt dat anders. In Zuid-Afrika zelf is de uitrol van het vaccin van AstraZeneca opgeschort, omdat het daar een stuk minder goed werkt. De farmaceut zelf denkt dat het ook bij de Zuid-Afrikaanse variant nog wel kan verhinderen dat mensen ernstig ziek worden. Dat blijkt ook uit de data van het vaccin van Janssen. Bij de Zuid-Afrikaanse variant zorgt dat ervoor dat corona nog slechts een milde ziekte is.

6. Is een vaccin dat zo snel is geproduceerd en goedgekeurd veilig?

Het is nooit eerder gebeurd dat een vaccin zo snel – binnen een jaar – op de markt kwam. Reden voor veel mensen om te twijfelen aan de veiligheid, maar dat is niet nodig, zeggen wetenschappers en het RIVM. 

Volgens het RIVM is de snelheid van de ontwikkeling te verklaren: wereldwijd werken meerdere bedrijven aan verschillende vaccins en wordt veel kennis gedeeld, veel onderzoeken vinden gelijktijdig plaats en onafhankelijke medicijnautoriteiten zetten extra mensen in. Bovendien is het vanwege de structuur van het coronavirus relatief makkelijk een vaccin te ontwikkelen en kon bij gebruik van moderne technieken worden voortgeborduurd op de bestaande vaccins tegen het Sars- en Mersvirus, die veel op Covid-19 lijken.

Daarnaast is het beoordelingsproces versneld. Niet door stappen over te slaan, vertelde klinisch beoordelaar Ingrid Schellens eerder al, maar juist door tussentijdse beoordelingen, ‘rolling reviews’ toe te voegen. “Normaal gesproken legt de fabrikant de onderzoeksgegevens pas voor zodra alles compleet is. Om tijd te winnen wordt nu tussendoor ook al beoordeeld.”

Er is inmiddels een aantal mensen overleden die waren gevaccineerd. Volgens bijwerkingencentrum Lareb gaat het om kwetsbare ouderen die al ernstige gezondheidsproblemen hadden. De meest voor de hand liggende overlijdensoorzaak zijn die gezondheidsproblemen, aldus Lareb.

Een immunoloog van het AMC maakte een filmpje over de veiligheid van het vaccin om angst bij collega-zorgmedewerkers weg te nemen. Zij legt daarin uit dat het vaccin niets verandert aan je dna, wat sommige mensen onterecht denken. Ook is bij vaccins vrijwel nooit sprake van bijwerkingen op de lange termijn – ze zitten namelijk maar voor korte tijd in je lichaam. Op korte termijn kun je tijdelijk last krijgen van spierpijn of koorts, is te lezen op de website van het RIVM.

7. Wordt het vaccin verplicht?

Nee, vaccinatie is voor niemand verplicht. Daarop volgt al snel de vraag: kunnen gevaccineerden straks voordelen genieten ten opzichte van mensen zonder vaccinatie? In november vorig jaar sprak de festivalbranche al over een soort vaccinatiebewijs om naar een festival te mogen gaan. Hugo de Jonge zei toentertijd daar niets in te zien, omdat het impliciete dwang met zich mee kan brengen. 

Maar de Gezondheidsraad – belangrijk kabinetsadviseur – stelde begin februari dat private instellingen, zoals kroegen en scholen, onder voorwaarden mensen mogen vragen om een vaccinatiebewijs.

Meer over