PlusAnalyse

Regeerakkoord Rutte IV: veel globale voornemens en compromissen

In maart ging Nederland naar de stembus. Negen maanden moesten kiezers wachten om te zien wat er met hun stem gebeurd is. Rutte IV wil veel herstellen, het vertrouwen voorop. Het deze week gepresenteerde regeerakkoord komt aan enkele zorgen van de kiezer tegemoet, maar laat nog veel onduidelijk.

Hans van Soest
Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord. Beeld Bart Maat/ANP
Gert-Jan Segers (ChristenUnie), Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en Wopke Hoekstra (CDA) tijdens de persconferentie over het coalitieakkoord.Beeld Bart Maat/ANP

Van euforie was woensdagmiddag weinig te bespeuren bij de partijleiders van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Er was duidelijk afgesproken dat de vier deemoed wilden uitstralen. Borstklopperij was na de negen maanden durende formatiesoap niet op zijn plek, lieten de partijen zich in ongeveer dezelfde bewoordingen ontvallen. Zo wilde D66-leider Sigrid Kaag niet het woord ‘trots’ gebruiken: “Dat zou kunnen duiden op onbescheidenheid. We moeten aan de slag en we kunnen pas trots zijn als we resultaat hebben bereikt.”

Volgens VVD-leider Mark Rutte heeft het nieuwe regeerakkoord wel degelijk elan en hij belooft dat ook de nieuwe ministersploeg dat in januari zal hebben. “Maar Nederland zegt nu ook: Ja joh, zak erin. Laat het eerst maar zien, we hebben weinig vertrouwen.” Alle vier beloofden ze gisteren hun stinkende best te doen om dat vertrouwen te herstellen.

Langste formatie ooit

Toen de kiezers op 17 maart hun stem uitbrachten, deden ze dat in de veronderstelling dat de politiek de problemen in het land snel zou aanpakken. Dat beloofde de grote winnaar van de verkiezingen, Mark Rutte, in elk geval: het was zijn intentie om snel een nieuw kabinet in elkaar te sleutelen. Nederland zat immers niet te wachten op politieke tegenstellingen, maar op samenwerking om de coronacrisis aan te pakken. Net als de wooncrisis, de arbeidsmarktcrisis, de stikstofcrisis, de klimaatcrisis, de migratiecrisis. Een voor een problemen uit vorige kabinetsperioden die met meer dan een pleistertje moesten worden hersteld.

Maar na de verkiezingen werd de verkiezingsbelofte van snelheid niet ingelost. Het werd de langste formatie ooit en voor het nieuwe kabinet daadwerkelijk op de bordesfoto kan, zijn we nog een maand verder.

Compromis

Wie het regeerakkoord leest, ziet wel een poging om politieke verschillen te overbruggen. Weliswaar riepen alle oppositiepartijen dat het allemaal te weinig is (PVV-leider Geert Wilders sprak van ‘een nachtmerrie voor Nederland’), maar het akkoord is niet alleen een compromis tussen VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Het is een akkoord geworden van de grootste gemene deler.

Veel oppositiepartijen hadden dit akkoord ook kunnen sluiten als het gaat om bijvoorbeeld armoedebestrijding. Zo gaat het minimumloon omhoog en wordt er iets gedaan aan het ingewikkelde toeslagensysteem. Verder bleek uit peilingen voor de verkiezingen dat veel kiezers zich zorgen maken over het tekort aan betaalbare woningen. En zie: er wordt fors geïnvesteerd in nieuwe huizen en er komt weer een koopsubsidie voor lagere inkomens. Tegelijkertijd wordt het bezit van een eigen woning niet zwaarder belast dan al door het vorige kabinet was besloten, wat door de huizenbezitters met een zucht van verlichting zal worden ontvangen.

Ook een ander heet hangijzer – krijgt mijn kind nog een vaste baan? – wordt aangepakt via strengere regels voor flexcontracten. En voor het onderwijs komt meer geld beschikbaar. Ook hoog op het zorgenlijstje van veel kiezers: het klimaat. Daar wordt een fonds van 35 miljard euro voor in het leven geroepen. En wat betreft de zorgen over de migratie: het kabinet belooft strenger te kijken naar wie er binnen komt.

Globale voornemens

Het regeerakkoord laat in tegenstelling tot eerdere akkoorden wel meer ruimte tot improvisatie. Er is dit keer geen gedetailleerde reeks afspraken, maar bevat vooral veel globale voornemens. Het nieuwe kabinet gaat die verder uitwerken.

Het maakt het akkoord direct ook verre van perfect. Veel afspraken zijn vaag en of het financieel allemaal deugdelijk is, zal pas komend voorjaar blijken. Ook wat dit allemaal precies betekent voor ieders koopkracht is nog onduidelijk. Zo wordt er een lastenverlichting voor middeninkomens beloofd, maar hoe precies is nog niet helder. Wel staat er onder de streep voor burgers en bedrijven een lastenverzwaring in het akkoord.

Of alle beloftes ook iets waard blijken? De vier zeggen die vraag ‘heel goed te begrijpen’. Dus wordt er dit keer beter gelet op ‘haalbaarheid en uitvoerbaarheid’ en komt er ook meer geld voor uitvoeringsinstanties.