Plus

Relatie dementie en koppen voor het eerst bij Nederlandse ex-profvoetballer aangetoond

Oud-Spartaan Wout Holverda ontwikkelde dementie als gevolg van de vele kopballen tijdens zijn profloopbaan, zeggen onderzoekers van het Amsterdamse UMC. Hij is de eerste voetballer in Nederland waar dit verband officieel is vastgesteld.

David Bremmer
Wout Holverda juicht in 2014 nadat hij de 2-3 gescoord heeft voor de Sparta Legends tegen Lucky Ajax.  Beeld Pim Ras Fotografie
Wout Holverda juicht in 2014 nadat hij de 2-3 gescoord heeft voor de Sparta Legends tegen Lucky Ajax.Beeld Pim Ras Fotografie

De aanwijzingen dat veelvuldig koppen schadelijk voor het brein is, bestaan al jaren. Een rechtstreeks verband was in ons land echter nog nooit gelegd. Tot nu. De begin december overleden ex-profvoetballer Wout Holverda kent de wrange primeur. In de jaren ‘80 was de Leidse spits namens Sparta een ware plaag voor verdedigers in de eredivisie. In 136 wedstrijden scoorde Holverda 56 goals, waarvan ondanks zijn 1.78 meter vele met het hoofd.

In 2013 ontdekten zoon Robin en zus Melissa dat hun vader vergeetachtig raakte en zichzelf verwaarloosde. “We zijn met hem naar het ziekenhuis gegaan en daar werd meteen duidelijk dat hij aan dementie leed,” vertelt zoon Robin. Holverda senior was 55-jaar. Hoewel de artsen Alzheimer noemden, werd de link met het koppen meteen gelegd. “Mijn vader legde het verband zelf ook. Hij heeft ontelbare ballen gekopt, ook van die zware vol water. Regelmatig kreeg hij een beuk tegen het hoofd als keepers de bal probeerden te onderscheppen.”

Neuroloog

Later klopte Holverda aan bij neuroloog Jort Vijverberg van het Amsterdam Umc aan, hij is gespecialiseerd in hersenschade bij sporters. “Ik antwoordde Wout dat het verband waarschijnlijk is, maar dat het niet te bewijzen valt,” vertelt Vijverberg.

De neuroloog legt uit dat de relatie tussen hersenschade bij gevechtssporten en American Football inmiddels aangetoond is. Bekende voorbeelden zijn bokslegende Mohammed Ali of meer recent Aaron Hernandez, de Football-speler die tijdens zijn leven een moord pleegde en later suïcide pleegde. “De impact op het hoofd is bij die sporten echter vele malen zwaarder dan bij voetbal.”

De aanwijzingen dat repeterende kopballen schadelijk zijn, nemen echter toe. Onderzoek van de Universiteit van Glasgow toonde aan dat voetballers een 3,5 maal hogere kans bezitten op ernstige neurologische aandoeningen, van dementie tot ALS en Parkinson. Tegelijk is veel nog onduidelijk, beklemtoont Vijverberg. “Lang niet iedere oud-voetballer ontwikkelt dementie, waarom weten we niet. Het kan met genetische aanleg te maken hebben.”

Voor absolute zekerheid over de herkomst van Holverda’s dementie was hersenonderzoek noodzakelijk. Vijverberg vroeg diens familie om hun vaders brein ter beschikking te stellen. Zoon Robin en dochter Melissa hoefden niet lang na te denken. ‘‘Mijn vader heeft altijd mensen willen helpen en is altijd bloeddonor geweest. Hij had dit gewild.”

Toen Vijverberg Holverda’s hersenen onderzocht was de uitkomst vrijwel direct helder: de ex-Spartaan leed aan CTE, chronische traumatische encefalopathie. Deze aandoening is in de VS inmiddels vaak aangetroffen bij overleden oud-Football spelers.

Brits voorbeeld

Neuroloog Vijverberg noemt het aangetroffen verband ‘uniek’. Tegelijk is het niet zo dat de KNVB nu meteen het Britse voorbeeld moet treffen, stelt hij. Daar geldt inmiddels in het jeugdvoetbal onder meer een kopverbod voor onder de twaalf jaar. “In het amateurvoetbal wordt beduidend minder gekopt dan aan de top, blijkt uit onderzoek.”

De neuroloog hoopt dat meer voetballers het voorbeeld van Holverda volgen. Zo had hij graag de hersenen van de recent overleden Wim Janse onderzocht. Het Feijenoord-icoon leed eveneens aan dementie. “Tegelijk zou ik graag gezonde ex-voetballers zonder klachten langdurig volgen. Je wilt niet alleen mensen met dementie selecteren.”

Holverda’s familie is blij dat de ziekte van hun vader een positieve kant kent. Zoon Robin heeft vrede met diens overlijden. “Mijn vader had zijn voetballoopbaan voor geen goud willen inruilen,” stelt zoon Robin. “Hij heeft met allerlei mooie spelers gevoetbald, zo was hij dik met René van der Gijp.”

Zoon Holverda, zelf haalde hij de hoofdklasse, heeft ondertussen niets tegen koppen. “Het is toch prachtig om een spits hoog boven iedereen uit te torenen en de bal in het net te zien kletsen?”

Reactie KNVB: ‘te weinig bewijs voor directe relatie’

De discussie over koppen kent een heleboel nuances, laat de KNVB in een reactie weten. De voetbalbond heeft wel degelijk al maatregelen in het jeugdvoetbal ingevoerd om het koppen te beperken, stelt woordvoerder Daan Schippers, alleen niet via een kopverbod. ,,Zo voetbalt de jeugd op kleinere velden, zodat het aantal kopballen helemaal tot een minimum wordt beperkt. We zien dat er in Nederland sowieso heel weinig wordt gekopt door de jeugd, waardoor een verbod dus weinig effect heeft.”

De KNVB stelt verder dat jeugdvoetballers de techniek van het koppen onder de knie moeten krijgen door hen spelenderwijs te laten koppen met zachte ballen. ,,Zo weten ze op latere leeftijd om te gaan met het koppen van hardere ballen en kunnen ze de nadelige effecten daarvan voorkomen. Als je een kopverbod voor jeugdvoetballers instelt, voorkomt dat ook dat je daar op een veilige manier kan trainen.”

De voetbalbond denkt dat met een goede techniek en met de huidige ballen, de risico’s bij koppen een stuk minder zijn, ook op latere leeftijd. ,,Om klachten door koppen te vermijden, is het echter altijd verstandig om het zo min mogelijk te doen", stelt Schippers. ,,Op dit moment is er nog te weinig bewijs om de directe relatie tussen koppen en hersenletsel wetenschappelijk vast te stellen", besluit de bond. ,,We volgen de ontwikkelingen op dat gebied nauwgezet en volgen het beleid van de UEFA en FIFA.

Meer over