PlusNieuws

Randstad: Nederlandse deeltijdcultuur verergert de personeelstekorten

We moeten meer uren gaan werken om de personeelscrisis te dempen, vindt uitzendgigant Randstad. Maar steeds meer mensen keren zich af van voltijdswerk. Zeker in Nederland, deeltijdkampioen van Europa. ‘Werkgevers kunnen wel zeggen: ga harder werken. Maar dat is weer het oude denken dat ons in deze problemen heeft gebracht.’

Herman Stil
null Beeld ANP / Sandra Uittenbogaart
Beeld ANP / Sandra Uittenbogaart

Lange rijen op Schiphol, restaurants die op weekdagen de deuren sluiten, geldautomaten die door een tekort aan beveiligers niet worden bijgevuld. Inmiddels staan er deze maand 460.000 vacatures open, een nieuw record en 20 procent meer dan in juli vorig jaar. “Nog meer vacatures die openstaan kan bijna niet, de krapte is daarvoor te groot,” zegt Bart van Krimpen van Randstad.

“De werkloosheid staat historisch laag op 4,3 procent – alhoewel er in juli een lichte, seizoensgebonden stijging was. De arbeidsparticipatie staat op een record, ruim 72 procent. Dan is er ook nog hoog ziekteverzuim dat tekorten aanjaagt. Daardoor droogt de groep nog beschikbare mensen voor de arbeidsmarkt snel op.”

Bedrijven die het zelf niet meer lukt om geschikt personeel te vinden, wenden zich massaal tot uitzendbureaus voor tijdelijke oplossingen of hulp bij het zoeken naar vaste krachten. Maar de kaartenbakken raken snel leeg. “We hebben na de kleur rood nu paars geïntroduceerd voor extreme krapte.”

Deeltijdwerken

Zo kleurt in Amsterdam het tekort aan ict’ers en technici paars. “Vooral in de techniek en productie staan veel vacatures open,” zegt Van Krimpen. “Met name vacatures waarvoor mbo’ers gevraagd worden stijgen hard; er is momenteel grote behoefte aan medewerkers voor catering, logistiek, administratie, receptie. Maar er is zeker ook behoefte aan hoger opgeleiden.”

De personeelsproblemen worden nog aangezwengeld doordat steeds minder mensen een volledige werkweek willen werken. “Nog maar 30 procent zoekt fulltime werk. Vooral jongeren willen minder uren werken om daarnaast tijd over te houden voor andere zaken. In zorg en onderwijs ligt het gemiddelde op 25 uren per week.” Dat maakt de kans klein dat de personeelsproblemen (deels) gedempt kunnen worden door de circa 560.000 Nederlanders die nu in deeltijd werken en meer uren zouden kunnen maken.

Deeltijdwerken is volgens Dominique Hermans, ceo van Randstad Nederland, ‘een Nederlands cultuurding’. “Nederland is kampioen deeltijdwerk, het gemiddeld aantal uren ligt heel laag. Als wij naar het Europese gemiddelde kunnen groeien, lost dat een deel van de problemen op.” In 2021 lag de gemiddelde duur van een werkweek in de Europese Unie op 36,4 uur. Met gemiddeld 32,2 uur is die in Nederland het kortste van alle EU-landen.

Kans op hervormingen

Daarbij zijn wel flinke obstakels te nemen. Zo deinzen veel werkgevers er nog altijd voor terug om mensen aan te nemen met een arbeidsbeperking of een persoonlijke situatie die werken in traditionele arbeidsuren lastig maakt. Hermans: “Krapte biedt ook een kans op hervormingen. Zo moeten bedrijven inclusiever worden, 55-plussers een goede plek geven en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt beter accepteren.”

Ook de overheid moet het uitbreiden van het aantal deeltijduren vergemakkelijken, vindt Hermans. “Het is nu moeilijk om mensen met uitkeringen of toeslagen meer uren te laten werken. Dat kost hen soms geld of levert problemen op met kinderopvang. Ik zie wel beweging bij het kabinet, maar daar moet meer gebeuren.”

De personeelscrisis legt Randstad, de grootste uitzender en detacheerder ter wereld, geen windeieren. Het bedrijf heeft in de eerste helft van dit jaar recordwinsten en topomzetten gemaakt; de uitzendkrachten en kandidaten voor alle openstaande vacatures zijn niet aan te slepen. Vorig jaar waarschuwde het concern al voor een tekort.

Randstad, waarvan ook Tempo Team en Yacht deel uitmaken, haalde tussen januari en juli ruim 2,8 miljard euro winst op. Dat is 19 procent meer dan in de eerste helft van 2021, toen na de eerste coronaklappen weer herstel optrad. De omzet nam het afgelopen halfjaar met 12 procent toe tot 13,5 miljard euro.

Bedrijfsactiviteiten worden belemmerd

Maar de huidige personeelskrapte heeft ook voor uitzenders een keerzijde. De personeelstekorten vreten immers aan het vermogen van bedrijven om te groeien. Van Krimpen: “Een op de drie werkgevers geeft aan dat het tekort aan arbeidskrachten hun bedrijfsactiviteiten belemmert. Dat hebben we nooit eerder gezien.”

Samen met de torenhoge inflatie, die ertoe kan leiden dat er minder producten worden gekocht, de stijgende rente en onzekerheden in de wereld kan dat de aanloop betekenen naar een economische crisis. En dan staan uitzenders vaak vooraan om de klappen op te vangen als bedrijven al die tijdelijke krachten weer aan de kant zetten.

In de VS ziet Randstad terughoudendheid bij grote opdrachtgevers. En in Nederland lijkt de groei ten einde. Randstad zette hier in de eerste helft van het jaar weliswaar 1,8 miljard euro om, 7 procent meer dan in coronahalfjaar 2021, maar de brutowinst (ebita) bleef daarbij nagenoeg gelijk. Daarbij speelt mee dat de lucratieve opdracht om personeel te werven voor coronalocaties is weggevallen.

Tekorten zijn blijvend

Maar of de economie nu groeit of in recessie raakt: personeelstekorten zijn blijvend, ook omdat veel ouderen de arbeidsmarkt (gaan) verlaten. “We moeten nu al aan de slag om ervoor te zorgen dat er in 2026 niet nog meer tekorten blijven. Met name in de IT, energietransitie, onderwijs en zorg,” zegt Hermans. “Hoe de economie ook zal lopen, we denken niet dat er in 2026 een significant andere arbeidsmarkt is.”

Van Krimpen: “Er blijven de komende jaren een hoop knelpunten: vooral bij medische beroepen, ict’ers, docenten en technici, en vooral bij hoger opgeleiden. In de horeca, administratie en onder kassamedewerkers zullen de tekorten de komende vier jaar afnemen, want dat zijn beroepen waarvoor geen of een lage opleiding nodig is. We moeten die mensen bewegen naar kansrijke beroepen, zoals medewerkers in de zorg of kinderopvang, loodgieters, militairen en monteurs.”

‘Als de mensen op zijn, dan zijn ze op’

Hafid Ballafkih, lector arbeid en menselijk kapitaal aan de Hogeschool van Amsterdam, vindt de oproep jaren achterhaald. “Het zijn dezelfde werkgevers, waaronder de uitzendbureaus, die deeltijdwerk jarenlang hebben aangejaagd die nu roepen dat we langer moeten doorwerken. Maar kunnen we dat nog wel vragen van de samenleving?

“Mensen die bewust in deeltijd werken, zitten de overige uren niet stil. Die volgen een studie, het huishouden, zorgen voor kinderen of ouderen, doen vrijwilligerswerk. Onbetaalde arbeid is ook belangrijk. Los van mensen die parttime willen werken om lucht over te houden om de week door te komen. Kijk naar het hoge ziekteverzuim. We presenteren binnenkort onderzoek dat 30 procent van de mensen de balans tussen werken en leven een probleem vindt.”

Onlangs bleek al uit onderzoek van ABN Amro dat het welzijn van werknemers scherp is gedaald, mede vanwege de hoge werkdruk door personeelstekorten. Analisten van de bank sluiten niet dat het weknemerswelzijn dit jaar op een historisch dieptepunt uitkomt.

Volgens Ballafkih is er onder grote werkgevers en overheid een hardnekkig misverstand dat mensen uit de ene sector zomaar kunnen doorschuiven naar de andere. “Het aantal voorbeelden van succesvolle omscholing is heel beperkt. Een kok wordt niet gemakkelijk een loodgieter. We zien in onderzoek zelfs dat een kok bij bijvoorbeeld McDonald’s nauwelijks doorstroomt naar een restaurantkeuken. Of willen we mensen dwingen over te stappen naar werk dat ze niet willen doen?”

“Grote werkgevers als Randstad kunnen wel zeggen: we moeten harder werken. Maar dat is weet het oude denken dat ons in deze problemen heeft gebracht. We moeten nu echt heel snel de arbeidsmarkt fundamenteel anders inrichten. Als de mensen op zijn, dan zijn ze op. We zien de vergrijzing op ons gekomen, dat heeft permanente gevolgen.”