PlusAnalyse

Waarom zwijgt Edwin van der Sar op dit moeilijke moment voor Ajax?

Ajax staat naar eigen zeggen ‘midden in de maatschappij’, maar in de praktijk lijken de wetten van de kleedkamer in het hele bedrijf te gelden. Met oud-spelers aan de macht is dat niet verwonderlijk. De affaire-Overmars onderstreept dat.

Dick Sintenie en Bas Soetenhorst
Edwin van der Sar, Erik ten Hag en Marc Overmars in Dortmund, november 2021.  Beeld Pro Shots / Jasper Ruhe
Edwin van der Sar, Erik ten Hag en Marc Overmars in Dortmund, november 2021.Beeld Pro Shots / Jasper Ruhe

Erik ten Hag in de mixed zone. Ajax heeft net met 5-0 gewonnen van Vitesse, maar daar krijgt hij deze woensdagavond geen enkele vraag over. Niet voor het eerst sinds zijn aantreden, begin 2018, moet de trainer ingaan op een onverkwikkelijke zaak die zich niet op, maar naast het veld heeft afgespeeld.

Ten Hag is aangeslagen, meelevend met de vrouwen die slachtoffer werden van het gedrag van technisch directeur Marc Overmars. “Dit raakt ons allemaal, tot in het diepst van onze ziel.” Maar hij is ook stellig over zijn band met Overmars. “Die vriendschap blijft. En ik zeg hem wat ik moet zeggen, eerlijk. Daar zijn vrienden voor.”

Ontwikkeld tot boegbeeld

Ten Hag is gegroeid in zijn rol als hoofdtrainer van de grootste club van Nederland. De club die het meest kritisch wordt gevolgd, op alle vlakken. Meer dan algemeen directeur Edwin van der Sar en zeker meer dan de mediaschuwe Overmars heeft Ten Hag zich ontwikkeld tot boegbeeld. Van der Sar liet het bij een korte verklaring aan het ANP, dat hij pas zeer recent hoorde van Overmars’ wangedrag.

Het is niet voor het eerst dat Ten Hag op een lastig moment de kastanjes uit het vuur mag halen. Hij is contractueel verplicht kort vóór en na wedstrijden voor de camera’s van sportzender ESPN te verschijnen. Dat is geen excuus voor Van der Sar om als ceo van een beursgenoteerde onderneming publiekelijk te zwijgen op een moeilijk moment.

Het past ook slecht bij de brutale, soms arrogante houding van de club die zich laat voorstaan op aanvallend, avontuurlijk en ‘schoon’ spel: ‘Wij zijn Ajax, wij zijn de beste’. De club is zich volgens de jaarverslagen zeer bewust van zijn maatschappelijke positie en wil bijdragen aan diversiteit, burgerschap en het bestrijden van discriminatie.

‘Of we een misdrijf hebben begaan’

Ajax staat volgens eigen zeggen ‘midden in de maatschappij’ en legt de lat voor zichzelf dus hoog. Dat verklaart waarom de Amsterdammers bij een lucratief uitstapje naar Qatar – een land met een dubieuze reputatie op het gebied van mensenrechten – meer uit te leggen hebben dan pakweg PSV. En dan is het niet behulpzaam als Van der Sar zich beklaagt dat het net is ‘of we een misdrijf hebben begaan door naar Qatar te gaan’.

Begin dit jaar was er ook gedoe over een trainingskamp in Portugal. De club lapte de quarantaineregels aan zijn laars door vier besmette spelers per privéjet naar Nederland terug te halen. Ook toen liet Van der Sar het aan Ten Hag om uitleg te geven: “Ik ben pragmaticus. Door de spelers vaker te testen dan nodig wisten wij dat ze positief zijn en door ze apart te laten reizen hebben we meer besmettingen voorkomen.”

Vragen over het morele kompas van de landskampioen rezen ook toen aanvaller Quincy Promes eind 2020 werd gearresteerd wegens een steekincident. Ten Hag liet hem na zijn vrijlating gewoon meespelen en lichtte dat – opnieuw bij ontstentenis van Van der Sar – zelf toe. “Hij zegt dat hij niets heeft gedaan. Je bent onschuldig totdat het tegendeel bewezen is. We steunen hem, zo staat de hele kleedkamer erin.”

Uit menselijk oogpunt verklaarbaar, maar welk signaal gaf Ajax af op maatschappelijk vlak? Bondscoach Louis van Gaal zegt spelers in een soortgelijke situatie niet te selecteren. Justitie vervolgt Promes inmiddels voor poging tot doodslag.

Spanningsveld

Het voorval illustreert het spanningsveld tussen de wens topprestaties te leveren op het veld én maatschappelijk verantwoord te ondernemen. In sportief opzicht spiegelt Ajax zich aan de Europese top, waarin Barcelona en Real Madrid het geen punt vinden de Spaanse bekerfinale in Saoedi-Arabië te spelen. In Nederland zou dat vanuit het oogpunt van klimaat en de mensenrechten ongetwijfeld tot ophef leiden.

Om de sportieve ambities te realiseren is geld nodig en dat verklaart dat Ajax twee jaar geleden in zee is gegaan met een club in de Verenigde Arabische Emiraten, waar het de jeugdopleiding vormgeeft. Maar de activiteiten in de Golfregio roepen ook binnen Ajax vragen op. De Bestuursraad – de grootaandeelhouder die gaat over de samenstelling van de raad van commissarissen – ziet zichzelf als cultuurbewaker. “Willen wij bijvoorbeeld een opleidingscentrum in Saoedi-Arabië?” vroeg voorzitter Frank Eijken zich vorig jaar af in een interview met Het Parool. “Als je daar een paar miljoen kunt krijgen, moet je die dan pakken? Ik denk van niet.”

Het vraaggesprek was nog niet verschenen of de Ajaxdirectie kondigde de oprichting aan van een voetbalschool in de Emiraten. De Bestuursraad hoorden we er niet over. Ook daar zijn ze tevreden met de topprestaties die Ajax leverde onder regie van Van der Sar en Overmars en huiverig de directie te veel voor de voeten te lopen.

Johan Cruijff

Het grensoverschrijdend handelen van Overmars legt nog meer risico’s bloot binnen Ajax. Conform de ideeën van Johan Cruijff maken oud-spelers meer dan ooit de dienst uit. De kleedkamer heeft het gewonnen van het kantoor, concludeert Menno de Galan in zijn boek De coup van Cruijff. Waarbij de kans bestaat dat de wetten van de kleedkamer ook de wetten van de directiekamer worden.

De opmars van de kleedkamer kan het streven naar diversiteit in de top belemmeren. En het kan een impuls zijn geweest voor de masculiene cultuur die van oudsher bij profclubs heerst. Het verklaart de vraag of Van der Sar in een eerder stadium niet heeft weggekeken van misdragingen van zijn oud-teamgenoot Overmars. En hoe kan het dat Overmars werd herbenoemd op 28 januari, negen dagen voordat hij werd weggestuurd?

Vragen waarop een club die transparantie zegt na te streven, dieper moet ingaan dan tot nu toe is gebeurd.

Meer over