PlusAchtergrond

Terug naar kantoor? ‘Het loopt nog geen storm’

De onrust onder werknemers groeit nu de besmettelijkere deltavariant bezig is met een opmars, merken de vakbonden. ‘Mensen zijn huiverig om nu naar het werk te gaan.’

null Beeld Van Santen en Bolleurs
Beeld Van Santen en Bolleurs

Nog geen drie weken geleden zette het kabinet een dikke streep door het thuiswerkadvies en werd dit vervangen door een nieuw advies: ‘Wees maximaal de helft van je werktijd aanwezig op kantoor’.

Een run op de kantoorplekken kwam er niet en die zal er voorlopig ook niet komen, verwacht CNV. “Veel kantoormedewerkers kijken de kat uit de boom,” merkt Piet Fortuin, voorzitter van CNV.

Zeker met het oplopende aantal besmettingen ziet hij de ongerustheid onder het personeel met de dag groeien. “In korte tijd zijn we van optimisme over de terugkeer naar kantoor gegaan naar groeiende zorgen over hoe veilig het op kantoor is,” constateert Fortuin. Volgens hem zitten veel medewerkers met vragen over wat zij van hun werkgevers mogen verwachten. Het kabinet hanteert als voorwaarde voor een veilige terugkeer naar kantoor dat de werkgever op z’n minst 1,5 meter afstand kan waarborgen.

Een coronaproof kantoor

Volgens CNV mogen werknemers verder van hun baas verwachten dat die zorgt voor voldoende desinfectiemiddelen, dagelijks een grondige schoonmaak houdt en de bezoekersregistratie op orde heeft. “De werkgever is wettelijk verplicht om een veilige werkomgeving te creëren,” voegt Fortuin eraan toe. Hij heeft de indruk dat de meeste bedrijven hun best doen en erin slagen om een coronaproof kantoor te realiseren. Toch lijken lang niet alle werknemers daarvan overtuigd: in een recente enquête van CNV onder zo’n 900 (voormalige) thuiswerkers gaf een op de vijf aan zich niet veilig te voelen op kantoor.

Volgens 16 procent zijn de kantoren te vroeg geopend om veilig te kunnen werken. Zij storen zich eraan dat werkgevers en collega’s geen rekening meer houden met de coronaregels. Fortuin denkt dat dit meer speelt bij kleinere bedrijven. Volgens hem speelt een rol dat medewerkers zich veel bewuster zijn geworden van de risico’s en kritischer kijken naar de veiligheid en hygiënemaatregelen.

“Vroeger was een toetsenbord of muis ook niet bepaald schoon, maar mensen zijn nu veel meer bezig met hygiëne,” denkt de CNV-voorzitter. Illustratief is volgens hem een reactie van een lid dat zich beklaagde dat de kranen bij de wc’s niet vaak genoeg door zijn bedrijf werden schoongemaakt. Hij wilde dat alle kranen voorzien werden van een sensor die de kraan aanzet als je je handen eronder houdt.

Fortuin snapt de groeiende onrust onder personeel, maar benadrukt dat dit soort extra maatregelen niet af te dwingen zijn. “Werknemers kunnen wel eisen dat er voldoende desinfectiemiddelen zijn, waarmee ze zelf de apparaten kunnen schoonmaken. Maar nee, ze kunnen niet eisen dat de werkgever de boel tien keer per dag schoonmaakt.”

‘Niet tien keer per dag schoonmaken’

Net als CNV ziet FNV de bezorgdheid onder personeel groeien. Mensen maken zich onder meer zorgen over de drukte in het openbaar vervoer en hoe ze veilig op kantoor kunnen komen, zegt vicevoorzitter Kitty Jong. Zij benadrukt dat de zorgen vooral groeien onder het zorgpersoneel en personeel in andere sectoren waar afstand houden soms lastig is, zoals in winkels. Maar ook op plekken waar werkgevers het in coronatijd al niet zo nauw namen met de regels.

“Er is veel aandacht voor kantoormedewerkers maar zij hebben de keuze om in goed overleg met de werkgever thuis te werken. Er zijn heel veel werkenden die die keuze niet hebben. Denk aan al mensen die werken in fabrieken, slachterijen, de voedingsmiddelenindustrie of in de zorg.”

De grootste werkgeversvereniging van Nederland, AWVN, heeft de indruk dat het met de onrust onder kantoormedewerkers wel meevalt. Bij werkgevers is zeker geen sprake van huiverigheid, zegt woordvoerder Jannes van der Velde. “We zien dat veel medewerkers naar kantoor willen komen en zoeken naar een balans tussen thuis en op kantoor werken.”

De animo om naar kantoor te gaan is in elk geval bij de medewerkers van het Amsterdamse financieringsplatform BridgeFund heel groot. Dagelijks zijn daar zo’n 15 tot 18 van de 26 medewerkers aanwezig. Directeur Julian van de Steeg vermoedt dat de animo te maken heeft met de jonge leeftijd van werknemers. Het gros is tussen de 25 en 30 jaar. “Veel van onze mensen zijn klein behuisd of hebben huisgenoten. Ze vinden het fijn om op kantoor te werken en hebben behoefte aan het sociale contact. Zij verwachten eerder thuis corona op te lopen dan hier op kantoor.”

Randstad, het grootste uitzendbureau van Nederland, merkt wel dat personeel het spannend vindt om terug te keren en dat die spanning de laatste dagen toeneemt. “We keren rustig naar kantoor terug in beperkte bezetting, maar dat loopt nog geen storm,” zegt Ansco Dokkum, hr-directeur van Randstad Groep Nederland. “Een veilige omgeving voor mensen is bij ons echt het uitgangspunt. We streven ernaar om net een stapje meer te zetten dan alleen de richtlijnen te volgen.”

‘Medewerkers onheus bejegend’

Het uitzendbureau houdt er wel rekening mee dat het ‘zomaar kan gebeuren dat het thuiswerken weer de norm wordt’. Ook vakbond CNV sluit niet uit dat de overheid de teugels weer strakker aanhaalt. “Het is goed om de situatie continu te blijven monitoren”, vindt Fortuin. FNV is voorstander van de terugkeer van de mondkapjesplicht op sommige plekken.

Jong: “We horen wel van medewerkers dat zij onheus worden bejegend door winkelend publiek als zij een mondkapje dragen. Ze worden soms aangesproken door zogenoemde ‘wappies’. Klanten gaan de supermarkt of een winkel even snel in en staan zo weer buiten, maar medewerkers staan er de hele dag in. We zouden daarom een aanscherping voor klanten, zoals in de supermarkten, een goed idee vinden.”

Je kunt niet zomaar wegblijven

Kun je als medewerker weigeren om naar kantoor te komen? Nee, zegt jurist Pascal Besselink van juridisch dienstverlener DAS. “Dat kan niet zomaar nee, niet uit angst voor besmetting of omdat het de afgelopen anderhalf jaar al zo is gegaan.”

De werknemer kan het vragen aan zijn werkgever, maar thuiswerken valt niet af te dwingen. Er bestaat (nog) geen wettelijk recht op thuiswerken. De werkgever hoeft niet uit te leggen waarom het belangrijk is dat het personeel naar kantoor komt. Als de baas zorgt voor een veilige en gezonde werkplek, dan moet de werknemer wel komen.

Er ligt een wetsvoorstel van D66 en GroenLinks om het recht op thuiswerken wettelijk vast te leggen. FNV is daarvan groot voorstander. In dat geval kan een werkgever thuiswerken alleen tegenhouden als er een zwaarwegend belang is.