PlusInterview

Straks ook een víerde prik? ‘Theoretisch kun je heel lang doorgaan met vaccineren’

null Beeld ANP
Beeld ANP

Met de omikronvariant in aantocht is het zaak snel alle volwassenen een derde vaccinatie tegen corona te geven, zeggen deskundigen en de regering. Maar hoelang biedt die booster bescherming? De kans dat ook een vierde prik volgt is reëel, zegt hoogleraar immunologie Huub Savelkoul.

Bas Soetenhorst

En ze boosterden nog lang en gelukkig. Eindigt de coronapandemie in zo’n sprookje? Er zijn nog te veel onduidelijkheden over de oprukkende omikronvariant om een pasklaar antwoord te kunnen geven. Maar de kans bestaat dat na de derde prik tegen corona in de loop van volgend jaar een vierde volgt, zegt Huub Savelkoul, hoogleraar immunologie aan de Wageningen Universiteit.

Volgens minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge kunnen eind volgende maand alle volwassenen een booster hebben gehad. Wat is de toegevoegde waarde?

Savelkoul: “We zien de voorbije maanden de bescherming van de vaccins afnemen. Ze beschermen nog wel goed tegen ziekenhuisopname en sterfte, maar minder dan voorheen. En dan heb ik het over bescherming tegen de deltavariant van het virus, die nu in Nederland nog dominant is, maar niet voor lang meer. De omikronvariant komt als een tsunami over ons heen. Vorige week zei het RIVM nog dat die in twee tot drie maanden de overhand zou hebben; inmiddels is de verwachting dat dit twee tot drie wéken of zelfs maar een paar dagen is. En tegen de omikronvariant zijn de vaccins minder goed bestand.”

“De boosterprik van Pfizer krikt de hoeveelheid antistoffen tegen de deltavariant van zo’n 30 à 40 procent weer op naar bijna 100 procent. En al heeft het vaccin minder vat op de omikronvariant, de aanname is dat de booster ook hiertegen hogere bescherming biedt.”

Uit Engelse data blijkt dat een booster met Pfizer na twee prikken met AstraZeneca de bescherming tegen ziekte met ernstige klachten van bijna nul opkrikt naar zo’n 70 procent. OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei woensdag te verwachten dat de effectiviteit tegen ziekenhuisopname en sterfte nog hoger ligt.

“Daarbij moet je een slag om de arm houden, omdat de gegevens gebaseerd zijn op kleine aantallen mensen en er wordt gegoocheld met cijfers. Het is een studie van Pfizer die nog niet door onafhankelijke wetenschappers is gecontroleerd, dat is wel een dingetje. En waartegen beschermt de booster nou precies? Besmetting, ziekte, ziekenhuisopname? Die zaken worden door elkaar gebruikt. Het staat wel vast dat je door zo snel mogelijk te boosteren de bescherming verbetert, ook tegen de omikronvariant. Dan maak je de dijken tegen de golf die ons wacht zo hoog mogelijk.”

Is er al iets te zeggen over de kans dat in de loop van komend jaar een vierde vaccinatieronde volgt?

“Dat hangt af van de vraag hoe goed de booster beschermt tegen ziekenhuisopname. De hoop is dat de omikronvariant minder ziekmakend is. Dan zou de opmars ervan een blessing in disguise zijn; dan hoop je juist dat iedereen geïnfecteerd raakt en immuniteit opbouwt, waarna de pandemie uitdooft zonder dat de zorg overbelast raakt. Maar gegevens uit Denemarken suggereren dat de kans om met omikron in het ziekenhuis te belanden ongeveer net zo groot is als met de deltavariant. Dan komt een vierde prikronde in zicht.”

Volgens De Jonge kan Pfizer in maart of april een aan de omikronvariant aangepast vaccin klaar hebben. Hoe relevant is dat?

“Dat is wel ontzettend mooi, omdat zoiets in het verleden een kwestie van jaren was. De Amerikaanse medicijntoezichthouder FDA heeft Pfizer en Moderna al toestemming gegeven de aangepaste vaccins meteen op de markt te brengen, op voorwaarde dat ze een beperkt deel van het oorspronkelijke coronavaccin aanpassen. Pfizer zegt drie weken nodig te hebben voor de productie en nog eens drie weken om op te schalen. Dat gaat dus naar verhouding razendsnel.”

Kun je tot in het oneindige boosteren of komt er een moment dat je meer schade aanricht dan goed doet?

“Ons immuunsysteem heeft een enorme capaciteit als het gaat om vaccins. Bij kinderen kun je, zoals in het Rijksvaccinatieprogramma gebeurt, inentingen combineren en in één keer toedienen. Daar zit wel een grens aan vanwege het risico op ongewenste bijwerkingen. Maar op zich is een vierde coronavaccinatie een half jaar of een jaar na de booster geen punt.”

Neemt op den duur het effect niet af, net zoals je resistent kunt worden voor antibiotica door te veel gebruik?

“Theoretisch kun je heel lang doorgaan met vaccineren. Naarmate je ouder wordt, neemt de vaccinatierespons wel af. Dat begint zo’n beetje vanaf je zestigste. Dan wordt je immuunsysteem minder efficiënt en moet je vaker worden gevaccineerd. Zie de griepprik die ieder jaar wordt gezet. Dat gebeurt niet alleen omdat het griepvirus veranderlijk is, maar ook omdat door veroudering je bescherming afneemt. Dan is een booster dus minder effectief. Maar bij jongvolwassenen zou een halfjaarlijkse booster geen enkel punt zijn.”

“Van belang is wel het interval tussen de prikken. Als je te weinig tijd neemt en boostert als de effectiviteit van de eerdere vaccinatie nog hoog is, is de extra bescherming kortdurend. Als je te lang wacht, zoals in Nederland is gebeurd door de trage start van de boostercampagne, dan riskeer je dat je vatbaar bent voor het virus.”

Hoogleraar immunologie Huub Savelkoul. Beeld -
Hoogleraar immunologie Huub Savelkoul.Beeld -