PlusAchtergrond

Schiphol is nog lang niet uitgekrompen – moet de Polderbaan dicht?

Schiphol moet, naast de door het kabinet afgedwongen krimp van het aantal vluchten, dit jaar nog ingrijpender maatregelen treffen. Om aan de stikstofnormen te voldoen, zal de luchthaven verder moeten krimpen, de Polderbaan sluiten of boeren en fabrieken uitkopen.

Herman Stil
De Polderbaan. Beeld Hollandse Hoogte /ANP
De Polderbaan.Beeld Hollandse Hoogte /ANP

Eind juni besloot het kabinet, na decennia alleen aan groei te hebben gewerkt, dat het aantal vluchten op Schiphol vanaf november 2023 12 procent moet krimpen – van 500.000 naar 440.000 – om de geluidshinder binnen de perken te houden.

Maar uit berekeningen blijkt dat het schrappen van 60.000 vluchten niet voldoende is om ook aan de stikstofregels te voldoen. Met name in natuurgebieden rondom Landsmeer en Oostzaan worden de normen dan nog altijd overschreden.

Om alsnog een natuurvergunning te krijgen, zal Schiphol meer moeten doen. Net als onder meer de agrarische sector en de industrie moet de luchthaven haar stikstofuitstoot terugbrengen om overschrijding in natuurgebieden rondom de luchthaven te voorkomen.

Zonder andere maatregelen zal Schiphol het aantal starts en landingen verder moeten terugbrengen om aan de stikstofnormen te voldoen. In het kabinetsbesluit van eind juni is al rekening gehouden met verdere krimp tot 400.000 vluchten. Dat wil de luchthaven, die de kabinetsplannen veroordeelt, echter koste wat kost voorkomen. En die kosten kunnen hoog oplopen.

Milieubaan

Zo is in opdracht van het kabinet onderzocht of het mogelijk is om de in 2003 geopende Polderbaan te sluiten. Het zijn voornamelijk de vliegroutes van en naar wat destijds eufemistisch de ‘milieubaan’ werd genoemd die voor stikstofoverschrijding zorgen in onder meer het Twiske, Ilperveld en de Eierpolder bij Schermerhorn.

Het vliegverkeer moet daarna over de vier overblijvende hoofdbanen van het vliegveld worden verdeeld. Maar in dat geval is er niet alleen kans dat het vliegverkeer op en rond de luchthaven minder veilig wordt, ook overschrijdt Schiphol dan weer de geluidsgrenzen die nu net aan banden zijn gelegd.

In Amstelveen, Amsterdam en Zaanstad neemt de hinder dan het sterkst toe, alhoewel met name Castricum en Heemskerk, die nu pal onder de vliegroutes van de Polderbaan liggen, veel minder herrie krijgen.

Maar geluidsregels overschrijden is straks geen optie meer. De geluidsnormen kunnen vanaf november volgend jaar met boetes en maatregelen worden afgedwongen door luchtvaartinspectie ILT, iets dat de afgelopen jaren door politiek geblunder niet mogelijk was.

Om zowel binnen de stikstofgrenzen als de geluidsnormen te blijven, blijven bij sluiting van de Polderbaan op Schiphol maximaal 376.000 vluchten over, waarvan 17.000 in de nacht.

Ondergrens

Zo’n omvangrijke krimp voldoet niet aan de ondergrens die het kabinet op basis van onderzoeken stelt om het belang van Schiphol voor de Nederlandse economie overeind te houden: 400.000 vluchten.

Bij 376.000 vluchten zijn weliswaar nog altijd 54 miljoen passagiers haalbaar (tegen 71 miljoen in 2019), die naar 277 bestemmingen (2019: 320) kunnen vliegen, maar onderzoeken wijzen uit dat bij zo’n krimp van 40 procent het overstapmodel van de luchthaven en grootgebruiker KLM als een kaartenhuis in elkaar kan vallen.

De luchthaven werkt zelf al hard aan het terugbrengen van zijn milieu-uitstoot, naast stikstof ook van CO2 en ultrafijnstof. Schiphol wil uiterlijk in 2030 – afgezien van het vliegverkeer – haar emissies op nul laten uitkomen. De stroom is al groen, dieselvoertuigen – bussen, taxi’s, vliegtuigtrappen – al vervangen door elektrische varianten.

Volgens onderzoek van de ingenieurs van Haskoning DHV levert het elektrisch verslepen van vliegtuigen van en naar de landingsbaan, waarmee de luchthaven nu experimenteert, de meeste stikstofwinst op het vliegveld op. In dat geval hoeven toestellen hun straalmotoren niet te gebruiken om te taxiën.

Maar ook dat is nog niet voldoende. De uitstoot van vliegtuigen blijft in een straal van 25 kilometer rondom de luchthaven te hoog. Het gaat daarbij wel om maar een klein stukje vliegverkeer, tot een vlieghoogte van 3000 voet (914 meter). Daarboven is nauwelijks vast te stellen of de uitstoot van vliegtuigen of uit andere bronnen komt.

Boerderijen opkopen

Schiphol heeft een voorkeur om, naast milieumaatregelen die het al op eigen terrein neemt, de overblijvende stikstofuitstoot elders te compenseren, in het jargon ‘extern salderen’. Óf door boerderijen en fabrieken op te kopen en te sluiten, óf door er bij te dragen aan maatregelen om de uitstoot daar te verkleinen.

Compensatie via de omliggende industrie in Amsterdam, Zaanstad, Velsen-Noord en de regio Alkmaar is volgens de onderzoeken van Haskoning FHV en PWC het beste haalbaar. Boerderijen opkopen en daarna sluiten heeft minder impact omdat agrarische bedrijven die nu bereid zijn daarop in te gaan, relatief ver van de luchthaven zijn gevestigd – en daarmee minder stikstofbesparing opleveren.

Wel zou de luchthaven boerenbedrijven in haar directe omgeving kunnen uitkopen – zoals ooit ten behoeve van de aanleg van de Polderbaan gebeurde – maar die talen daar vooralsnog niet naar. Ook zou de snelheid op snelwegen in de buurt omlaag moeten naar 80 kilometer per uur.

Het is aan Schiphol zelf om uit te vogelen hoe het aan de stikstofregels zal voldoen. Eind juni heeft de luchthaven definitieve rekensommen ingeleverd voor haar natuurvergunning.

Schiphol ging er altijd vanuit deze niet nodig te hebben omdat de 106-jarige luchthaven stamt van ver vóór zulke regels. In 2019 besloot het kabinet echter anders, omdat met de uitbreiding in 2003 met de Polderbaan wel sprake was van een nieuwe situatie.

De luchthaven zelf wijst er, gebaseerd op het stikstofrapport van de commissie-Remkes uit 2019, op dat de luchtvaart voor hoogstens ruim 1 procent verantwoordelijk is voor de stikstofuitstoot in ons land, vijftien keer minder dan het wegverkeer, en dat het vliegveld als enige ‘bedrijf’ verantwoordelijk wordt gehouden voor de uitstoot van anderen (namelijk: de luchtvaartmaatschappijen).