PlusAchtergrond

President Zelenski in de Tweede Kamer: wat gaat hij zeggen?

De Oekraïense president zet elke dag een video online waarin hij de stand van zaken doorneemt. Beeld AFP
De Oekraïense president zet elke dag een video online waarin hij de stand van zaken doorneemt.Beeld AFP

De Oekraïense president Volodimir Zelenski spreekt volgende week donderdag via een videoverbinding de Tweede Kamer toe. De verwachting is dat hij zal inspelen op het gemoed van onze politici.

Sanne Schelfaut

1. Hoe bijzonder is het dat Zelenski vanuit Kiev een speech houdt in het Nederlandse parlement?

De Oekraïense president lijkt bezig aan een soort online wereldtournee langs parlementen. De belangrijkste tot nu toe: het Europees Parlement, het Britse Lagerhuis, de Duitse Bondsdag, de Israëlische Knesset en het Amerikaanse Congres. Zelenski vroeg via de Oekraïense ambassadeur aan Kamervoorzitter Vera Bergkamp of hij op korte termijn ook de Nederlandse politici kan toespreken. Op 31 maart zullen de Tweede Kamerleden dan zo goed als zeker kijken en luisteren naar een oorlogspresident die, gehuld in een legergroen T-shirt, strijdbare woorden zal uitspreken.

Mark Deuze, professor Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, is onder de indruk van zijn eerdere toespraken. “Zelenski maakt perfect gebruik van de digitale informatiekanalen. Hij zet elke dag een video online en intussen spreekt hij al die parlementen toe. En dat in oorlogstijd. Zijn team bestaat voornamelijk uit medewerkers met wie hij eerder een productiehuis bestierde voor het maken van tv-series, shows en films. Het zijn professionele mediamakers; het is geen toeval dat zijn presentatie zo sterk overkomt.”

2. Geldt dat ook voor de inhoud van zijn toespraken?

Zelenski schuwt de historische verwijzingen niet in zijn speeches, aldus Deuze. Hij riep vorige week het Duitse parlement op ‘de muur tussen beide landen af te breken’ – daarmee verwijzend naar de beroemde speech die de Amerikaanse president Ronald Reagan in 1987 gaf bij de Berlijnse Muur (‘Tear down this wall!’). Een dag eerder zei hij tegen het Amerikaanse Congres dat de aanval op zijn land is te vergelijken met de aanslagen van 9/11 of de aanval op Pearl Harbor, waarbij de Japanse luchtmacht in 1941 de Amerikaanse vloot decimeerde. En in het Verenigd Koninkrijk refereerde Zelenski aan een toespraak van de Britse oorlogspremier Winston Churchill. Het leverde hem staande ovaties op.

Deuze: “Oekraïne, met Zelenski in de hoofdrol, wint overduidelijk de informatie-oorlog. Op deze manier krijgt het land veel extra steun. Aan de andere kant bestaat het gevaar dat zijn strijdbare toespraken voor een vals gevoel van ‘het komt wel weer goed’ zorgen. Want inmiddels zijn 3,5 miljoen Oekraïners hun land ontvlucht en zien we verschrikkingen die niet minder worden door de toespraken.”

3. In zijn eerdere speeches bedankte Zelenski landen voor de steun die Oekraïne heeft ontvangen, maar drong hij ook aan op (nog) meer maatregelen. Zal hij dat ook richting Nederland doen?

Die kans is groot. De verwachting is dat Zelenski het parlement en in het bijzonder premier Mark Rutte zal vragen om Oekraïne (versneld) lid te laten worden van de Europese Unie. Het is een vurige wens van het land, maar Nederland (en veel andere EU-landen) vinden dat de officiële toetredingsprocedure moet worden gevolgd. Een procedure die vele jaren duurt. Ook Duitsland volgt die lijn, tot ergernis van Zelenski. Hij speelde vorige week tijdens zijn toespraak tot de Bondsdag in op het Duitse schuldgevoel. “Elk jaar zeggen politici: dit nooit meer. En nu zien we dat die woorden niets waard zijn. Een volk in Europa wordt vernietigd, ze proberen alles te vernietigen wat ons dierbaar is.” En ook Amerikaanse politici hadden het moeilijk bij Zelenski’s tot nu tevergeefse roep om een no-flyzone in zijn land.

“Het maakt politiek bedrijven onder dit soort druk nog ingewikkelder,” zegt Deuze. “Je voelt van alles bij het zien van die verschrikkelijke oorlogsbeelden uit Oekraïne. Maar je kan niet alleen op emotie knopen doorhakken, ook al voert Zelenski de morele druk op. Hij zal ook indruk maken op onze politici, ook zij zullen volgende week klappen. Maar de meesten zullen ook beseffen dat alles wat ze over deze oorlog besluiten veel verantwoordelijkheid met zich meebrengt.”

4. Gaat de president er in de Tweede Kamer op hameren dat Nederland meer Russische tegoeden moet bevriezen?

Ja, ook dat ligt in de lijn der verwachting. In Nederland staat ruim 80 miljard euro aan vermogen geparkeerd dat te koppelen is aan Russische ondernemingen, blijkt uit onderzoek van het Financieele Dagblad. Meer dan de helft daarvan is gelieerd aan 18 oligarchen en bedrijven – waaronder de Gazprombank – die op de sanctielijsten staan van de Europese Unie.

Die tientallen miljarden staan in schril contrast met het bedrag dat in Nederland volgens De Nederlandsche Bank onder de sancties bevroren is: 200 miljoen euro. Dat geld stond daadwerkelijk op bankrekeningen. Experts vermoeden dat het gros van het Russische vermogen in ons land in aandelen zit. Russen met belangen in Nederland ontwijken volgens BNR de sancties, doordat ze voor de invasie hun belangen in bedrijven hebben verkleind en geen meerderheidsaandeelhouder meer zijn. Dat maakt het ingewikkelder om te kijken of de sancties ook tegen die bedrijven moeten gelden. Als alsnog kan worden aangetoond dat iemand zeggenschap heeft, kan Russisch geld alsnog worden bevroren. De handvatten die de Europese Commissie daarvoor biedt zijn volgens experts echter onduidelijk. Voor het bedrijfsleven en de financiële wereld zou aanvullende begeleiding vanuit de EU als zeer welkom worden ervaren.

5. Waarom was Nederland zo populair onder Russische rijkaards?

Nederland garandeerde jarenlang anonimiteit en een veilige haven voor Russisch kapitaal. De financiële sector is de afgelopen decennia zo sterk verknoopt geraakt met Russisch geld dat het nu praktisch heel lastig is om oligarchen met sancties effectief te raken. Decennialang deed de Nederlandse financiële sector er alles aan om Russisch geld aan te trekken. Maar sinds de oorlog moet het roer om. Zo nam de Tweede Kamer een motie aan om bevroren tegoeden van oligarchen in een fonds te stoppen voor de wederopbouw van Oekraïne.

Lees de belangrijkste verhalen over de Russische invasie hier.