Plus

Ruzie en eenzaamheid plagen ongevaccineerden: ‘Grote groepen voelen zich heel slecht’

De coronacrisis drukt zwaar op het gemoed van ongevaccineerden. De afgelopen maand zijn antivaxers zich eenzamer gaan voelen, maar een prik is voor velen geen optie.

Marcia Nieuwenhuis
null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Een flink deel van de ongevaccineerden wordt eenzamer, blijkt uit een enquête van het Opiniepanel van EenVandaag onder deze groep. Bijna een op de drie (32 procent) mensen die geen prik tegen corona wil, zegt minder contact te hebben met anderen, met name door meningsverschillen over het coronavaccin. Ook geeft 29 procent van de antivaxers aan minder mensen te ontmoeten sinds de invoering van de coronapas.

De mentale gezondheid heeft duidelijk te lijden onder de coronacrisis. 40 procent van de ongevaccineerden zegt last te hebben van de pandemie en alles wat daarmee samenhangt. Van de mensen die wél een prik hebben gehaald, zegt 24 procent minder goed in zijn vel te zitten. Volgens opiniepeiler Gijs Rademaker wordt er nauwelijks stilgestaan bij de mentale druk die de coronacrisis op mensen legt. “Maar je ziet dat grote groepen ongevaccineerden zich heel slecht voelen.”

10 procent écht tegen

Volgens het onderzoek, waarvoor zo’n 2500 ongevaccineerden zijn ondervraagd, lijken nog hooguit drie op de tien antivaxers over te halen om toch een prik tegen corona te nemen. Van de antivaxers zit 10 procent er zo geharnast in, dat zij zeer waarschijnlijk nooit een vaccin gaan nemen. “Vergis je niet: zij houden dit al verrekte lang vol,” aldus de opiniepeiler. Volgens hem laten zij keer op keer weten: ‘Ik ga dit gewoon niet doen.’

Het maakt volgens Rademaker ook niet uit welke beperkende maatregelen er aan die groep worden opgelegd. “Ook als ze zonder coronapas niet naar de kroeg of naar hun werk mogen: zij lijken écht niet te vermurwen.”

De voornaamste reden voor antivaxers om geen prik te halen is het wantrouwen in de overheid (41 procent). Ook zijn veel mensen bang voor bijwerkingen (39 procent). Verder geven mensen vaak aan dat zij gezond leven en ‘het dus niet nodig zou zijn’ (28 procent). Een deel vindt de vaccins te snel ontwikkeld (26 procent) of heeft überhaupt wantrouwen tegenover farmaceutische bedrijven (26 procent). Geen enkele coronamaatregel kan op steun rekenen van ongevaccineerden.

Wie zijn de mensen die zich niet hebben laten vaccineren? Ze zijn grofweg te verdelen in drie groepen: de principiële antivaxer, de inhoudelijke twijfelaar en de pragmatische uitsteller.

De principiële antivaxer (zeven op tien)

Veruit de grootste groep ongevaccineerden bestaat uit hardcore-antivaxers, zo blijkt uit onderzoek van EenVandaag onder ongevaccineerden uit het Opiniepanel. Het gaat om naar schatting 10 procent van de Nederlandse bevolking. Deze groep blijkt er geharnast in te zitten, want ook de afgelopen maanden is die stabiel gebleven qua grootte.

Argumenten? Er heerst wantrouwen tegen de overheid en vaak ook tegen farmaceutische bedrijven, die het vaccin, volgens hen, te snel hebben ontwikkeld. Zij denken dat corona géén ernstige ziekte is. Er heerst minder angst voor de bijwerkingen dan bij andere ongevaccineerden.

Kenmerken? Ten opzichte van de andere typen omringen zij zich vaker met andere ongevaccineerden. Net als de scepticus botsen zij met gevaccineerden in hun omgeving, maar hun sociale leven lijdt minder onder de invoering van de coronapas aangezien zij vaker ongevaccineerden zien. Zij wonen relatief vaak in grote of middelgrote steden en doen betaald werk in loondienst. Naar verhouding zijn er veel arbeidsongeschikten in deze groep. De verdeling tussen man en vrouw is vrijwel gelijk.

Coronamaatregelen? Mordicus tegen. 2G wordt massaal verworpen, maar ook fel tegen alle andere maatregelen.

Stemt? FVD of niet bij de laatste verkiezingen.

De inhoudelijke twijfelaar (twee op tien)

Deze groep zegt waarschijnlijk geen vaccin te willen of weet het nog niet. Deze groep is gedurende de vaccinatiecampagne wél kleiner geworden, naar nu circa 3 procent van de Nederlandse bevolking, tegen 13 procent in januari toen de vaccinatiecampagne net begon.

Argumenten? Angst voor bijwerkingen is hun grootste obstakel om zich te laten inenten, daarna wantrouwen tegen de overheid en de overtuiging dat ze het niet nodig hebben. Vaker dan andere groepen zien zij het nut ook niet in van het vaccin, want ze vragen zich af: werkt het wel echt?

Kenmerken? Deze groep bestaat bovengemiddeld uit jonge (<45 jaar) ouders van jongere kinderen. Vaak redelijk hoog opgeleide werknemers loondienst of ondernemer. Hebben een commerciële baan in de handel en verdienen modaal of daaronder. Wonen vaak in een kleine stad in de Randstad. Een kwart is protestant, meer dan in andere groepen. De meeste mensen in hun omgeving zijn volledig gevaccineerd, maar in contrast met de pragmatische uitsteller zijn ze dat niet allemaal. Deze groep botst geregeld met gevaccineerden in hun omgeving: een op de drie mensen zegt door meningsverschillen over vaccins minder met sommige mensen om te gaan. Ook zegt deze groep vaker dan andere ongevaccineerden minder mensen te ontmoeten door de invoering van de coronapas.

Coronamaatregelen? Zij hebben wat meer begrip voor coronamaatregelen, maar vinden ze nu te streng. Over 2G zitten ze op een lijn met antivaxers, maar algemene maatregelen wuiven zij niet allemaal weg. Dat die nodig zijn, doet mentaal wel pijn: met maar liefst 53 procent van deze groep ging het de afgelopen maand slechter. Zij lijden het meest onder de gevolgen van hun keuze en hebben minder mensen om zich heen om hun standpunt te steunen dan de principieel ongevaccineerden.

Stemt? Rechtser dan de VVD (JA21, PVV, FVD of SGP) of niet-stemmer. Spreidt zich ook uit over andere partijen (PvdD, SP, CDA, etc).

De pragmatisch uitsteller (één op tien)

De pragmatische uitstellers zijn vaak door praktische drempels nog niet gevaccineerd. Maar uiteindelijk zegt deze groep zich zeker of waarschijnlijk wél te laten vaccineren. Ook deze groep is kleiner geworden en bestaat nu nog uit 1 à 2 procent van de Nederlandse bevolking.

Argumenten? Vaak zijn er praktische redenen waarom zij nog geen prik hebben gehad. Ze hadden bijvoorbeeld geen tijd, moeite met de locatie, of hebben hulp nodig bij het maken van een afspraak of om daar te komen. Er zitten ook relatief veel mensen tussen met een medische aandoening die bang zijn voor de gevolgen. Wantrouwen, angst voor bijwerkingen of overtuiging dat ze het vaccin niet nodig hebben, spelen nauwelijks mee bij deze groep. Een vrij groot deel – liefst 43 procent – weet niet waarom ze nog geen prik hebben, in andere groepen is dat nagenoeg nul.

Kenmerken? Even vaak man als vrouw, wel vaak ouder en lager opgeleid dan andere groepen. Mede door hun relatief hoge leeftijd zijn ze vaker alleenstaand (49 procent) en zonder thuiswonende kinderen dan andere groepen, voelen daardoor geen druk uit eigen huishouden.

Coronamaatregelen? Vaker dan andere ongevaccineerden vóór coronamaatregelen. Niet alleen voor algemene maatregelen, maar ook voor maatregelen die speciaal voor ongevaccineerden zijn bedoeld, bijvoorbeeld 2G. Omringen zich vooral met mensen die al gevaccineerd zijn of met mensen van wie ze het niet weten.

Stemt? Vaker op gevestigde partijen zoals VVD, D66, CDA.