PlusExclusief

VN-rapporteur heeft kritiek op Nederlandse agenten. Wat zegt dat?

De speciale VN-rapporteur voor politiegeweld, Nils Melzer, sprak op Twitter zijn afschuw uit over politiegeweld in Nederland. Ook een filmpje van zondag, in Amsterdam, kwam voorbij. Hoe bijzonder is Melzers uitspraak? En waarom is er kritiek op Melzer?

Sam de Graaff
Een botsing tussen de politie en demonstranten tegen de coronamaatregelen, zondag in Amsterdam. Beeld Getty Images
Een botsing tussen de politie en demonstranten tegen de coronamaatregelen, zondag in Amsterdam.Beeld Getty Images

Zondag, Amsterdam. Een politiehond hangt secondenlang aan de arm van een demonstrant. Andere beelden, nu uit Den Haag. Agenten slaan in op een man op de grond. ‘Een van de walgelijkste voorbeelden van politiegeweld sinds George Floyd.’ En: ‘Deze agenten en hun leidinggevenden moeten worden vervolgd voor marteling.’

De tekst is van Nils Melzer, een Zwitserse hoogleraar internationaal recht en speciaal VN-gezant voor ‘marteling en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of straffen’. Op Twitter deelt hij een filmpje van het dubieuze account Visegrad 24 – daarover later meer – en spreekt hij zijn afschuw uit over het optreden van de Nederlandse politie.

Bovenstaande tekst staat bij het filmpje uit Den Haag. Bij de beelden uit Amsterdam roept hij mensen op ‘bewijs te leveren’: Melzer wil de komende jaren naar Nederland, Polen en Frankrijk reizen voor onderzoek naar politiegeweld.

De tekst loopt door onder de tweet

Harde woorden

Het ergste politiegeweld sinds George Floyd. Marteling. Het zijn harde woorden, zeker als ze komen van een speciale VN-rapporteur. De Verenigde Naties hebben er daar 58 van. Het merendeel, onder wie Melzer, houdt zich bezig met een thema. Marteling bijvoorbeeld, maar ook vrouwenrechten of vrijheid van godsdienst. Een kleiner deel richt zich op één land in het bijzonder. Afghanistan, Myanmar, Syrië – plekken waar mensenrechten het meest in het geding zijn.

De rapporteurs zijn onafhankelijk en doorgaans een expert in hun vakgebied. Ze leveren advies, kunnen incidenten onderzoeken en vragen aandacht voor problemen. Afgelopen zomer stuurden vijf rapporteurs een brandbrief aan het kabinet over de sloop van sociale woningen in Rotterdam.

“Dat Melzer het woord marteling gebruikt, is vrij stevig,” zegt Ruud Bosgraaf, voorlichter van Amnesty International. Vooropgesteld, zegt Bosgraaf: Amnesty was afgelopen zondag niet aanwezig bij de demonstratie in Amsterdam. Ze hebben niet de menskracht om bij iedere demonstratie in Nederland te monitoren.

Agenten vervolgd

Wél luidde de organisatie in het voorjaar de noodklok over wat er was gebeurd op het Malieveld. “Wij hadden de indruk dat daar sprake was van buitenproportioneel geweld en vroegen om een onafhankelijk onderzoek. Want die vraag staat altijd centraal: was het geweld dat de politie gebruikte proportioneel?”

In december kondigde het OM aan dat de twee agenten van het filmpje worden vervolgd. Ook Melzer lijkt zich vooral uit te spreken over dat filmpje uit Den Haag.

Nederland wordt af en toe door speciale rapporteurs op de vingers getikt, zegt Bosgraaf, maar het is geen dagelijkse kost. Andere landen – denk aan: Saoedi-Arabië, Rusland, China en Hongarije – zijn vaker aan de beurt.

Beelden verspreid in Rusland en China

De beelden van de demonstratie in Amsterdam, van zondag, werden volop door media uit juist die landen verspreid. De Russische staatszender Russia Today (RT) deelde ze, net als de Chinese staatskrant Global Times. ‘Vrijheid van demonstratie,’ twitterde de Chinese ambassade in Frankrijk. “Het heeft natuurlijk iets van een ongelooflijke jij-bak als juist dit soort landen deze beelden delen,” zegt Bosgraaf. Tegelijkertijd benadrukt hij ook dat er genoeg misgaat in Nederland. “En daar mag zeker iets over worden gezegd, zoals Melzer nu doet.”

Nils Melzer retweette zelf een bericht van Visegrad 24, een account dat doorlopend traditionele Oost-Europese waarden ophemelt en afgeeft op West-Europa. Voor UN Watch, een ngo die de activiteiten van de Verenigde Naties kritisch volgt, is het zelfs reden om op te roepen tot zijn vertrek: de hoogleraar zou zijn oproep niet hebben onderbouwd en zijn uitgegaan van dubieuze bronnen.

Tekst loopt door onder de tweet

Geopolitiek spel

“Landen als Rusland en China spelen een geopolitiek spel,” zegt Dick Zandee, veiligheidsspecialist bij Instituut Clingendael. “De afgelopen jaren hebben we talloze voorbeelden voorbij zien komen van dergelijke berichten. Niet alleen over Nederland, maar over het Westen als geheel.”

Het doel, volgens Zandee: onrust zaaien, de maatschappij verdelen. Dat kan actief gebeuren, bijvoorbeeld door een verkiezingsstrijd te beïnvloeden, maar ook reactief. “Door iets op te pikken wat in westerse landen gebeurt en daar een label aan te hangen: ‘Kijk, zij schenden mensenrechten, slaan hun burgers in elkaar.’ Door de vrije media is het Westen een stuk kwetsbaarder voor degelijke berichten.”

Meer over