PlusAchtergrond

Samenwerken met Rutte blijkt geen taboe meer

In de verkenning draaien partijen nog steeds om elkaar heen. Maar sommige partijleiders lijken wel heel voorzichtig kleine stapjes in de richting van VVD-leider Rutte te zetten.

D66-leider Sigrid Kaag werd vrijdag ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink. ‘We staan weer op punt nul.’  Beeld Marco de swart/ANP
D66-leider Sigrid Kaag werd vrijdag ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink. ‘We staan weer op punt nul.’Beeld Marco de swart/ANP

Op het oog heeft informateur Herman Tjeenk Willink na zijn eerste gesprekken met de lijsttrekkers van alle zeventien partijen in de Tweede Kamer nog geen doorbraak bereikt. Een nieuw kabinet is nog ver weg. Maar wie de lijsttrekkers na afloop goed beluisterde, hoorde dat er wel íets is gebeurd: er is geen volledig cordon sanitaire gelegd rond VVD-leider Mark Rutte. En daar zag het een week geleden nog wel naar uit.

Vrijdag zei D66-leider Sigrid Kaag (die eerder een moreel appèl deed op Rutte om op te stappen) dat de formatie een ‘teamspel’ is. “We zijn er allemaal bij betrokken om het vertrouwen in politiek en tussen partijen onderling te herstellen. Dat is belangrijk voor de toekomst van het land en voor het aanzien van de politiek.”

Weer op punt nul

Volgens Kaag is het van belang dat partijen zich ‘op een beschaafde manier tot elkaar kunnen verhouden’. Ze wilde niet terugkomen op wat er de afgelopen weken allemaal is gebeurd. “We staan weer op punt nul.” En CDA-leider Wopke Hoekstra herhaalde dat het belangrijk is de komende weken te gebruiken als ‘afkoelperiode’, zodat ‘de schade aan de onderlinge verhoudingen kan worden hersteld’.

Wel verwacht Hoekstra dat de formatie nog lang zal gaan duren. Tjeenk Willink heeft van de Tweede Kamer drie weken de tijd gekregen om de vastgelopen formatie vlot te trekken. “Maar reken maar dat het huiswerk over drie weken nog niet af is,” zei Hoekstra.

Vertrouwen opgezegd

Het klinkt als een voorzichtige toenadering tot Rutte, zonder het met zoveel woorden te zeggen. Met Pasen zag het er heel wat somberder uit voor de VVD-leider. Partijen zegden vorige week massaal het vertrouwen op in Rutte. Meerdere partijen gaven aan niet te willen samenwerken met de VVD zolang Rutte daar nog de baas is. De VVD weigert daar aan toe te geven.

Vorming van een meerderheidskabinet zonder de VVD is vrijwel onmogelijk. Tjeenk Willink kreeg van de Tweede Kamer daarom de opdracht te onderzoeken ‘of en zo ja onder welke voorwaarden er voldoende vertrouwen tussen partijen bestaat of weer kan ontstaan’. De afgelopen twee dagen ontving hij alle zeventien partijleiders apart voor een eerste gesprek.

Mark Rutte van de VVD wordt ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink. Beeld ANP
Mark Rutte van de VVD wordt ontvangen door informateur Herman Tjeenk Willink.Beeld ANP

Segers ‘constructief’

Na afloop was een aantal partijleiders minder stellig dan een week geleden. GroenLinksleider Jesse Klaver en PvdA-leider Lilianne Ploumen ontweken vragen over kabinetsdeelname met Rutte. Wel zei Klaver dat hij niet zou weten hoe het vertrouwen in Rutte kan worden hersteld.

Ook JA21 en de SGP houden de deur op een kier, terwijl zelfs ChristenUnieleider Gert-Jan Segers zei dat hij bijvoorbeeld een minderheidskabinet van VVD met anderen wel ‘constructief’ tegemoet zou willen treden. Opmerkelijk, want met Pasen zei hij nog nooit meer met Rutte in een kabinet te zullen gaan zitten.

Deur nog steeds dicht

Nog geen reden voor Rutte om opgelucht adem te halen. Tjeenk Willink deed vrijdagochtend een verklaring uitgaan waarin hij schreef dat niemand moet denken dat het aanblijven van Rutte geen belemmering meer is voor de formatie. Volgens hem is het te vroeg voor die conclusie.

Voor een aantal partijen hoeft er niet meer te worden gepraat. Zo zit voor SP-leider Lilian Marijnissen de deur naar samenwerking met Rutte ‘nog steeds dicht’. Dat geldt ook voor PVV-leider Geert Wilders. Hij wil nieuwe verkiezingen.

Rutte zelf oogde ontspannen na zijn gesprek met de informateur. Hij wilde vrijdagavond weinig kwijt. Behalve dan dat er ‘indringend is gesproken over het thema vertrouwen’. “Alles moet nog stap voor stap. We hebben pas de eerste ronde gesprekken gehad.”

Meer over