PlusTen Slotte

Reggaepionier Lee ‘Scratch’ Perry (1936-2021): de ‘Salvador Dali van de muziek’

De excentrieke reggaepionier Lee Perry. Beeld Hollandse Hoogte / EPA
De excentrieke reggaepionier Lee Perry.Beeld Hollandse Hoogte / EPA

In een ziekenhuis in Jamaica overleed op 85-jarige leeftijd reggaepionier Lee ‘Scratch’ Perry. Als producer speelde hij een grote rol in de ontwikkeling van het genre.

Peter van Brummelen

Scratch was zijn bekendste bijnaam. Maar reggaeproducer Lee Perry werd ook wel The Upsetter, King, Super Ape, Small Axe en Pipecock Jackson genoemd. Volgens Keith Richards van The Rolling Stones, een groot liefhebber van reggae, was hij de ‘Salvador Dali van de muziek’.

Excentriek als Dali was Lee Perry zeker. Grote hoeveelheden ganja (de Jamaicaanse wietvariant) en ook de nodige rum maakten dat hij altijd in hoger sferen verkeerde. Tijdens een interview met deze krant in 1990 stelde hij, flink beneveld, maar serieus, voor koning van Nederland te worden.

‘Ik ben beschikbaar,’ zei hij. ‘Als jullie me willen, dan zal ik jullie belonen met een cultuurpaleis in het hart van Amsterdam, een hogeschool waar de universele liefde zal worden gedoceerd en een centrum waar de kinderen van Holland kunnen leren hoe je reggaemuziek maakt.’

Het is er nooit van gekomen.

Maar hoe maf Lee Perry ook was, hij speelde een immense rol in de ontwikkeling van de reggae. Het valt goed te verdedigen dat hij voor het genre even belangrijk was als Bob Marley, zij het dat zijn verdiensten vooral opnametechnisch van aard waren.

Straatarm

Lee Perry werd straatarm geboren op het platteland van Jamaica en trok als tiener naar de grote stad Kingston, waar hij eind jaren vijftig als manusje van alles kwam te werken in Studio One, lang de belangrijkste studio van het land.

Als snel werkte hij zich op tot opnametechnicus. Eenmaal zelfstandig was Bob Marley een van de eerste artiesten met wie hij werkte. Hij had een blijvende invloed op de man die als geen ander reggae ook buiten Jamaica populair wist te maken. Vanaf 1973 had Lee Perry zijn eigen studio, The Black Ark, waar hij als producer werkte met eveneens internationaal succesvolle artiesten als Junior Murvin, The Congos en Max Romeo.

Baanbrekend was Lee Perry als producer vooral op het gebied van de dubmuziek, een grotendeels instrumentale reggaevorm vol bizarre geluidsexperimenten. Hij vertraagde en versnelde geluidsbanden, was gek op echo en wist zijn producties soms te laten klinken of ze onder water tot stand waren gekomen.

Gebroken glas en lege toiletrollen

Latere dance- en hiphopproducers erkenden in Lee Perry een belangrijke voorloper. Maar Perry moest het in zijn hoogtijdagen, de jaren zeventig, nog allemaal doen zonder digitale apparatuur. Hij creëerde geluidseffecten met behulp van keukenbenodigdheden, gebroken glas en zelfs lege toiletrollen.

In 1979 brandde The Black Ark af, waarschijnlijk aangestoken door Lee Perry zelf. Begin jaren tachtig woonde hij enige tijd in Amsterdam, later verkaste hij naar Zwitserland, waar hij zijn tweede echtgenote vond. Onder meer Paul McCartney, The Beastie Boys, John Lydon en Robert Palmer waren liefhebbers van zijn muziek en werkten ook met hem samen.

Meer over