PlusUitleg

Twijfels over Janssenvaccin. Is één prik wel genoeg?

We zouden gaan dansen met Janssen, maar het vaccin zit in de hoek waar de klappen vallen. Bovenop leveringsproblemen en zeldzame bijwerkingen komen twijfels over de effectiviteit.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

1. Het enige goedgekeurde coronavaccin waarvan één dosis volstaat, dat is de verleiding van het Janssenvaccin. Maar is één prik wel genoeg?

Dat laat minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge onderzoeken op instigatie van het Outbreak Management Team (OMT). Dat betwijfelt of mensen twee weken na vaccinatie met Janssen wel goed zijn beschermd. Vaccinoloog Ben van der Zeijst verwacht dat de uitkomst een advies zal zijn een tweede prik te nemen, vermoedelijk met het Pfizervaccin. Dat kan consequenties hebben voor 670.000 mensen die in Nederland al zijn ingeënt met Janssen.

2. Is dat te wijten aan de besmettelijkere deltavariant, voorheen de Indiase variant?

Die jaagt de twijfel over de effectiviteit van één prik met Janssen aan. Brits onderzoek wees al uit dat twee doses van de vaccins van Pfizer en AstraZeneca veel beter beschermen tegen de deltavariant dan één. Deskundigen verwachten dat dit ook bij Janssen zo is. Om die reden heeft een aantal vaccinexperts in de VS na een injectie met Janssen zelf al een tweede prik met Pfizer of Moderna gehaald.

3. Hoe zat dat vóór de opmars van de deltavariant?

Toen bestonden al twijfels over de effectiviteit van één Janssenprik. Volgens de klinische studies van Janssen beschermt het in 66 procent van de gevallen tegen ziekte. Pfizer en Moderna scoren met zo’n 95 procent veel beter. Waarbij moet worden aangetekend dat Janssen ook zeer goed beschermt tegen ziekenhuisopname en overlijden.

Van der Zeijst noemt het ‘een wat naïeve veronderstelling’ dat één prik van Janssen goed beschermt. “Er zijn kleine verschillen met AstraZeneca, maar ze lijken sterk op elkaar. Janssen heeft slim in de publiciteit neergezet dat één prik volstaat. Maar net als bij AstraZeneca heb je eigenlijk een tweede nodig.”

4. Wat zegt Janssen zelf?

Het moederbedrijf, Johnson & Johnson, stelde begin deze maand op basis van eigen onderzoek dat ook bij de deltavariant één prik zeer goede bescherming biedt. Van der Zeijst vindt de wetenschappelijke onderbouwing van deze claim zeer wankel.

5. Waarom onderzoeken universitaire centra in Nederland de effecten van een tweede prik voor mensen die al Janssen kregen?

Dat gebeurt sinds half juni bij zorgmedewerkers van Erasmus MC, UMC Groningen, LUMC (Leiden) en Amsterdam UMC. Zij krijgen nog een inenting met Pfizer, Moderna of opnieuw Janssen. Onderzoeksleider en hoofdapotheker van het Erasmus MC Hugo van der Kuy benadrukt dat Janssen ‘een goed vaccin is’. “Maar het kan ook bij andere vaccins wel zes tot acht weken duren voor je goede bescherming hebt.” Hij weerspreekt dat het onderzoek is ingegeven door de gedachte dat één prik niet zou volstaan.

Naarmate de pandemie vordert, ontstaan meer varianten van het coronavirus, waar vaccins minder vat op kunnen hebben en op moeten worden aangepast. Bij AstraZeneca en Janssen – gebaseerd op een onschuldig verkoudheidsvirus – is dat tijdrovend. De zogenoemde mRNA-vaccins van Pfizer en Moderna zijn juist eenvoudig te wijzigen. “Dat was reden na te gaan of je mensen na Janssen een ander vaccin kan geven.”

6. Welke voordelen zitten er aan een vaccin met slechts één dosis?

Van der Kuy betwist niet dat een tweede prik doorgaans meer bescherming biedt. Maar hij noemt het ‘dapper’ dat Janssen met een eenmalige dosis op de markt is gekomen. “Andere farmaceuten hebben gekozen voor de veilige weg. Nederland zit in een luxe positie. Armere landen hebben vaak geen vriezers om Pfizer op -80 graden te bewaren en zijn dolblij met een eenmalige injectie. Ik heb op de markt in Rotterdam gestaan met huisartsen. Dan ben je allang blij als je iemand kunt overhalen tot één prik. In die zin heeft Janssen zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid genomen.”

7. Hoe zit het het risico op bijwerkingen?

De Amerikaanse autoriteiten waarschuwen voor een zeldzaam risico op het Guillain-Barré-syndroom (een zenuwaandoening die tot, over het algemeen tijdelijke, spierverlamming kan leiden). Het gaat om zo’n honderd meldingen onder de 12,5 miljoen mensen die de prik met het Janssenvaccin in de VS kregen.

Het Nederlandse bijwerkingencentrum Lareb heeft twee meldingen van deze aandoening gekregen en gaat de kans op het syndroom verder onderzoeken. Amerikaanse functionarissen benadrukken dat de voordelen van het vaccin blijven opwegen tegen de mogelijke risico’s.

Meer over