PlusExclusief

Premier Rutte wil af van de verdeeldheid in het land door corona: ‘We zijn nog steeds gaaf’

Premier Mark Rutte: 'We zijn nog steeds een gaaf land.' Beeld ANP
Premier Mark Rutte: 'We zijn nog steeds een gaaf land.'Beeld ANP

Mark Rutte maant tot kalmte in het verhitte, gepolariseerde klimaat dat corona heeft gebracht. Maar is uitgerekend híj, de man die de coronamaatregelen dicteerde, wel degene om een boodschap van verbroedering te brengen? ‘Ik had geen keuze, maar dit is een lief land,’ vertelt hij in dit interview.

Tobias den Hartog en Jan Hoedeman

Laatst nog. Op de Grote Markt in Den Haag. Stapt er een man op hem af. “Jij weet toch ook wel,” zei de man: “Dat er op de ic’s helemaal níemand ligt. Nul.” Rutte: “Tja, dan vraag ik: goh, heb je daar informatie van? Want ik zit de hele dag te vergaderen over krapte in de ziekenhuizen. Toen liep hij helaas weg.”

De VVD-leider ‘snapt het wel’. Want, zo ziet hij dat, na twee jaar ‘corona-ellende zijn de lontjes korter geworden’. “Maar mijn oproep is nu, naar mezelf en naar alle mensen: laten we elkaar weer opzoeken. Luisteren naar elkaar. Naast elkaar gaan staan.”

Hij zegt het als VVD-leider, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Maar tegelijk is Rutte zittend premier. En dus was hij ook de man die de coronamaatregelen oplegde. Moest opleggen, zal hij straks zeggen. En toch doorspekt hij zijn verhaal met een oproep tot verbroedering.

“In de gesprekken thuis zijn de gepolariseerde standpunten doorgesijpeld. Alsof het niet meer mogelijk is te praten over een QR-code, een booster of een vaccin, zonder dat het leidt tot heftige conflicten. Nederland heeft altijd stevig gediscussieerd. We kennen geen hiërarchie. We zijn direct. Maar de ondertoon was er altijd een met zelfspot, goed naar de ander luisteren…we zijn ook een lief land, hé? We zijn ook nog steeds een gaaf land, maar ook een lief land.”

De gemeenteraadsverkiezingen komen eraan en u meet zich de rol van staatsman aan.

“Nou, nee. De staatsmankaart kun je pas 30 jaar na je afscheid trekken en dan komt er een onderzoek en wordt het sokkeltje weer weggehaald. Nee, ik ben gewoon Mark voor iedereen. Maar ik zeg het ook tegen mezelf. Mijn lontje werd ook korter. Het heeft allemaal zó lang geduurd. Maar ik wil terug naar de gezelligheid en ik denk velen met mij.”

We kunnen allemaal naast elkaar gaan staan, maar veel families en vriendengroepen zijn verscheurd na coronadiscussies.

“We zijn een land met een grote, zwijgende meerderheid die een enorm vermogen heeft om klappen op te vangen. Enorme veerkracht. Maar een grote groep mensen is door corona persoonlijk geraakt. Sterfgevallen, een bedrijf in de problemen, kinderen die psychisch in de knel zitten. En uiteindelijk heeft het iedereen getroffen, minder of meer. En ja, daarbij zijn familiebanden, vriendengroepen onder druk komen staan.”

“Ik kan dat niet oplossen, maar ik kan alleen maar hopen en ertoe oproepen dat we onze volksaard terugvinden. Discussiëren, maar ook een beetje lief voor elkaar zijn. We zijn een gaaf land, zorg dat je familie ook weer een beetje gaaf wordt.”

Was er dan niemand in uw vriendenkring die zei: ‘kap eens met die maatregelen’?

“Nou, één vriend. Die legde de link tussen zijn leven en mijn baan. Maar daarover ga je dan juist in gesprek. De meeste van mijn vrienden interesseert politiek helemaal niet. Ik heb vrienden die na de 30ste persconferentie vroegen: ‘goh, doe jij nog weleens een persconferentie?’ Die hadden er 29 gemist.”

Onder uw leiderschap heeft een deel van de maatschappij zich afgewend van de politiek.

“Mijn gevoel is dat dit een kleine groep is. Er is altijd een deel in de maatschappij dat gevoelig is voor complottheorieën. Dat claimt dat er 5G wordt ingespoten met het vaccin. Dat mag je allemaal vinden, we zijn een vrij land. Maar die groep heeft heel veel aandacht gekregen. Bij de meerderheid merk je dat er alweer een beetje lucht komt.”

Maar u bent de boodschapper geweest van de coronamaatregelen. En nu wilt u de kalmte terugbrengen. Dat verhoudt zich toch slecht met elkaar?

“Ik heb gekozen voor de politiek. Als een monster zich aandient, moet je het in de ogen kijken. Dat monster is de pandemie. En die was alleen te bestrijden met heftige maatregelen. En nu zeg ik, ook tegen mezelf, hé, en tegen mijn 17 miljoen medelanders: er is veel gebeurd, maar we moeten elkaar weer een beetje terug gaan vinden.”

“We zijn elkaar fysiek ook een beetje kwijtgeraakt. Ik hoop dat we weer naar sportevenementen kunnen, naar festivals in de zomer. Ik mis ook dat ik bij De Toppers niet weer naast Halbe Zijlstra kon gaan staan in zo’n foute outfit. Maar de maatregelen moesten. Ik had geen keuze. En ik denk dat het overgrote deel van de mensen dat snapt.”

Tegelijk zegt de OVV in haar rapport ook dat u en minister Hugo de Jonge beloftes deden die u niet waar kon maken.

“Er is kritiek op de crisisbestrijding. En dat moet. Er hebben besluiten bij gezeten die niet goed waren. En daar moeten we op reflecteren en van leren.”

Volgens de OVV reageerde het kabinet echter ‘verongelijkt’ op de kritiek. Dat getuigt niet van lerend vermogen.

“Ja, dat gaat specifiek over de brief van Hugo, maar daar wil ik niets van zeggen, want op het hele rapport gaan we als kabinet nog reageren.”

Maar bedoelt u: De Jonge moet inbinden?

“Nee, ik bedoel te zeggen: ik zeg helemaal niks over dat rapport. Daar gaan we echt netjes op reageren.”

Heeft u als kabinet niet bijgedragen aan de polarisatie door bijvoorbeeld vast te blijven houden aan 3G en 2G-beleid, waardoor mensen zich buitengesloten voelen?

“Dát vond ik nou een heel goede discussie. Dat is hoe je het juist wil! Wij als kabinet hebben het standpunt dat de QR-code een goed idee is. Dat vinden we dus. Helemaal. Ja, je kunt niet half zwanger zijn. Maar over 2G is maatschappelijke discussie gekomen. Politieke ook. En uiteindelijk wil de Tweede Kamer het niet. Nou, oké. Maar dit was juist hoe je het wel wilt hebben.”

Is de kloof tussen boze burgers en de politiek niet onoverbrugbaar geworden?

“Ik ben historicus, we hebben hier al een paar duizend jaar een ongelooflijk sterke sociale structuur. En we zijn altijd een land met een totaal gebrek aan respect voor hiërarchie. Ik voel mij daar erg bij thuis. Op straat is het ‘Hé Markie!’. Perfect. Buren brengen elkaar mokkend, maar met liefde, een pannetje soep. We doen boodschappen voor elkaar. Ik ben er zó van overtuigd dat het goed komt. Maar het moet weer een beetje ontspannen.”

Er waren grote protesten, plunderingen, vernielingen. Soms door mensen die niet eerder botsten met de politie. U zei niets van hun motieven te willen weten. Hoe kom je dan tot gesprek?

“Ja, ik heb daar kritiek op gehad en over nagedacht. Maar iemand die een teststraat in de fik steekt, dat trek ik niet. Ik ga geen sociologisch rapport bestellen om mensen die zoiets doen te begrijpen.”

Maar de groep waaruit protest komt, was groter.

“Ik wil ook wel naar polarisatie kijken als het om de redelijke groep mensen gaat, maar het is een hele kleine groep die te ver gaat. En daar aandacht aan geven, vind ik een risico.”

Politieke partijen wakkeren het vuur aan, zeggen deskundigen.

“In de politiek gaat het er al wat langer lomp aan toe. Op zich geen ramp, maar het is nog wat lomper geworden in de debatten. Nog even en je hebt een kijkwijzer nodig om kinderen te beschermen.”

Waarom normeert u dan niet?

“Ik ben dat al meer gaan doen. En in de Tweede Kamer mag natuurlijk heel veel. Er is nu discussie aan de gang en dat vind ik prima. Maar tegelijkertijd moeten we daar niet de hele tijd mét elkaar óver elkaar blijven praten. Mensen willen vooral dat we hun problemen aanpakken. Die vragen: ga je huizen bouwen? Wat doe je met de vacatures in de zorg? Wat is het plan met mijn koopkracht? Kom ook even toe aan die problemen.”

Toch even. De man die met een brandende fakkel bij het huis van Sigrid Kaag stond, hing theorieën aan die Forum voor Democratie ook vaak noemt. Hugo de Jonge sprak die link hardop uit.

“Daarvan heb ik gezegd: ik kan die link niet bewijzen. Wat niet wegneemt dat er grenzen zijn. Die oproep tot tribunalen is bedreigend. Of zeggen: joh, je hoeft je niet aan die wet te houden. Woorden kunnen consequenties hebben.”

U zei zelf dat voetbalsupporters ‘hun bek moesten houden’ in het stadion. Had u toen zelf even een kort lontje?

Lachend: “Dat is een voorbeeld van een uitspraak die beter had gekund.”

Met uw oproep tot langere lontjes bent u weer de eeuwige positivo.

“Ja, dat is zo. Luister, we hebben een enorme dreun gekregen. Maar wij komen terug. Ik snap wel, je zult maar dit interview lezen en mij enthousiast zien vertellen, terwijl je bedrijf op omkieperen staat. Terwijl je schulden hebt. Of een kind dat twee jaar niet heeft kunnen studeren. En dan zie je Rutte vrolijk vertellen hoe Nederland terugkomt, ik realiseer me dat ook.”

“Maar de oorzaak van de ellende, het virus, lijkt te verdwijnen. En het stoppen van de polarisatie kunnen we samen doen. Ik wil dat Nederland weer Nederland wordt. Het wordt alleen maar beter. Nog gaver. We zijn het gaafste land van de wereld, of had ik dat al gezegd?”

Meer over