PlusNieuws

Vakbonden en beleggers verbijsterd over bemoeienis ‘staatsagent’ bij KLM

Het gedrag van toezichthouder Jeroen Kremers bij luchtvaartmaatschappij KLM brengt het bedrijf in gevaar. Vakbonden eisen nu dat minister Sigrid Kaag (Financiën) haar ‘staatsagent’ tot de orde roept, beleggersvereniging VEB vindt de rol ven de staat onzuiver.

Herman Stil
Volgens toezichthouder en oud-bankier Jeroen Kremers moet KLM opnieuw bezuinigen en haar bedrijfsmodel omgooien. Beeld ANP /  ANP
Volgens toezichthouder en oud-bankier Jeroen Kremers moet KLM opnieuw bezuinigen en haar bedrijfsmodel omgooien.Beeld ANP / ANP

Alsof iemand die een hypotheek afsluit, met de bank afspreekt het onderpand goed te onderhouden om vervolgens regelmatig een bankmedewerker aan de eettafel gestationeerd te krijgen die stelt dat het schilderwerk over een jaar aan vervanging toe is en er beter moet worden gelet op het gedrag van sommige bewoners.

Zo wordt de opmerkelijke rapportage van ‘staatsagent’ Kremers in KLM-kringen gezien. In een verslag dat afgelopen vrijdag naar de Tweede Kamer werd gestuurd stelde Kremers dat KLM opnieuw moet bezuinigen en haar bedrijfsmodel moet omgooien. De oud-bankier zou zich daarmee actief bemoeien met het beleid bij de maatschappij, terwijl hij alleen is aangesteld om toezicht te houden. Woensdag vergadert de Tweede Kamer over het rapport.

Kremers werd in het najaar van 2020, toen bij KLM een noodleningenpakket met het kabinet werd afgesproken, aangesteld om de afspraken te controleren die daarbij werden gemaakt. Het ging daarbij onder andere over kostenbesparingen, salarisverlaging en milieuafspraken.

‘Heroverweging bedrijfsmodel

In zijn rapportage concludeert Kremer dat KLM ‘ruimschoots’ aan de voorwaarden voldoet, maar hij voegt daaraan toe dat aanvullende maatregelen nodig zijn ‘bijvoorbeeld door verdere kostenreducties en een productiviteitsverbetering’. Ook noopt de ‘veranderende kijk op de luchtvaart in verband met klimaatveranderingen’ KLM tot ‘heroverweging van haar bedrijfsmodel’.

“Dat zijn politieke uitspraken,” zegt voorzitter Reinier Castelein van vakbond De Unie. “Kremers eigent zichzelf een positie toe die veel verder gaat dan zijn rol als toezichthouder en bemoeit zich met veel meer onderwerpen dan de voorwaarden die de overheid heeft gesteld. Hij bespeelt de Tweede Kamer op een manier die niet op feiten is gestoeld, maar op meningen. Dit is een beursgenoteerd bedrijf, dat mag nooit zo openhartig communiceren over toekomstig beleid.”

Jeroen Kremers werd in het najaar van 2020 door de staat aangesteld als toezichthouder bij KLM om de afspraken te controleren die het bedrijf maakte over de besteding van het toen door de overheid verleende noodkrediet. Beeld ANP
Jeroen Kremers werd in het najaar van 2020 door de staat aangesteld als toezichthouder bij KLM om de afspraken te controleren die het bedrijf maakte over de besteding van het toen door de overheid verleende noodkrediet.Beeld ANP

Ook binnen KLM is de bemoeienis van Kremers als een bom ingeslagen. “Het is een soort consultancyrapport met allerlei observaties en vergezichten,” zegt Dario Fucci, voorzitter van de KLM Ondernemingsraad. “Dat is helemaal niet zijn opdracht. Er wordt eerst gesteld dat we ruim voldoen aan alle voorwaarden, vervolgens wordt dat ondergraven met allerlei oordelen .”

“De politiek moet juist erkennen dat we met zijn allen hard werken aan duurzaam herstel van KLM. Opmerkingen over nieuwe ingrepen of een ander verdienmodel leiden daarvan af en zorgen voor onrust. KLM pást haar toekomstmodel al aan, de duurzaamheidsagenda spéélt daarin mee. Geef ons de tijd om te herstellen.”

Belastingontwijking

Vliegersvereniging VNV maakt zich ook boos over Kremers’ suggestie dat vliegend personeel dat in het buitenland woont zich schuldig kan maken aan belastingontwijking. “Het oordeel of dit maatschappelijk wel of niet gepast is, hoort niet thuis in een feitelijke rapportage over overheidsvoorwaarden,” stelt VNV-president Willem Schmid. “Er zijn veel persoonlijke redenen om in het buitenland te wonen en de regels bij KLM zijn conform de Nederlandse wetgeving. Het gaat hier ook om afspraken tussen werkgever en werknemers.”

Ook de andere opmerkingen zitten de vliegers niet lekker. Schmid: “Het is niet zijn taak om publieke uitspraken te doen over toekomstige operationele keuzes terwijl hij niet de bevoegdheid of verantwoordelijkheid heeft daar ook een plan van aanpak bij te presenteren. Dit leidt alleen maar tot negatieve impact op het publieke vertrouwen in KLM en de waarde van KLM bij aandeelhouders.”

De ondernemingsraad wil nu in gesprek met de KLM-directie en Kremers over diens rol. Een aantal vakbonden vraagt minister Kaag (Financiën) en de Tweede Kamer de staatsagent tot de orde te roepen en KLM te behandelen als elk ander bedrijf dat coronasteun heeft ontvangen. “Er zijn duizenden bedrijven afhankelijk van staatssteun,” zegt Unievoorman Castelein, “alleen KLM wordt geregisseerd.”

Politieke controle in de bestuurskamer is volgens Castelein heilloos. “Dat gaat lijken op een planeconomie in Sovjetstijl. We weten uit de geschiedenis dat bedrijven die door overheid en politiek worden geleid zelden succesvol zijn. We zijn het in coronatijd blijkbaar normaal gaan vinden dat een nota bene liberaal-conservatief kabinet meestuurt met bedrijfsvoering, van horeca tot theaters en boeren met KLM als ultiem voorbeeld.”

'Kabinet heeft belang bij lage koers KLM’

Ook de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) is verontrust over de invloed die de staat heeft als aandeelhouder in zowel KLM (5,9 procent) als moederbedrijf Air France-KLM (9,3 procent). Via Kremers beschikt het kabinet nu niet alleen over méér informatie dan andere aandeelhouders, maar stuurt het als minderheidsaandeelhouder nu ook het beleid.

“Vanuit zijn rol als adviseur is het merkwaardig dat een overheidsdienaar adviezen geeft die beleidsbepalend zijn,” zegt Joost Smets, woordvoerder van de VEB. “Dat is heel apart. Daar moeten de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de Franse financieel toezichthouders iets over zeggen. Wij verwachten dat het kabinet zich volledig verantwoordt en de schijn wegneemt dat ze uit een positie handelt waardoor ze meer kennis van het bedrijf heeft dan de andere aandeelhouders.”

Inside-information

Dat is extra pikant omdat het kabinet actieve plannen heeft om de schuld die KLM nu met de leningen opbouwt, om te zetten in aandelen. “De overheid heeft er belang bij de koers van KLM laag te houden,” zegt beursanalist Jos Versteeg van Insinger de Beaufort, “zodat ze meer aandelen en zeggenschap in handen krijgen als het tot een herkapitalisatie van de schulden komt.”

“Ik ga ervan uit dat de overheid niet handelt op basis van deze inside-information. Je mag hopen dat dat redelijk gescheiden blijft en dat de AFM dat goed in de gaten houdt. Hieruit blijkt weer dat het echt heel onzuiver, onhandig scheef en marktverstorend is dat de overheid in KLM en Air France KLM zit. Ze zijn nu beleidsmaker, minderheidsaandeelhouder én financier. Ze zijn te veel betrokken.”

Meer over