PlusNieuws

Rutte ‘liegt niet’, maar hij moet toch nog eens zijn sms-archief in

Premier Mark Rutte koos de tegenaanval in het debat over de sms’jes die hij jarenlang wiste. Hij liegt niet, aldus de premier en nee: belangrijke sms’jes op die ‘gekke’ Nokia van hem gingen heus niet verloren. Toch rammelt de archivering, blijkt.

Tobias den Hartog en Niels Klaassen
Premier Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten van de premier. De minister-president gaf toe dat hij afgelopen jaren berichten van zijn telefoon wiste. Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
Premier Mark Rutte in de Tweede Kamer tijdens het debat over de sms-berichten van de premier. De minister-president gaf toe dat hij afgelopen jaren berichten van zijn telefoon wiste.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Uiteindelijk, zegt Rutte halverwege de middag tegen de Tweede Kamer, komt het op één vraag neer: vertrouwt u mij? “Als er geen vertrouwen is, hoor ik het wel. Dan ga ik iets anders doen.”

Het is de premier in aanvalsmodus. Een rol die Rutte, sinds hij wankelde in het ‘functie elders’-debat over de formatie vorig jaar, niet meer aandurfde. Maar daar is hij weer: borst vooruit, uitdagen, meteen in de hoogste versnelling, met comfortabele steun van coalitiepartijen in de rug.

Munitie

Nadat de Volkskrant woensdag had onthuld dat Rutte jarenlang sms’jes van zijn oude (inmiddels vervangen) Nokia 301 wiste, zagen zijn tegenstanders juist munitie. Zie je wel, de premier houdt weer eens informatie achter.

Ruttes uitleg: het verouderde toestel had niet zoveel opslagcapaciteit, maar belangrijke sms’jes sloegen ambtenaren voor hem op als het van belang was voor de bestuurlijke besluitvorming, was het criterium. Maar de scheidsrechter was Rutte dus zelf. Híj bepaalde wat relevant was en wat niet, zoals een richtlijn van het ministerie van Binnenlandse Zaken momenteel ook toelaat.

Jesse Klaver (GroenLinks) ziet echter een ‘patroon van het weghouden van informatie’. Voor een deel van de Kamer is deze affaire al het zoveelste ‘gesjacher’ in een serie van vergeetachtigheid waarbij de waarheid – o zo handig – wordt achtergehouden.

Patroon

Oppositiepartijen somden het nog eens fijntjes op. Dat Rutte in het verleden ook weleens ‘geen herinneringen had’. In de bonnetjesaffaire, bij het aftreden van minister Zijlstra, bij de dividendmemo’s, rond het bombardement in Hawija. En laatst nog, in de formatie toen hij over Pieter Omtzigt bleek te hebben gesproken. Eerst had Rutte geen geheugen, nu zijn telefoon ook al niet. Eén voor één spoeden ze zich naar de interruptiemicrofoon, als politieagenten die vermanend een veelpleger toespreken.

Maar ditmaal schoot het oppositierepertoire de premier in het verkeerde keelgat. “Een gebeurtenis wordt steeds weer verpakt als een ‘zie je wel’,” zei Rutte. “En het optellen van die ‘zie je wels’ leiden dan tot een patroon. Ik accepteer dat het zo werkt als je elf jaar een functie doet, maar als we ze zouden langslopen kan ik ze allemaal uitleggen.”

Bovendien, haalde Rutte uit, is ook de Tweede Kamer debet aan het voeden van dat wantrouwen in de politiek. Hijzelf heeft een dikke huid, hij kan er wel tegen, maar ook in zijn kabinet wordt gemopperd: “Het begint te knagen. Collega’s zeggen het ook. De baan is mooi, maar over debatten zeggen ze: het is onaangenaam, wat gaan ze tekeer. Alles begint met wantrouwen, het fundamentele gevoel dat de boel geflest wordt. Dat is de basale toon in de Kamer. Ik ga er vandaag echt eens een keer flink tegenin.” Over de verwijten aan zijn adres: “Ik heb van a tot z gehandeld naar de wet en naar de geest van de wet.”

Bitter weinig

Maar daar blijkt genoeg op af te dingen. Zo werd gedurende het debat nog duidelijk dat Rutte tussen eind 2019 en juni 2020 slechts 41 verstuurde sms’jes over de coronacrisis liet archiveren. Voor een premier van wie wordt gezegd dat hij het land per sms bestuurt, gek als hij is op dat middel, lijkt dat bitter weinig. In de hoogtijdagen van het virus zou hij niet één relevant sms’je naar RIVM-baas Jaap van Dissel of coronaminister Hugo de Jonge hebben verstuurd. Liet Rutte dan niet toch wat weinig archiveren? De premier meent van niet. “We hadden op dat moment permanent crisisoverleg. Telefonisch, in persoon. Dat gaat allemaal niet per sms.”

Tegenover Rutte staat ook een legertje hoogleraren staatsrecht, Wim Voermans voorop, die meent dat de richtlijn die Rutte volgde, botst met de Archiefwet uit 1995. Die schrijft voor dat gegevens ‘in goede, geordende en toegankelijke staat’ moeten worden opgeslagen. Al blijft het probleem: de bestuurder in kwestie bepaalt wat relevant is. En dat blijft een kwestie van vertrouwen. Controleren achteraf lukt amper, weg is weg.

Gemopper

De Tweede Kamer komt er zelf ook niet helemaal uit. Aan het einde van het debat ligt er slechts een opdracht aan het kabinet om de richtlijn ‘aan te scherpen’. En dat tekstberichten gewoon wel ‘integraal’ gearchiveerd moeten worden. Doorbellen aan een ambtenaar, zoals Rutte wel deed, volstaat niet meer als die motie wordt aangenomen.

Ook gaat de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed nog onderzoek doen naar het archiefbeheer van het ministerie van Algemene Zaken, kondigde de toezichthouder al aan tijdens het spoeddebat. En Rutte stuurt komende week nog extra informatie over zijn sms-gedrag aan de Kamer, zo moest hij beloven.

De premier is ondertussen overgestapt op een moderne telefoon. De berichten worden nu automatisch langer opgeslagen. Met gemopper toetst hij nu zijn berichten in, want zijn ‘dikke duimen’ pasten beter bij de Nokia. “Ik pruts nu al een week op de smartphone, ik vind het een hel. En ik vind hem ook lelijk.”

Meer over