PlusReportage

Ter Apel piept en kraakt door de grote toestroom van vluchtelingen

Asielzoekers die hutjemutje de nacht doorbrengen in de kou, ondernemers die zuchten onder overlast en de lokale politiek die met de rug tegen de muur staat. Het is niet leuk in het Groningse Ter Apel, dat zich in de steek gelaten voelt door Den Haag en de rest van Nederland.

Chris van Mersbergen
Met een in Odessa geregistreerde personenauto zijn vluchtelingen uit Oekraïne aangekomen in Ter Apel. Beeld VINCENT JANNINK
Met een in Odessa geregistreerde personenauto zijn vluchtelingen uit Oekraïne aangekomen in Ter Apel.Beeld VINCENT JANNINK

Tussen het opvangcomplex voor asielzoekers bij Ter Apel en het centrum van dat dorp ligt een loop- en fietspad, waarop je dag in dag uit slachtoffers van de wereldproblematiek heen en weer ziet wandelen. Zo ook op deze dag. Er staat ook nog eens een ferme wind die zorgt voor werkelijk snijdende kou.

Daar gaat Wessam Alkafre, een 18-jarige jongeman met bril en muts, de kin diep weggestoken in de kraag van zijn donkerblauwe jas. Wessam komt uit Syrië, maar studeerde tot voor kort medicijnen in Charkov, de tweede stad van Oekraïne. Toen vielen de eerste raketten. Wessam bleef nog een week, maar besefte toen dat er van studeren geen sprake meer kon zijn.

Nu loopt hij richting het centrum van een dorp in Zuidoost-Groningen waar hij tot voor kort het bestaan niet wist, om zijn kapotte telefoon te laten repareren. “Ze zeggen dat de reparatie 140 euro kost. Dat is precies het bedrag wat ik nog op mijn rekening heb staan.”

Iets verderop schuifelt de 42-jarige Oekraïner Dinar Sagdeev met een gele plastic tas in beide handen tegen de wind in richting het aanmeldcentrum. Hij is hier nu een paar dagen met zijn vrouw en twee kinderen. Hoe het daarbinnen is? “De mensen zijn aardig,” begint Sagdeev positief, een capuchon over zijn oren. “Maar we slapen in tenten. Het is zo koud ’s nachts, er staat wel wat verwarming, maar die helpt nauwelijks. Ik vind het vooral erg voor de vrouwen en kinderen die hier moeten slapen.”

Nachtopvang overvol

Het is de laatste weken even niet fijn in het complex van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in Ter Apel, een dorp van bijna tienduizend inwoners. Door het grote aantal vluchtelingen dat zich aan de poorten meldt, is met name de nachtopvang overvol. Waar plek is voor 275 personen, slapen er nu met regelmaat meer dan 500. Dat zorgt voor treurige toestanden. Er komen verhalen naar buiten over mensen die op de grond moeten slapen, of in stoelen. Het COA zette om de druk te verlichten zonder vergunning een extra tent neer op het complex, maar moest die vorige week op last van de gemeente weer afbreken.

Wessam Alkafre: 'Het was echt mudvol, we sliepen op stretchertjes.' Beeld Chris van Mersbergen
Wessam Alkafre: 'Het was echt mudvol, we sliepen op stretchertjes.'Beeld Chris van Mersbergen

Ook Wessam Alkafre bracht de eerste vier nachten van zijn nu twee weken durende verblijf in Ter Apel door in de nachtopvang. “Het was echt mudvol, we sliepen op stretchertjes. Er was een groepje mensen ziek, die hebben heel veel andere mensen aangestoken, inclusief mezelf. Ik heb me knap beroerd gevoeld. Dus nee, dat was niet heel prettig. Inmiddels zit ik in de normale opvang, daar is het gelukkig wat beter.”

Dat het zo druk is in Ter Apel, valt te verklaren. Het is het enige aanmeldcentrum van het COA in Nederland. Dus als het aantal mensen dat hier asiel zoekt toeneemt, ondervindt Ter Apel de gevolgen. “Dan is het hier op de Westerstraat, de weg richting het dorpscentrum, meteen een stuk drukker,” zegt Herma Hemmen, inwoonster van Ter Apel en fractievoorzitter van het CDA in Westerwolde, de gemeente waar het dorp onder valt.

Als Hemmen in haar achtertuin zit, hoort ze vanaf het schoolplein van de Internationale Schakelklas iets verderop regelmatig een kakofonie aan talen. “Dat vind ik hartstikke mooi, het vergroot in zekere zin toch je wereld,” zegt ze. Net als de meeste andere inwoners van Ter Apel heeft Hemmen het aanmeld- en asielzoekerscentrum in haar dorp altijd gesteund, en dat doet ze nog steeds. Maar het draagvlak is hier in Zuidoost-Groningen wel aan erosie onderhevig. “Er is gewoon veel overlast, daar kun je niet omheen. Lokale ondernemers hebben last van winkeldiefstallen, groepjes jongens zwerven onder invloed van alcohol door het dorp, lopen soms zomaar door tuinen. Dat is natuurlijk niet leuk.”

Uit verhouding

Wat je proeft in Ter Apel: de COA-locatie en zijn bewoners zijn van harte welkom, ook vanwege de werkgelegenheid. Maar de zaken zijn de laatste jaren wel uit verhouding geraakt. Hemmen: “Sinds eind vorig jaar hebben we als gemeente afspraken met het COA dat wanneer het aantal mensen boven de tweeduizend uitkomt, ze een boete van 100.000 euro moeten betalen. Deze week gebeurde dat voor de tweede keer. Het geld is welkom, maar het is niet wat je zou moeten willen. Het probleem is: als lokale politiek hebben we verder niets over de COA-locatie te zeggen. We staan met de rug tegen de muur.”

Ruim tweeduizend mensen, het is gewoon te veel voor een dorp als Ter Apel, vindt Monique van Zijl, eigenaar van de plaatselijke Jumbo. De bewoners van het COA-complex leveren haar heel wat extra klandizie op. Maar daar staat helaas ook wat tegenover. “We hebben ontzettend veel last van winkeldiefstallen, dat is heel vervelend en het kost me veel geld. Ik zou graag een vaste beveiliger in mijn winkel zetten, maar dat kan ik mede door de vele diefstallen niet betalen. Er lopen in het dorpscentrum twee beveiligers rond. Maar als er gejat wordt, zijn die vaak te laat.”

Uit ervaring kent Van Zijl de belangrijkste dadergroep. “Het zijn bijna altijd de jonge mannen uit veilige landen, die heel goed weten dat ze in Nederland helemaal geen asiel kunnen krijgen. Het is ook geen brood of melk dat gestolen wordt. Meestal gaat het om dingen als snoep, alcohol of cosmetica.”

Het zit de ondernemer zichtbaar hoog. “Dit is een eenvoudig Gronings dorp. Mensen zijn hier over het algemeen niet rijk, dus als ondernemer is het toch al knokken om overeind te blijven. Dan is dit gewoon heel frustrerend. Als lokale middenstand doen we wat we kunnen om iedereen prettig te laten winkelen. Maar tegelijk moet je continu politieagentje spelen. Ik hoor regelmatig van mensen dat ze liever een dorp verderop gaan winkelen. Het is echt niet leuk.”

Meer aanmeldcentra dan alleen Ter Apel nodig

Ter Apel is voor de meeste Nederlanders een eind rijden. Dat geldt ook voor de verschillende staatssecretarissen van Asiel en Migratie van de laatste jaren. Af en toe komen ze kijken. Dan tonen ze zich onder de indruk van de problematiek en beloven ze snel verbetering. En? “Dan blijft het stil,” weet Van Zijl. Of zij en haar dorpsgenoten zich in de steek gelaten voelen? “Ja, natuurlijk. Door Den Haag, maar ook door de rest van Nederland. Het opvangen van asielzoekers is een gedeelde verantwoordelijkheid. Maar er is bijna niemand die die verantwoordelijkheid pakt.”

CDA-raadslid Hemmen deelt dat gevoel. “Er moeten aanmeldcentra bijkomen. Je kunt niet alle druk op de schouders van een kleine Groningse gemeente leggen. Maar er is geen enkele gemeente die haar vinger opsteekt, ook de grote steden niet. Dat is wel triest.”

Toen de veiligheidsregio Groningen vorige week de noodklok luidde over de situatie in Ter Apel, werd er vanuit onder meer Amsterdam, Haarlemmermeer en Utrecht hulp aangeboden, wat tweeduizend extra bedden opleverde. Daarna bleef het weer stil. “Gemeenten zijn druk met de opvang van Oekraïners,” beseft Hemmen. “Maar dat betekent toch niet dat wij aan ons lot overgelaten moeten worden? Er zullen de komende weken alleen maar meer mensen naar Ter Apel komen. Die mensen kunnen hier niet allemaal blijven, dat gáát gewoon niet. Het is crisis! Maar ik vraag me af of dat wel doordringt tot de rest van Nederland, inclusief staatssecretaris Eric van der Burg.”

Hemmen is druk met de onderhandelingen over een nieuwe coalitie voor Westerwolde. Haar CDA deed het bij de afgelopen verkiezingen goed, met een zetel winst kwam de partij op vier. Wie ook won: de PVV, die onder leiding van de Ter Apelse kapper Robert Rep met drie mensen de raad binnenstormde. “Het heeft alles met het aanmeldcentrum te maken,” zegt Hemmen. “Dat krijg je als een overheid jarenlang belooft problemen aan te pakken, maar het niet doet.”

Meer over