Nieuws

Vakbonden verliezen steeds meer terrein

De vakbonden hebben in coronatijd 98.000 leden verloren. Nog maar 1,5 miljoen mensen zijn aangesloten bij een bond, het laagste aantal sinds 1966. Dat meldt het CBS op basis van nieuwe cijfers.

Natasja de Groot
Medewerkers in de beroepsgoederensector namen in mei deel aan een staking die is uitgeroepen door vakbond CNV.  Beeld ANP
Medewerkers in de beroepsgoederensector namen in mei deel aan een staking die is uitgeroepen door vakbond CNV.Beeld ANP

Het gaat hard met de afkalving van het ledenbestand van vakbonden. Al ruim tien jaar zien zij meer mensen vertrekken dan binnenkomen. In de afgelopen twee jaar daalde het aantal leden met nog eens 6 procent. Er zijn volgens het CBS 7,5 miljoen werknemers in Nederland, deeltijders inbegrepen.

Sinds het statistiekbureau in 1901 met de meting begon, noteerde het slechts vier keer eerder een sterkere daling. In 1924 (122.000 leden minder), 1984 (-141.000), 1985 (-105.000) en 2019 (-101.000).

Bijna een op de vier vakbondsleden (22 procent) heeft de AOW-leeftijd bereikt. In 2019 was dat 18 procent. De Nederlandse bevolking bestaat voor 19,8 procent uit 65-plussers.

Steeds meer jongeren tot en met 25 jaar keren de vakbond de rug toe: twee jaar geleden lag hun aandeel op 2,9 procent, nu is dat 2,4 procent. Ook in de andere leeftijdscategorieën nam het vakbondslidmaatschap af, zowel bij mannelijke als vrouwelijke leden.

Van alle leden is nu nog slechts een kwart jonger dan 45 jaar. Die ontwikkeling past in een trend die al langer gaande is, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom bij het CBS, in een toelichting op de cijfers. “De vakbonden kampen met een zekere mate van uitstroom en ze hebben niet voldoende instroom van nieuwe leden.”

Postbezorgers van PostNL vragen aandacht voor een betere cao, waaronder een hoger minimumuurloon.  Beeld ANP
Postbezorgers van PostNL vragen aandacht voor een betere cao, waaronder een hoger minimumuurloon.Beeld ANP

Animo

Dat de animo om lid te worden beperkt is, blijkt volgens hem ook uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van het CBS en TNO. Daarin zegt 54 procent van de mensen die in 2020 geen lid waren van een vakbond dat ze er nooit serieus over nagedacht hebben om zich aan te sluiten.

Verder geeft 12 procent van de niet-vakbondsleden aan dat vakbonden geen invloed hebben op de arbeidsvoorwaarden, 7 procent vindt het lidmaatschap te duur en 7 procent claimt dat vakbonden niet goed opkomen voor hun belangen.

Een uitzondering op de regel lijken de werknemers in het onderwijs. Met 31 procent zijn zij het vaakst aangesloten bij de vakbond. Ook de medewerkers in het openbaar bestuur en in vervoer en opslag zijn met 30 procent relatief goed vertegenwoordigd. Volgens de CBS-cijfers is de organisatiegraad in de bedrijfstak informatie en communicatie met 6 procent het laagst.

Of de afkalving een zorgwekkende ontwikkeling is, is volgens CBS-hoofdeconoom Van Mulligen niet aan het statistiekbureau om te bepalen. “Je kunt wel zeggen dat een vakbond van oudsher bedoeld is om de werknemers in verschillende fases in hun leven te vertegenwoordigen. Het ledenbestand zou daarom een redelijke afspiegeling moeten zijn van de groep werkenden. Nu al bijna een kwart van de leden gepensioneerd is, kun je in elk geval vaststellen dat die representatie voor de leeftijdsgroepen niet opgaat”, constateert hij.

De afspraken die de vakbonden maken in cao’s voor bedrijfstakken gelden ook voor niet-leden, net als hun inbreng bij het pensioenakkoord met overheid en werkgevers. Critici vinden dat de afkalving van het leden­bestand die exclusieve onderhandelingspositie ondermijnt.

Medewerkers van de kinderopvang legden in juli het werk neer. De actievoerders vinden dat er met de werkgevers geen goede afspraken zijn over vermindering van de werkdruk.  Beeld ANP
Medewerkers van de kinderopvang legden in juli het werk neer. De actievoerders vinden dat er met de werkgevers geen goede afspraken zijn over vermindering van de werkdruk.Beeld ANP
Meer over