PlusAchtergrond

Sancties tegen Rusland duwen Nederland in een recessie

Economische sancties raken Rusland hard, maar Europese landen schieten ook zichzelf in eigen voet: de reactie op de oorlog in Oekraïne dreigt Nederland in een recessie te duwen, waarschuwen economen. Consumenten en bedrijven zullen de nadelige gevolgen van prijsstijgingen zeker twee jaar voelen.

Peet Vogels
Benzine is duurder dan ooit. Beeld anp
Benzine is duurder dan ooit.Beeld anp

Met ongekend harde sancties willen de westerse landen Rusland hard raken. En dat deden ze: ging de aandelenbeurs van Moskou ging in eerste instantie met meer dan 30 procent onderuit. Maar nu wordt steeds duidelijker dat de sancties ook het Westen, en daarmee Nederland, hard raken. Ondernemers zien afzetmarkten wegvallen en consumenten beginnen de razendsnel stijgende prijzen in hun portemonnee te voelen: de benzineprijzen gaan door het dak, evenals de energierekening.

Bovendien merkt de consument de gevolgen bij de dagelijkse boodschappen. Bakkers waarschuwden eerder deze week al dat de broodprijs kan verdubbelen, omdat de graanprijzen omhoog vliegen.

De hogere olieprijs werkt ook door in de transportkosten van bedrijven. En dat werkt uiteindelijk door in de prijs die de consument betaalt. Ook bouwmaterialen, zoals hout, worden duurder. Dat leidt weer tot hogere bouw- of verbouwingskosten.

Grondstoffen

Door de sancties is zakendoen met Rusland in veel gevallen onmogelijk. Dat treft de Russische export van olie, gas, metalen en andere grondstoffen zoals graan. Die grondstoffen waren al duur vanwege de grote vraag en beperkt aanbod. Nu het aanbod nog verder wordt afgeknepen, gaan de prijzen helemaal door het dak. Een voorbeeld: in januari van dit jaar betaalde de Europese Unie nog 190 miljoen euro per dag voor Russisch gas. Inmiddels is dat opgelopen tot 660 miljoen euro.

En die rekening komt rechtstreeks bij de consument. “Juist nu de pandemie op het einde lijkt te lopen, het leven normaliseert en we vooruit konden zien naar dalende inflatie en economische groei, wordt dat mooie vooruitzicht ruw verstoord,” zegt Han de Jong, voormalig hoofdeconoom bij ABN Amro. In plaats van groei vreest hij het tegenovergestelde. “Ik denk dat we in Europa serieus rekening moeten houden met een recessie.”

Bij Ikeavestigingen in Rusland ontstonden lange rijen nadat bekend werd dat de meubelgigant de leveringen aan het land stopte. Beeld REUTERS
Bij Ikeavestigingen in Rusland ontstonden lange rijen nadat bekend werd dat de meubelgigant de leveringen aan het land stopte.Beeld REUTERS

Apple, Ikea, Lego

De gewone Rus merkt de gevolgen van de sancties. Veel westerse bedrijven, zoals Apple, Louis Vuitton, Ikea, en Lego, stoppen met leveringen aan Rusland. Het aanbod verschraalt dus. En wat er nog is, dreigt onbetaalbaar te worden. De waarde van de nationale munt is in een week gezakt van 81 roebel voor een dollar naar 138 voor een dollar.

Ook de westerse landen, met name Europa, hebben daar last van. Ten eerste omdat de export naar Rusland en de Oekraïne terugloopt. “Maar die twee landen maken maar 1,8 procent van de wereldeconomie uit,” zegt Corné van Zeijl, vermogensbeheerder bij Actiam. Die klap kunnen bedrijven dus nog wel opvangen. De pijn zit met name aan de importkant, en dan vooral olie en gas. Op dat gebied is Europa veel afhankelijker van Rusland dan andere landen of werelddelen.

Ook bedrijven voelen die hogere energieprijzen. Vooral energie-intensieve bedrijven als kunstmestproducenten, zinkproducenten en bijvoorbeeld glastuinders zien hun kosten omhoog vliegen. En het gaat niet alleen om olie en gas. Ook de import van metalen als palladium, aluminium en nikkel komt voor een groot deel uit Rusland en de Oekraïne. En ook die prijzen stijgen flink. Dat raakt de industrie en de bouw bijvoorbeeld.

Beursplein 5 . Beeld ANP
Beursplein 5 .Beeld ANP

Onzekerheid bij de consument

Die prijsverhogingen hakken erin. Geen wonder dat de Amsterdamse beurs de afgelopen weken ook al meer dan 20 procent van zijn waarde kwijtraakte. “Dat komt vooral door de onzekerheid bij beleggers,” zegt Van Zeijl. “En dat zullen we ook zien bij de consumenten. Die zijn onzeker en stellen aankopen uit.” En als de consument niet meer uitgeeft, is een recessie onvermijdelijk.

De Rabobank vreest ook voor een recessie. “Wij verwachten dat de inflatie lang hoog blijft, dit jaar zeker 5 procent,” zegt Elwin de Groot, hoofd macro-economie bij de bank. En die hoge inflatie tast de koopkracht aan. Zo zullen de lonen en uitkeringen niet met 5 procent stijgen, denkt De Groot. De consumentenuitgaven zijn goed voor een derde van de economie.

Een deel van de consumenten kan niet meer uitgeven, een deel wíl niet meer uitgeven uit onzekerheid. Die cocktail brengt een recessie ook dichterbij.

Export gaat de economie niet meer redden

Naast de consumentenuitgaven zijn de investeringen van bedrijven en de export de andere pijlers onder de economie. Na de eurocrisis zo’n tien jaar geleden was het de groeiende export die de economie uit het dal trok. Dat ziet De Groot nu niet gebeuren. “Ook in de rest van de wereld zie je de groei minder worden door de hoge grondstofprijzen.”

Minder exportgroei betekent bijvoorbeeld minder behoefte aan Nederlandse machines of chemische producten. Van de bedrijven zal het herstel ook niet komen. “Bedrijven hebben niet alle prijsstijgingen doorberekend aan hun klanten. Als ze die kosten voor eigen rekening nemen tast dat de winstgevendheid aan. En dat betekent dat ze minder kunnen investeren,” legt De Groot uit.

De politiek en de monetaire autoriteiten kunnen de pijn wel verzachten. Het kabinet kan de koopkracht ondersteunen met lastenverlichting voor de burgers, en de Europese Centrale Bank kan ervoor kiezen door te gaan met het stimulerende beleid. Tot voor kort dacht de ECB juist te stoppen met stimuleren omdat de economie al flink groeide, maar door de oorlog in Oekraïne is de situatie volledig op zijn kop gezet.