PlusAchtergrond

Verplichte coronapas voor café: ‘Geen vaccinatiedwang, maar wel drang’

Het kabinet gaat de coronapas ook verplichten voor cafés, restaurants en bioscopen. Is daar dan toch de indirecte vaccinatieplicht? ‘De discussie wordt nu wel troebel.’

Cyril Rosman en Tobias Hartog
null Beeld ANP HH LEX VAN LIESHOUT
Beeld ANP HH LEX VAN LIESHOUT

November 2020: de Tweede Kamer debatteert over het aanstaande vaccinatieprogramma. Gezondheidsminister Hugo de Jonge zegt dat er nooit een vaccinatieplicht zal komen, ‘ook geen indirecte’. “Dat werkt alleen maar averechts.” Mensen willen zich dan juist niet laten vaccineren. Een Kamermeerderheid steunt een PVV-motie waarin staat dat ‘een direct of indirecte vaccinatieplicht uitgesloten is’.

Maart 2021: tijdens een coronapersconferentie van (demissionair) premier Rutte en De Jonge wordt gesproken over de introductie van de CoronaCheckApp. Daarin kun je laten zien dat je gevaccineerd of negatief getest bent. De Jonge: “Als het nodig wordt om een negatieve testuitslag te hebben voordat je een biertje kunt gaan drinken, dan is de drempel wel hoog.” De app is volgens hem dan ook vooral bedoeld voor plekken waar grote groepen mensen samenkomen.

September 2021: het kabinet kondigt vandaag in een persconferentie hoogstwaarschijnlijk aan dat de CoronaCheckApp veel breder ingezet gaat worden dan tot nu toe is gebeurd. De pas is niet alleen nodig om binnen te komen bij voetbalwedstrijden en evenementen, maar óók om een biertje te drinken in het café, te eten in een restaurant of een film te pakken in de bioscoop. Volgens De Jonge is dat geen ‘indirecte vaccinatiedwang’.

“Je kunt ook een qr-code krijgen als je je laat testen, er zijn altijd alternatieven,” zei hij tegen tv-programma EenVandaag. Hij zei ook: “Als je je vrijheid terug wilt, mogen we aan jou vragen je verantwoordelijkheid te nemen en dat is vaccinatie.” De minister wil naar een vaccinatiegraad van 90 procent. Vorige week was 74,3 procent van alle Nederlanders boven de 12 jaar volledig gevaccineerd.

Indirecte dwang

Waarschijnlijk is de Tweede Kamer wel gevoelig voor die argumentatie. Het coronatoegangsbewijs is weliswaar een drempel, maar De Jonge verlaagde die deze maand wel al een beetje: hij trok zijn plan in om iedereen die een test wil 7,50 euro mee te laten betalen als eigen bijdrage. Ook mét die prijs haalde hij - nipt weliswaar - steun voor het wijdverbreide gebruik van qr-codes, zónder zal de Tweede Kamer zeker akkoord gaan, is de verwachting. Niet dat er geen kritiek is: PVV, Forum, BBB: allen spreken van indirecte dwang.

Ook stelt 81 procent van de niet-gevaccineerden ‘dwang’ te voelen vanuit overheid en omgeving, zo blijkt uit onderzoek van I&O Research. Zij voelen zich gediscrimineerd omdat ze ‘worden buitengesloten’.

Academisch gezien is die dwang er nog niet, stelt Martin Buijsen, hoogleraar Gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. “De Gezondheidsraad heeft gesteld dat er sprake van dwang is als er geen andere optie meer is dan vaccineren: als een ongevaccineerde geen toegang meer krijgt tot essentiële diensten of een boete krijgt als hij over straat loopt. Alles wat daar niet onder valt is geen dwang, maar drang. De redenering daarachter is dat je niet naar het café hóéft.”

Maar, stelt Buijsen: “De discussie over de coronapas wordt nu wel een beetje troebel. In eerste instantie was de pas bedoeld om veilig evenementen te kunnen organiseren, zodat mensen elkaar daar niet besmetten. Nu heeft De Jonge gezegd dat het ook een doel is om meer mensen gevaccineerd te krijgen.”

Denemarken

Buijsen verwijst naar Denemarken, daar was maandenlang een coronapas verplicht om binnen te komen in de horeca. “Maar dat was toen het vaccinatieprogramma nog volop bezig was. Het ging om inperking van het virus.” Inmiddels zitten de Denen op een vaccinatiegraad van ruim 83 procent (inwoners vanaf 12 jaar) en hebben ze de coronapas vorige week bij het grof vuil gezet.

In Frankrijk en Italië zijn de ‘pass sanitaire’ en de ‘certificazione verde’ al een tijdje in de horeca verplicht. In Frankrijk zijn grote burgerprotesten tegen de pas. Horeca-eigenaren klaagden dat het onmogelijk was de verplichting op het terras te handhaven. De pas wordt ook lang niet altijd gecontroleerd. In Italië werden juist gevaccineerden weer boos: zij werden door de eigenaar binnen in het restaurant geplaatst, om zo op het terras ruimte te houden voor de ongevaccineerden.

“In sommige Europese landen is er van oudsher veel druk op vaccineren. Als je in Italië je kind niet laat inenten tegen mazelen, krijg je minder kinderbijslag. In Frankrijk stellen ze nu een Covidvaccinatie verplicht voor verplegend personeel,” weet Buijsen. “In Nederland is deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma altijd vrijwillig geweest.”

Meer over