PlusAnalyse

Tubbergen maakt als eerste kennis met dwang kabinet, wie volgt?

In hotel ’t Elshuys in Albergen wil het kabinet 300 asielzoekers onderbrengen. Beeld SEM VAN DER WAL/ANP
In hotel ’t Elshuys in Albergen wil het kabinet 300 asielzoekers onderbrengen.Beeld SEM VAN DER WAL/ANP

Tubbergen krijgt als eerste te maken met de nieuwe opvangaanpak van het kabinet. Het is de nieuwe realiteit: als een asielzoekerscentrum er niet linksom komt, dan maar rechtsom. De verwachting is dat nog veel meer gemeenten ermee geconfronteerd worden.

Sander van Mersbergen

De Twentse gemeente Tubbergen voelt zich overvallen door het plan om driehonderd asielzoekers op het terrein van een hotel in Albergen op te vangen, liet de partijloze burgemeester Wilmien Haverkamp woensdag weten. “Waarom wordt dit van hogerhand opgelegd? Zo ga je niet met mensen om.”

De argumenten van het Tubbergse gemeentebestuur zijn vanuit lokaal perspectief invoelbaar. Driehonderd asielzoekers in Albergen, een dorp met drieduizend inwoners, is ‘buiten verhouding’, vindt de gemeente, die onderzoekt of ze stappen kan nemen tegen het besluit.

Zo snel mogelijk, zo veel mogelijk

Maar of het kabinet daarvan onder de indruk is, is de vraag. Sterker: de kans is groot dat meer gemeenten de komende weken met een dergelijke overrompelingstactiek te maken krijgen. De landelijke overheid wil namelijk zo snel mogelijk zo veel mogelijk opvangplekken regelen.

In een brief aan de Kamer lieten staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel, VVD) en minister Hugo de Jonge (Wonen, CDA) er vorige week geen misverstand over bestaan hoe dat gaat gebeuren. Gemeenten die moeilijk doen, worden buitenspel gezet. Dat geldt voor de vestiging van azc’s in leegstaande gebouwen, zoals in Tubbergen, maar ook voor bijvoorbeeld het neerzetten van grote, tijdelijke tentenkampen of paviljoens op kavels die eigendom zijn van het rijk.

Daarnaast onderzoekt het rijk of het instrument ook toepasbaar is voor grote zeecruiseschepen. Daarvan zijn er nu twee gehuurd, waarvan de eerste eind deze maand arriveert en de volgende in september. Nog steeds is er geen enkele gemeente die definitief een kade beschikbaar heeft gesteld. Toch moeten de schepen ergens aanmeren, en mogelijk gaat dat dus gepaard met dwang.

Meer dan 15.000 plekken erbij

Dat de nood hoog is, wordt dagelijks bewezen voor de poorten van het aanmeldcentrum in Ter Apel, met honderden buitenslapers en ook steeds meer opstootjes. Daarnaast zijn er de keiharde cijfers van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA): voor eind dit jaar moeten er meer dan 15.000 plekken bij. Ook Vluchtelingenwerk hijgt de overheid in de nek. Op 15 september dient in Den Haag een kort geding, waarin de organisatie eist dat de opvang uiterlijk 1 oktober aan de wettelijke eisen voldoet.

Met de huidige drastische aanpak zoekt het kabinet een uitweg uit de impasse. Daarmee maakt Den Haag geen vrienden. Gemeenten, die de handen al vol hebben aan de opvang van Oekraïners, vinden dat de crisis juist aan falend kabinetsbeleid te wijten is. Bovendien vrezen ze dat zo’n directieve manier van werken lokaal tot spanningen en protest leidt, iets wat dinsdag in Albergen al bewaarheid werd. Honderden mensen protesteerden voor het hotel.

Tegelijk heeft een aantal lokale overheden boter op het hoofd. Asielopvang gebeurt tot nu toe op vrijwillige basis, en sommige gemeenten drukken structureel hun snor. Dat leidt ook onderling tot ergernis. “Alle burgemeesters kennen wel de verschillen tussen gemeenten die hun vinger op steken als er iets moet gebeuren en de gemeenten die achterover leunen, in de hoop dat niemand ze dan ziet “zei Theo Weterings, burgemeester van Tilburg en voorzitter van de commissie asiel van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, onlangs.

Te weinig geleverd

Deze zogenaamde ‘weigergemeenten’ zullen met de nodige zorgen naar het gebeuren in Tubbergen kijken. Staatssecretaris Eric van der Burg noemde het gegeven dat Tubbergen ‘ondanks vele verzoeken nog niets gedaan heeft’ op het gebied van asielopvang als een van de redenen om juist in deze gemeente de lokale overheid te passeren. “Er is door een aantal gemeenten te weinig geleverd op basis van vrijwilligheid.”

Dat het de landelijke overheid menens is, is nu wel duidelijk. De situatie in Tubbergen zal ook met argusogen gevolgd worden in de Flevopolder. Daar heeft het COA grond aangekocht bij het dorp Bant, in de gemeente Noordoostpolder, om een tweede aanmeldcentrum te openen. Dat zou het zwaar overbelaste Ter Apel lucht moeten geven.

De gemeente moet echter nog haar fiat geven. Gevraagd naar de stand van zaken, zei een woordvoerder vorige week dat de politiek ‘op zijn vroegst’ half september een besluit neemt. De vraag is of het kabinet daar op wil wachten. “Die vraag zou actueel kunnen worden, inderdaad,” aldus de woordvoerder. “Maar als ze verstandig zijn, wachten ze op onze beraadslagingen.”

Voor de toekomst heeft het kabinet een wet in voorbereiding om gemeenten te verplichten een bepaald quotum aan asielzoekers op te vangen, een plan dat overigens door een meerderheid van de gemeenten gesteund wordt. Tot die wet er is, zal het onrustig blijven op asielgebied. Onder meer binnen regeringspartij VVD, de partij van staatssecretaris Van der Burg, wordt de gang van zaken kritisch bekeken. Veel VVD’ers hebben geen goed woord over voor de manier waarop de lokale autonomie ‘om zeep wordt geholpen’. Een aantal VVD’ers is voor een strenger asielbeleid, zoals een asielstop.