PlusAchtergrond

Valt het misschien mee met de impact van omikron? ‘Fingers crossed’

Omikron verdringt in razend tempo de deltavariant van het coronavirus. Hoe ziek zullen we worden en wat betekent het voor de zorg? Het zijn met name ouderen die dit duidelijk gaan maken.

Chris van Mersbergen
Jaap van Dissel (RIVM), demissionair premier Mark Rutte en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge kondigden vorige week tijdens een persconferentie een nieuwe lockdown af. Beeld ANP /  ANP
Jaap van Dissel (RIVM), demissionair premier Mark Rutte en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge kondigden vorige week tijdens een persconferentie een nieuwe lockdown af.Beeld ANP / ANP

Door de angst voor de nieuwe variant van het coronavirus zette het kabinet ruim een week geleden zo'n beetje het hele land op slot. Het wachten is nu op wetenschappelijke data die vertellen of dat de juiste beslissing was. Dat onderzoek is er nog maar mondjesmaat, omdat de omikronvariant nog zo nieuw is.

Vorige week verschenen de eerste wetenschappelijke rapporten die de hoop aanwakkeren dat omikron minder ziek maakt dan eerdere coronavarianten. In Zuid-Afrika, Engeland en Denemarken werd onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat omikron voor minder ziekenhuisopnamen lijkt te zorgen dan de deltavariant. Volgens het Britse onderzoek lopen mensen die besmet zijn met de omikronvariant 15 tot 20 procent minder kans het ziekenhuis te moeten bezoeken en 40 tot 45 procent minder kans één of meer nachten in het ziekenhuis te moeten doorbrengen.

Besmettingsrecords

Een voorzichtige opsteker, waar wel iets tegenover staat. De omikronvariant is veel besmettelijker dan zijn voorganger. Het leidt ertoe dat omikron delta in razend tempo verdringt. In verschillende Europese landen breekt de nieuwe variant besmettingsrecords.

Zo werden in Denemarken maandag meer dan 16.000 positieve coronatests geregistreerd, een twijfelachtige mijlpaal. En in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk stopt de teller de laatste dagen ergens rond of boven de 100.000 besmettingen. In Londen heeft één op de tien tot twintig mensen op dit moment corona, vooral door omikron.

In Nederland slinkt het aantal positieve tests al even, maar de vraag is hoelang dat zo blijft. Amsterdam, waar omikron als eerste voet aan de grond kreeg, heeft inmiddels alweer te maken met een stijging in besmettingsaantallen.

“Volkomen logisch,” noemt viroloog aan het Amsterdam UMC en OMT-lid Menno de Jong die kerende trend. “Je hebt te maken met een variant die zich ondanks maatregelen elke twee à drie dagen verdubbelt. In Rotterdam zie je nu ook al dat de daling van het aantal besmettingen gestopt lijkt. Daar zul je de komende dagen ook een stijging zien, verwacht ik. En daarna zal de rest van het land volgen.”

Hevige, maar korte besmettingspiek

Er wordt gesuggereerd dat omikron zich mede sneller kan verspreiden omdat mensen de nieuwe variant van het coronavirus sneller doorgeven; ze zouden binnen twee tot drie in plaats van vier tot vijf dagen al besmettelijk zijn. “Ik heb dat in buitenlands onderzoek ook gelezen,” bevestigt Andreas Voss, hoogleraar infectiepreventie en OMT-lid. “Het zou komen doordat het virus zich op een andere plek in het lichaam hecht.”

De snellere verspreiding van omikron zou kunnen zorgen voor een misschien hevige maar kortere besmettingenpiek dan bij voorgaande coronavarianten, wordt door sommige wetenschappers geopperd. Zoiets gebeurde recent ook in een provincie in Zuid-Afrika. Maar: daar is het zomer, en dat maakt een vergelijking met Europa lastig.

Van jongeren naar ouderen

Voorlopig gaat omikron ook in Nederland vooral rond onder jongere doelgroepen, die minder kwetsbaar zijn voor corona. Daardoor is het nog steeds moeilijk om te zeggen wat het effect van de variant is op het aantal ziekenhuisopnamen. In Denemarken was maandag een lichte stijging waarneembaar. Van de ruim 600 patiënten hadden er 51 de omikronvariant.

Ook in Engeland nam het aantal patiënten eind vorige week toe. Maar vooralsnog zijn de grafieken met patiëntenaantallen niet alarmerend, meldt de Amsterdamse ic-chef Armand Girbes, die de situatie via bevriende collega’s in omliggende landen op de voet volgt. “Het lijkt allemaal vrij stabiel. Fingers crossed.”

De verwachting is dat omikron de komende weken ook de oudere doelgroepen zal bereiken. Pas dan komt er een duidelijker antwoord op prangende vragen. Hoe verhouden de snellere verspreiding en de lagere kans op ziekenhuisopname zich tot elkaar? Hoeveel hebben ouderen en kwetsbaren aan hun eerste vaccinaties, en aan hun recent ontvangen boosterprik? Hoeveel milder dan delta is omikron precies voor niet-gevaccineerden?

‘Op tijd ingegrepen’

Dan zal ook blijken welke aanpak het beste werkt: die van Mark Rutte, die met zijn kabinet en adviseurs koos voor een lockdown en daarmee het aantal besmettingen vooralsnog binnen de perken houdt? Of de aanpak van zijn Britse evenknie Boris Johnson, die de bevolking in Engeland ondanks vele tienduizenden besmettingen per dag nauwelijks extra beperkingen oplegt?

Het is een rekensom die op dit moment simpelweg nog niet te maken is, zegt OMT-lid Menno de Jong. “Er zijn te veel factoren die we nog altijd niet helder in beeld hebben. Maar op basis van de gegevens die ik nu heb gezien, word ik wel steeds hoopvoller dat we in Nederland de juiste maatregelen hebben genomen. Met een effectieve boostercampagne kunnen we veel ellende voorkomen. We hebben met deze lockdown tijdig ingegrepen en tijd gekocht om ons te wapenen – tegen hoge kosten, moet ik daar wel even bij zeggen. Maar meer dan dit kunnen we niet doen. Vanaf nu is het gewoon afwachten.”

Meer over