Tjeenk Willink gooit het roer om: dunner regeerakkoord, niet praten over poppetjes

Hij gaat het allemaal anders doen nu informateur Tjeenk Willink de mislukte kabinetsvorming moet gladstrijken: meer inhoud, minder poppetjes en vandaag eerst de kleine partijen op de koffie.

Herman Tjeenk Willink bij het aanvaarden van zijn opdracht. Beeld EPA
Herman Tjeenk Willink bij het aanvaarden van zijn opdracht.Beeld EPA

De ‘uitgelekte’ gespreksverslagen, de leugen van VVD-leider Mark Rutte, het bijna-dooddebat van de premier en de woedende uitsluitingen van SP en ChristenUnie: informateur Tjeenk Willink wil er een dikke streep onder zetten vandaag. Dan begint de ‘beroepsformateur’ (hij deed het al in 1994, 2010, 2017) met een ‘schone lei’ van gesprekken.

Deel van die verkenning 2.0 is zijn uitnodigingsbeleid: niet eerst de grote partijen komen langs, maar de kleinere. Donderdagochtend als eerste dus Sylvana Simons, van BIJ1. Het is volgens de politica van belang dat politiek Den Haag snel begint met de omslag naar een nieuwe bestuurscultuur. “Ik zou toch beginnen bij de grote schoonmaak,” zegt Simons daarover.

Tjeenk Willink staat een andere aanpak voor dan de eerste, dramatisch mislukte verkenning. In een toelichting zei hij dat het niet zozeer gaat om wie met wie in een kabinet wil. Dat wordt maar ‘zetels tellen’, aldus de PvdA’er. Tjeenk Willink wil viel liever onderzoeken welke maatschappelijke problemen partijen zien en met wie ze tot oplossingen kunnen en willen komen. Anders wordt het vooral zoeken naar welke partijen samen een meerderheid in de Tweede Kamer willen vormen. “Dan kom je niet verder dan dat we tot 76 zetels tellen en verandert er niets aan de bestuursstijl waarvan partijen zeggen dat die anders moet.”

Regeerakkoord

Hij stelt sowieso voor dat het volgende kabinet een aanzienlijk dunner regeerakkoord schrijft, zodat de ‘oppositie niet buitenspel komt te staan’, zei hij gisteravond.

Dat is een reactie op de klacht dat de Tweede Kamer te vaak wordt tegengewerkt om het kabinet te controleren. Niet alleen zou het kabinet te weinig informatie delen, de oppositie voelt zich ook gehinderd als de meerderheid van kabinetspartijen beleid voor de komende jaren al vastlegt in een regeerakkoord tijdens de formatie.

De informatie verkeert in een grote (vertrouwens)crisis sinds aan het licht is gekomen dat VVD-leider Mark Rutte in de eerste verkenning had gesproken over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Het wantrouwen tussen partijen is ontzettend groot: SP en ChristenUnie willen niet meer met de VVD in een kabinet als Rutte die partij leidt. Toch heeft Tjeenk Willink hoop tot een ‘beetje harmonieus gezelschap te komen’.

Hij zegt bovendien dat de verkeerde bestuursstijl niet op één persoon hangt, zoals Rutte, maar dat dit een proces van jaren is geweest. “Het gaat in de politiek niet om personen, maar om functies. Je kunt van iemand die tien jaar premier is geweest niet beweren dat er niets van deugt.”

Tjeenk Willink: “Ik moet nu zelf constateren wat er mogelijk is. Het is ook nog veel te vroeg om over personen te spreken. Er is een ongelukkige manoeuvre geweest, maar het is wijken voor je verantwoordelijkheid om nu te zeggen: we komen er niet uit want we vinden elkaar niet aardig.”

Nieuwe verkiezingen zegt hij te willen vermijden. “Je kunt het niet uitsluiten, maar er is nauwelijks een maand voorbij sinds er verkiezingen zijn geweest.”

Onder vier ogen

De Tweede Kamer heeft geregeld dat de verslagen van de gesprekken met Tjeenk Willink weer openbaar worden – een novum – maar de informateur denkt toch nu en dan vertrouwelijke gesprekken te zullen voeren. “Dat gebeurt in alle politiek, in het bedrijfsleven. Het is onzin om dat af te doen als achterkamertjespolitiek.” Volgens hem kan het ‘gewoon nodig zijn om af en toe’ onder vier ogen te spreken.

Enkele weken geleden noemde Tjeenk Willink het ‘armoede’ als hij wéér zou worden gevraagd als informateur. Nu zegt hij: “Je moet vreselijk oppassen dat mensen niet zeggen: daar heb je hem weer. Dat zeggen ze ook wel. Ik zal scherp moeten blijven, waken ook. Maar het is ook stimulerend: je hoort altijd iets nieuws.”

Hij zegt dat het uiteindelijke formeren wel zonder hem kan. “Als dit niet al te rampspoedig is afgelopen.”

Meer over