Plus

Rutte na hard sms-debat: ‘Flink ruziemaken is af en toe gezond’

Hoewel het deze week knetterde in de Tweede Kamer, vindt premier Mark Rutte dat de verhoudingen met de oppositie verbeteren. Hij denkt dat de harde botsing tussen hem en een aantal partijleiders donderdag in het sms-debat de lucht wat heeft geklaard.

Wouter Peer en Hans van Soest
Premier Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten van de premier.  Beeld ANP
Premier Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten van de premier.Beeld ANP

Volgens Rutte is het ‘gezond om af en toe een flink ruzie te maken’. “Je zet daarmee de raampjes open voor frisse lucht, zodat je daarna weer verder kan.” Hij hoopt dat de aanvaring die hij donderdag had met een deel van de Tweede Kamer bijdraagt aan ‘betere verhoudingen’. “Ik vond het noodzakelijk dit te zeggen. Er is breder iets aan de hand in de politiek. Dit is een eerste stap om daar iets aan te veranderen.”

Tijdens het debat moest Rutte zich verdedigen over het wissen van sms’jes op zijn telefoon. Een deel van de oppositie verweet hem dat te hebben gedaan om te voorkomen dat die later konden worden opgevraagd door Kamerleden of journalisten. Rutte werd daarop kwaad. Hij verweet Kamerleden dat zij er bij voorbaat van uitgaan dat alles wat hij of andere leden van het kabinet doen ‘niet deugt’.

‘Lelijk’

Vicepremier Sigrid Kaag is het eens met Rutte. “Hij sprak breed namens het kabinet,” zegt ze. Minister Dilan Yesilgöz (Justitie) vindt debatten soms ‘heel lelijk’. “Die gaan dan heel erg op de persoon. Ik denk eerlijk gezegd niet dat daar ook maar één Nederlander bij gebaat is.”

Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) beklaagde zich er eerder ook al over. Net als Rutte noemt hij het de taak van de Kamer om het kabinet kritisch te benaderen. “Maar de politieke cultuur is er te veel een van wantrouwen en afrekenen. Ik denk dat dat meer kapot maakt dan ons lief is. En dat wantrouwen in de politiek sijpelt door de samenleving in.”

Rutte zei in het debat dat het wantrouwen waarmee de Tweede Kamer het kabinet de laatste jaren bejegent gegroeid is. “Wat er de laatste jaren gebeurt, is het opplakken van etiketten zoals ‘je liegt’, ‘je probeert zaken toe te dekken’, et cetera.” Daarna verwees hij naar de tijd van premier Joop den Uyl, waarin volgens hem scherp werd gedebatteerd maar ‘met onderling respect’.

Romantisch

Anne Bos, parlementair historicus aan de Radboud Universiteit, noemt het beeld dat de premier oproept ‘een tikkeltje romantisch’. Bijtende politici zijn van alle tijden, zegt Bos. “Tegen het eind van de jaren 70 werden de onderlinge verhoudingen erg bitter, bijvoorbeeld. Toen bij de Algemene Beschouwingen van 1978 het tweede kabinet Den Uyl was mislukt, weigerde hij de hand van zijn opvolger Dries van Agt te schudden.”

Toch heeft Rutte niet helemaal ongelijk, zegt parlementair historicus Bert van den Braak (Universiteit Maastricht). De politiek was vroeger wel degelijk netter. “De toon is de afgelopen jaren wél verhard.” Van den Braak vindt dat Rutte een punt heeft als hij zegt dat dat deels door de Kamer komt. “Er zijn veel van dit soort debatten die veel ophef veroorzaken en lang doorgaan. Wat de politiek verder doet, dat zien de mensen niet. Voor de beeldvorming is dat wel slecht.”

Wantrouwen

Uit meerdere onderzoeken blijkt dat het vertrouwen van burgers in de politiek erg laag is. Uit een laatste peiling van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat nog maar minder dan de helft van de kiezers vertrouwen heeft in het kabinet en in de Tweede Kamer. Dat heeft meerdere redenen. Deels omdat veel mensen – zoals Rutte ook zegt – zich ergeren aan politici die vooral bezig zijn met hakketakken op elkaar. Maar deels ook omdat kiezers ontevreden zijn over hoe Ruttes opeenvolgende kabinetten de problemen in de zorg en op de woningmarkt hebben aangepakt.

Overigens blijkt uit documenten die Rutte naar de Kamer stuurde dat het met het archiveren van bijvoorbeeld sms’jes van de premier op zijn eigen ministerie niet soepel loopt. Ambtenaren van Algemene Zaken klagen over onderbezetting en een gebruiksonvriendelijk computersysteem waardoor ‘de technische drempel te hoog is’. Kamerleden hebben al aangekondigd dat ze het debat van afgelopen donderdag op een later tijdstip willen voortzetten.

Meer over