Plus

Volledig van het Russisch gas af? Dat is zo makkelijk nog niet

De discussie over het direct stoppen met import van Russisch gas zwelt aan na de gruwelbeelden uit de Oekraïense stad Boetsja. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

Hans van Soest
Demonstranten van Extinction Rebellion bij het Museumplein. De klimaatactiegroep roept de overheid, gemeentes, bedrijven en instellingen op om de samenwerking met het Russische aardgasconcern Gazprom te beëindigen.  Beeld ANP
Demonstranten van Extinction Rebellion bij het Museumplein. De klimaatactiegroep roept de overheid, gemeentes, bedrijven en instellingen op om de samenwerking met het Russische aardgasconcern Gazprom te beëindigen.Beeld ANP

Europese leiders buitelen over elkaar om hun afkeer uit te spreken over de waarschijnlijke executie van Oekraïense burgers door het Russische leger. Nieuwe sancties hangen in de lucht. Duitsland wil ‘serieus praten’ over stoppen met de import van Russisch gas en de Franse president Macron noemt een olieboycot een mogelijke volgende stap. Maar of het echt zo ver komt, is zeer de vraag.

Tot nu toe bleek alleen Litouwen bereid de Russische gastoevoer dicht te draaien. Het Nederlandse kabinet noemt dat ‘een belangrijk signaal’. Maar zelf onmiddellijk stoppen, wil het kabinet niet. Wel moeten we ‘zo snel mogelijk van het Russische gas af’.

Dat kan steviger, vinden diverse oppositiepartijen. Zo willen GroenLinks en PvdA direct een boycot. PvdA-leider Lilianne Ploumen noemt de gasimport ‘moreel niet meer te rechtvaardigen’. “Met iedere kuub Russisch gas financieren we deze oorlog.”

Afhankelijk

“Elke dag vloeit er zo’n 300 miljoen euro aan gasbetalingen van Europa naar Rusland,” zegt Jilles van den Beukel van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Daarnaast importeert de EU z’n 3 miljoen vaten olie per dag uit Rusland. De vraag naar energie is enorm. De Europese Unie is voor zo’n 40 procent van zijn gas afhankelijk van Rusland. Het ene land meer dan het andere, voor Nederland is dat zo’n 15 procent.

Het kabinet heeft noodscenario’s klaar liggen voor het geval Rusland morgen de gaskraan dichtdraait. De Russische leider Poetin heeft daar al mee gedreigd als Europa het gas niet afrekent in roebels.

Als de gaskraan morgen sluit, dan heeft Nederland voor de komende maanden nog reserves. Als we allemaal de thermostaat lager zetten en korter douchen, kan dat volgens klimaatminister Rob Jetten 7 procent van het Nederlands gasverbruik schelen. Maar daarmee is een toekomstig tekort lang niet opgevangen. Op het lijstje noodmaatregelen van het kabinet staan het afschakelen van industriële grootverbruikers en in het ergste geval zelfs hele regio’s van het gas.

Pijnlijk

Van den Beukel schetst de Europese afhankelijkheid van Rusland: “Het afgelopen jaar leverde Rusland al minder dan wij wilden. Gazprom hield zich aan wat er contractueel was afgesproken en leverde niets meer. En zie wat daar vóór de oorlog in Oekraïne al de gevolgen van waren: enorm hoge gasprijzen en onze reserves zijn niet goed gevuld. Helemaal stoppen? Alles kan, maar de gevolgen zullen pijnlijk zijn. Willen we koude huizen in de winter?”

Voorstanders van een importstop wijzen erop dat we die pijn moeten accepteren. Maar hoe erg die pijn wordt, is onduidelijk. Het Centraal Planbureau maakte een studie naar de gevolgen van handelssancties tegen Rusland. De centrale boodschap was dat een eventuele gasboycot in Nederland nog wel is op te vangen, bijvoorbeeld door meer gas op te pompen uit Groningen. Maar de economische gevolgen zullen ingrijpend zijn. Als in andere landen gastekorten niet kunnen worden aangevuld (en die kans is groot), zullen overal fabrieken stilvallen. Nu moest bijvoorbeeld VDL Nedcar de productie stilleggen omdat er geen onderdelen meer kwamen uit Oekraïne. Dat zal dan in veel meer sectoren gebeuren.

Orkaan van honger

En als wij fabrieken stilleggen, heeft dat ook gevolgen voor andere landen. Een voorbeeld is kunstmestfabrikant Yara in Sluiskil, een van de grootste gasverbruikers van ons land en gegadigde om gesloten te worden bij een tekort. Het leeuwendeel van Yara’s kunstmest gaat naar andere landen. Nu al waarschuwt de VN-leider Antonio Guterres voor een wereldwijde ‘orkaan van honger’ mede door de oorlog in Oekraïne. Daardoor is niet alleen graan schaars geworden, maar ook kunstmest dat daar veel vandaan komt. Zo vreest Brazilië dat de graan- en sojateelt met 30 procent daalt door het kunstmesttekort dat er nu al is.

De vraag is of een boycot Rusland meer pijn zal doen dan ons. Van den Beukel: “Als echt héél Europa meedoet aan een gasboycot, kan het Rusland pijn doen. Gazprom kan niet zo makkelijk aan anderen leveren, er loopt bijvoorbeeld geen pijpleiding naar China. Maar als we als Europa alleen maar minder gas afnemen, kan dat er juist toe leiden dat de gasprijs alleen maar verder stijgt en Rusland er juist baat bij heeft.”

En ook een olieboycot zal Poetin mogelijk niet zo’n pijn doen. “Olie is makkelijker aan andere landen te verkopen. En wij zullen het elders moeten halen, wat de prijs voor een vat olie alleen maar zal doen stijgen.”

Meer over