PlusExclusief

Quinsy Gario was spil in Zwarte Piet-debat: ‘Ik let nog steeds op waar ik naartoe ga’

Tien jaar na de eerste ‘Zwarte Piet Is Racisme’-demonstratie lijkt de Pietenstrijd grotendeels gestreden. ‘Maar de strijd tegen racisme is nog niet klaar,’ zegt Quinsy Gario, een van de actievoerders die er tien jaar geleden bij was en voormalig nummer 2 van Bij1.

Cyril Rosman
Quinsy Gario: ‘Er is een grote groep mensen die zegt: onze gemeenschappen mogen niet meer worden gekleineerd.’ Beeld Marlies Wessels
Quinsy Gario: ‘Er is een grote groep mensen die zegt: onze gemeenschappen mogen niet meer worden gekleineerd.’Beeld Marlies Wessels

Opeens ligt Quinsy Gario daar op zijn zij, op 12 november 2011, in een Dordts steegje, met twee knieën van een politieagent bovenop hem en handboeien om zijn polsen. Aan het einde van de steeg trekt de intocht van Sinterklaas verder, niemand die nog het T-shirt ziet dat Gario draagt: ‘Zwarte Piet is Racisme’ staat erop.

“Het T-shirt was een kunstproject om in het gesprek over racisme de slachtoffers centraal te stellen en niet de daders. Ik liep er al sinds 1 juni in rond. We besloten met zijn vieren naar de landelijke intocht in Dordrecht te gaan en zouden wel zien wat er ging gebeuren. Het ging goed totdat de politie ingreep.”

De actie van Gario (37 jaar, geboren op Curaçao) en zijn mede-activisten bleek de knuppel in een licht ontvlambaar hoenderhok te zijn. Het debat over Zwarte Piet sluimerde al decennia, maar is sinds die dag niet meer van de agenda geweest. Zwarte Piet is Racisme werd opgevolgd door Kick Out Zwarte Piet, ieder jaar kwamen er meer demonstraties én tegendemonstraties.

‘Het ging goed totdat de politie ingreep,’ zegt Gario in een terugblik op de Sinterklaasintocht van 2011. Beeld
‘Het ging goed totdat de politie ingreep,’ zegt Gario in een terugblik op de Sinterklaasintocht van 2011.

Waarom dacht u in 2011: Laat ik bij de live op tv uitgezonden landelijke intocht met een omstreden T-shirt tussen een paar duizend ouders en kinderen gaan staan?
“Mijn moeder werd op haar werk uitgemaakt voor Zwarte Piet. Zij is een hele sterke vrouw, maar ik merkte dat dit haar echt raakte. Ze wilde niet dat ik naar haar werk zou gaan om er iets van te zeggen, dus heb ik er een kunstproject van gemaakt. Het groeide langzaam. En toen kwam de intocht.”

Jullie werden gearresteerd vanwege het dragen van het T-shirt. Het ironische is: als dat niet was gebeurd, had jullie actie veel minder aandacht gekregen.
“Klopt. De arrestatie is gefilmd, online gezet en werd door website GeenStijl opgepikt. Dat hielp. We hoorden van veel mensen dat ze blij waren dat we in Dordrecht stonden. De politie stelde dat ze ons oppakten omdat we de openbare orde verstoorden. Maanden later stelde het openbaar ministerie dat de arrestatie onterecht was.”

Sinds 2011 is er vrijwel geen jaar voorbij gegaan zonder demonstraties rond de intocht. Het debat werd verhit en gepolariseerd. Zijn er dingen waarvan u denkt: die hadden we anders kunnen doen?
“Die spanning in de samenleving was er al, hij kwam nu alleen naar buiten en het geweld dat is gebruikt, is nooit van onze kant gekomen. Rust terwijl er repressie is, is geen echte rust. Zwijgen gebeurt vaak om een dominante positie te beschermen, waarin anderen de mond wordt gesnoerd.”

U bent veelvuldig bedreigd, kreeg berichten dat u moest worden ‘afgeschoten’. Is dat nu voorbij?
“Ik heb in 2014 770 berichten aangeleverd bij de politie. Uiteindelijk zijn er in 2018 drie mensen veroordeeld. De politie zei dat ze de anderen niet konden achterhalen. Iedere keer als ik in de media verschijn, komen er nieuwe bedreigingen. Ik let nog steeds op waar ik naartoe ga.”

Na 2014 heeft u zichzelf wat teruggetrokken uit de Pieten-discussie en bent u zich meer gaan richten op andere vormen van protest tegen racisme. Waarom?
“Het kunstproject was klaar. Er kwamen andere mensen die verder gingen met Kick Out Zwarte Piet. Ik wilde niet in hun weg staan. Mijn doel was om het gesprek te normaliseren. Dat was gelukt. Al wilden sommige partijen ook alleen praten om het praten.”

Venlo, 2020. De politie vormt een cordon tussen betogers voor en tegen Zwarte Piet.  Beeld Joris Van Gennip
Venlo, 2020. De politie vormt een cordon tussen betogers voor en tegen Zwarte Piet.Beeld Joris Van Gennip

Gario ging zelf de politiek in en werd de nummer 2 van Bij1, de partij van voorvrouw Sylvana Simons. Afgelopen juli kreeg Gario te horen dat hij uit de partij zou worden gezet vanwege ­‘manipulatief en toxisch gedrag’. ­Gario verklaarde zich niet in de beschuldigingen te herkennen en ging in beroep tegen zijn schorsing. Onlangs zegde hij zijn lidmaatschap op.

Dat voldoet wel aan het cliché: activisten gaan vaak ten onder aan onderlinge ruzie.

“De leiding van de partij wilde een kant op die niet mij bij past, daarom heb ik mijn lidmaatschap opgezegd. Dit is niet het einde van iets, eerder het begin. Als deze partij het niet redt, dan komt er weer een andere.”

Het overgrote deel van de gemeenten heeft Zwarte Piet ingeruild voor de roetveegpiet. Is de Pietenstrijd gestreden?

“Voor mij gaat het niet om het uiterlijk van de Piet, maar waar die als ritueel en symbool voor staat.”

Wanneer dacht u: nu bereiken we meer dan alleen praten?
“In 2013 toen de rechtbank Amsterdam stelde dat de Zwarte Pieten bij de intocht in strijd waren met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. En in 2016 toen Erik van Muiswinkel stopte als hoofdpiet omdat hij niet langer Zwarte Piet wilde spelen.”

Zwarte Piet was een symbool van het racismedebat. Waar staan we nu in dat gesprek?
“Er is meer bereikt dan alleen roetveegpiet. Er is een grote groep mensen die zegt: onze gemeenschappen mogen niet meer worden gekleineerd. Mensen die taboes willen aanpakken. We hebben Omroep Zwart, de Black Archives (een archief met boeken vanuit zwart perspectief, red). Er stonden duizenden mensen op de Dam voor de Black Lives Matter-demonstratie.”

Actrice Georgina Verbaan in een Zwarte Piet Is Racisme-shirt. Beeld Jasper Abels
Actrice Georgina Verbaan in een Zwarte Piet Is Racisme-shirt.Beeld Jasper Abels

Wat moet er nog besproken worden?
“De strijd tegen racisme is nog niet klaar. We moeten het hebben over hoe we omgaan met de oude koloniale gebieden, zoals de Antilliaanse eilanden. Die zijn ingezet voor handel en het vergaren van rijkdom, maar zijn er nu zelf slechter aan toe. Het gesprek is pas klaar als hersteld is wat kapot is gemaakt.”

U stond tweede op de kieslijst van BIJ1, een partij voor ‘radicale gelijkwaardigheid’ die één kamerzetel heeft. Na een intern conflict zei u afgelopen weekend uw lidmaatschap op. Dat voldoet wel aan het cliché: activisten gaan vaak ten onder aan onderlinge ruzie.
“De leiding van de partij wilde een kant op die niet mij bij past, daarom heb ik mijn lidmaatschap opgezegd. Dit is niet het einde van iets, eerder het begin. Als deze partij het niet redt, dan komt er weer een andere.”

U begon aan Zwarte Piet Is Racisme vanwege uw moeder. Hoe kijkt zij er nu, tien jaar later, naar?
“Mijn moeder schrok zich in eerste instantie rot om alles wat er gebeurde. Maar ze is nu wel trots op me.”

Meer over