PlusUitleg

Waarom de coronamaatregelen wel worden versoepeld maar nog steeds niet alles open kan

Als de versoepelingen doorgaan mag de horeca straks open tot één uur ’s nachts. Beeld Joris van Gennip
Als de versoepelingen doorgaan mag de horeca straks open tot één uur ’s nachts.Beeld Joris van Gennip

Het kabinet wil volgende week veel coronamaatregelen laten vallen. Er is reden tot optimisme, maar niet tot euforie. Het kat-en-muisspel tussen virus, vaccins en doorgemaakte infecties kan zomaar opnieuw beginnen, waarschuwen experts.

Jop van Kempen

Er wordt gesproken over verdere versoepelingen, kan niet alles in een keer open?

Natuurlijk kan dat. En de prijs van zo’n rigoureuze terugkeer naar het oude normaal is minder hoog dan in eerdere fases van de pandemie, verwacht Martin Bootsma, modelleur van infectieziekten (UMC Utrecht). “De ziekenhuizen zullen nu niet meer bezwijken onder het grote aantal patiënten.” De reden dat een volledig einde van de maatregelen een relatief lage prijs kent, schuilt in de mildere omikronvariant en de hoge immuniteit onder de bevolking, aldus Bootsma. Dat bedekt de impact van het coronavirus met een dikke, donzen deken. “Wel denk ik dat de maatschappij gedeeltelijk ontwricht raakt; door zieke leraren vallen nog meer lessen uit. Bij de politie, brandweer en het openbaar vervoer krijgen ze de dienstroosters niet rond.”

Gaat minister Ernst Kuipers nog voor een verrassing zorgen door wel alles open te gooien?

Waarschijnlijk niet. Nederland heeft al wat virologische varianten van Dolle Dinsdag achter de rug, dus het ligt voor de hand dat het kabinet de maatregelen nu stapsgewijs afbouwt om de kans op een nieuwe sof te verkleinen. “Ik zou niet alles in één keer doen,” zegt klinisch epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC). “Enerzijds is het gek om niet te versoepelen wanneer de tsunami meevalt. Anderzijds nemen we ruim 300 mensen per dag op in het ziekenhuis en we weten nog niet precies hoe hard de opnames gaan bij 60-plussers, die nog niet veelvuldig besmet raakten. Daarom is stapsgewijs afbouwen beter. Bijvoorbeeld alles open behalve nachtleven en festivals, en in bepaalde gevallen testen voor toegang. Dan kun je kijken wat er gebeurt.”

De periode tussen de versoepelingen kun je op twee weken houden, zegt vaccinoloog Ben van der Zeijst (LUMC). “Dat is voldoende om te zien wat er in de ziekenhuizen gebeurt.”

Waarom is in Engeland of Denemarken wel alles open?

Die landen liggen een paar weken voor op Nederland, omdat omikron daar eerder dominant werd. Vervolgens waren die landen sneller en succesvoller met boostervaccinaties. “Ook de uitgangspositie van Nederland was slechter, omdat onze ziekenhuizen vanwege het te lang uitstellen van strengere maatregelen eind vorig jaar vol lagen met coronapatiënten,” zegt modelleur Bootsma. “Toen omikron opdook, was er dus een lockdown nodig om overbelasting van de zorg te voorkomen. Maar in Denemarken lagen juist nauwelijks coronapatiënten in het ziekenhuis. Dat gaf meer speelruimte om de ziektelast van omikron te observeren.”

Het punt waarbij Nederland het coronavirus als een soort griep kan beschouwen – zoals ook Spanje en Zweden al doen – komt echter steeds dichterbij. “Ik ben optimistisch,” zegt experimenteel vaccinoloog Rogier Sanders (Amsterdam UMC). “Het virus ontwikkelt zich in een minder ziekmakende richting, waardoor de ziekenhuizen en de rest van de samenleving het beter kunnen verhapstukken.”

Zijn we er binnenkort dan vanaf?

Dat weet niemand. Er kan een nieuwe variant opduiken die de opgebouwde immuniteit in de hele wereld omzeilt, waardoor het kat-en-muisspel tussen virus, vaccins en doorgemaakte infecties opnieuw begint.

Maar ook als het bij omikron of nog mildere varianten blijft, is geen sprake van het oude normaal. “Ik voorzie dat boosters de komende twaalf maanden nodig blijven, met name voor de kwetsbare groepen en voor de winter,” zegt vaccinoloog Sanders.

Vaccins die specifiek voor de omikronvariant zijn ontwikkeld, tonen vooralsnog niet of nauwelijks meerwaarde in vergelijking met bestaande vaccins, stellen de vaccinologen Sanders en Van der Zeijst. “Pfizer pusht het omikronvaccin, maar Europese landen tonen weinig animo om dat in te kopen,” aldus Van der Zeijst. “Met het bestaande vaccin van Pfizer kom je vooralsnog een heel eind. Wel moeten we kijken naar vaccins met een bredere immuniteit, zodat ze beter beschermen tegen eventuele nieuwe varianten.”

Werk maken van de vaccins alleen is op de lange termijn toch niet voldoende?

Klopt, maar minister Kuipers (Volksgezondheid) moet zijn langetermijnvisie op corona nog vormgeven. Komt er bijvoorbeeld een plan voor ziekenhuizen met alleen coronapatiënten? Krijgt Nederland net als bijvoorbeeld Denemarken of Engeland een beter systeem om virusvarianten te monitoren? Hoe wordt de ventilatie in scholen structureel verbeterd?

“Daarnaast zou ik adviseren om komende zomer een beslissing te nemen over de invoering van bijvoorbeeld 1G, 2G of 3G,” zegt modelleur Bootsma, die met de TU Delft een studie uitvoerde naar het coronatoegangsbewijs. Bij 1G-beleid moet iedereen zich testen voor toegang, voor 2G krijgen alleen gevaccineerden of wie hersteld is (genezen) toegang, en bij 3G moet iemand gevaccineerd, hersteld óf getest zijn voor een coronatoegangsbewijs. “Stel in vredestijd vast onder welke condities je bijvoorbeeld 2G wil invoeren. Dat voorkomt een vertragende discussie in oorlogstijd.”

Meer over