PlusExclusief

Vaker geweld tegen agent – het gezag van de politie is niet meer voor iedereen vanzelfsprekend

null Beeld Joris van Gennip
Beeld Joris van Gennip

Voor het vijfde jaar op rij is agressie en geweld tegen agenten toegenomen. In 2021 deden bijna 13.000 agenten melding of aangifte, in 2017 waren dat er nog zo’n 9600. Onacceptabel veel, vindt de politie.

Raymond Boere

Vijftien agenten deden aangifte van poging tot moord, 232 van poging tot doodslag en 74 van zware mishandeling. Nog eens 244 dienders kregen te maken met een poging tot zware mishandeling. Veruit de meeste agenten werden beledigd (5883), of maakten melding van een arrestant die weigerde mee te werken (2699).

Opvallend is dat de meeste geweldsincidenten (4965) plaatsvonden tijdens arrestaties die niet waren gepland. Volgens de politie heeft dat vooral te maken met de vele demonstraties die er het afgelopen jaar zijn geweest en die geregeld grimmig eindigden. “Mensen voelden zich te weinig gehoord door de besluiten van het kabinet en wilden laten weten dat ze dat niet accepteren. De politie is de vooruitgeschoven post waar dat samenkwam,” zegt portefeuillehouder geweld tegen politieambtenaren Peije de Meij van de Nationale Politie.

Wat volgens hem ook meespeelt, is dat het gezag van de politie niet meer voor iedereen vanzelfsprekend is. “Het is kennelijk voor sommigen een optie geworden om hun eigen gang te gaan en zich nergens meer iets van aan te trekken.” Het valt De Meij op dat niet alleen agenten vaker slachtoffer worden, maar ook politici, hulpverleners en zelfs wetenschappers. “Je vraagt je af welke kant we opgaan als we dit accepteren.”

Incidenten steeds heftiger

Het aantal geweldsincidenten waarbij groepen zich tegen de politie keerden verdrievoudigde en kwam vorig jaar uit op 453. Het aantal agenten dat tijdens het uitgaan werd belaagd, halveerde bijna tot 470, maar dat is vooral te verklaren doordat de nachthoreca nauwelijks de deuren heeft kunnen openen als gevolg van de coronamaatregelen.

Vergeleken met 2017 steeg het aantal agenten betrokken bij geweldsincidenten met een derde. De laatste jaren vlakt die stijging wel af. Vergeleken met 2020 was deze vorig jaar nog maar licht (+2,8%). Toch is dat voor de politie nog geen reden om opgelucht te zijn. Volgens De Meij daalt het aantal incidenten nog steeds niet en is het huidige niveau onacceptabel hoog. Ook worden de incidenten volgens de politie heftiger. Zo zijn er 76 agenten belaagd met zwaar vuurwerk, wat kan leiden tot ernstige verwondingen of gehoorschade. Een jaar eerder waren dat er nog 49 en in 2017 nog maar 6.

Privéleven onder druk

Zorgwekkend noemt de portefeuillehouder ook dat mensen niet schromen om agressie en geweld heel persoonlijk te maken. Persoonsgegevens van agenten of die van hun familieleden zijn op internet gedeeld. “Dan komt ook het privéleven van agenten onder druk te staan. Dat is nog minder acceptabel dan openlijk geweld tegen politiemensen.” Op dit moment wordt er gewerkt aan een nieuwe wet om deze zogenoemde ‘doxing’ strafbaar te maken.

Volgens De Meij is het van groot belang dat er serieus werk gemaakt blijft worden van geweldsincidenten tegen agenten. Dat er stevige straffen worden geëist en het ook tot een veroordeling komt. “Dat is goed voor de individuele agenten die zich gesteund voelen, maar het gaat verder dan dat. Het gaat ook over waar we voor staan. We willen zo laagdrempelig mogelijk ons werk doen. Hoe meer wij ons moeten wapenen tegen potentieel geweld, hoe onprettiger het wordt om de politie erbij te halen. We willen niet structureel met gezichtsbedekking de straat op, niet met gepantserde auto’s door de straten rijden of werken vanuit zwaar beveiligde kazernes.”

Leeuwardse wijkagent belaagd met stenen, flessen en zwaar vuurwerk

Het is zondag 21 november 2021 als wijkagent Mark Boskma in burger naar de wedstrijd Cambuur tegen FC Utrecht wordt gestuurd. Nederland zit in de zoveelste lockdown en voetballen met publiek is niet toegestaan. De harde kern van de club uit Leeuwarden trekt zich daar echter niets van aan. Een groep van zo’n 200 tot 250 hooligans komt naar het stadion en proberen naar binnen te gaan. Boskma kent zijn pappenheimers en gaat met ze in gesprek.

Als hij daarna even naar zijn collega’s loopt, loopt het helemaal uit de hand. De agenten krijgen stenen naar hun hoofd. Flessen. Zwaar vuurwerk. “Mijn eerste reactie was: wegwezen hier. Ik werk al 21 jaar bij de politie en heb best wat meegemaakt, maar het fanatisme waarmee deze meute in beweging kwam, had ik nog niet eerder meegemaakt. Ik had een nieuwe collega bij me. Mijn grootste zorg was hem niet uit het oog te verliezen. Maar tegelijkertijd moest ik er ook voor zorgen dat ik geen steen tegen mijn hoofd kreeg of getackeld zou worden.”

Boskma rent een straat in en weet zijn collega’s uiteindelijk weer te vinden. De ME die inmiddels is gearriveerd, brengt ze in veiligheid en gaat daarna de confrontatie aan met de hooligans.

Verbinding zoeken

Boskma heeft geen letsel aan het incident overgehouden, maar het had heel anders af kunnen lopen, beseft hij. “Het vuurwerk dat naar ons wordt gegooid, is zo zwaar dat je de luchtverplaatsingen in je broekspijpen voelt.”

Boskma doet aangifte, maar de voetbalhooligans hadden zichzelf zo gekleed dat ze niet waren te herkennen. Daders zijn niet aangehouden. “Ik weet hoe het werkt. Als er geen herkenbare beelden zijn, is een zaak lastig rond te krijgen. Dat is jammer, maar ik kan er niet lang mee zitten. De volgende wedstrijd moest ik alweer aan het werk.”

Meermaals heeft de wijkagent zich afgevraagd hoe dit zo kon gebeuren. Hij vermoedt dat frustraties over corona een belangrijke rol hebben gespeeld. “Er was een hoop onvrede. Jongeren mochten al maanden niet op stap, niet bij elkaar zijn, thuis of buiten. Ik snap die frustratie heel goed. Maar waar ik geen begrip voor heb, is dat dit leidt tot zo’n uitbarsting naar ons.”

Boskma probeerde na afloop van de rellen verbinding te zoeken met jongeren. Hij voerde op scholen – waar ook de relschoppers naar toegaan – intensieve gesprekken. In de klassen legde hij uit dat ook hij van sporten houdt, van een biertje in de kroeg en graag familie bezoekt. Maar ook hij kon dat niet tijdens de lockdowns. “Toen kwam wel het besef bij de jongeren dat rellen met de politie geen oplossing is.” Boskam wil er maar mee zeggen dat verbinding zeker een oplossing kan zijn.

Meer over