Update

Plotse vrijlating Masmeijer was ‘wegens persoonlijke omstandigheden’, gratie leidt tot rel

Het Openbaar Ministerie (OM) heeft minister van Rechtsbescherming Franc Weerwind (D66) geadviseerd om géén gratie te verlenen aan de voor drugshandel veroordeelde oud-televisiepresentator Frank Masmeijer. Volgens diens advocaat heeft Masmeijer gratie gekregen wegens persoonlijke omstandigheden.

Sebastiaan Quekel
Frank Masmeijer in 2017. Beeld Brunopress / Patrick van Emst
Frank Masmeijer in 2017.Beeld Brunopress / Patrick van Emst

Advocaat Geert-Jan Knoops verklaarde woensdagavond in een videofragment in het tv-programma Renze dat persoonlijke omstandigheden meespeelden. “Dan hebben we het eigenlijk over gebeurtenissen in zijn familiesfeer, die zijn ontstaan door de detentie en tijdens detentie”, zei Knoops, zonder daarop een toelichting te geven. Knoops was een van de advocaten van voormalig NCRV’er Frank Masmeijer (60). Eerder op woensdag wist Knoops nog niet wat de reden was voor de gratieverlening.

Knoops zei verder dat de gratie was aangevraagd ‘op grond van het feit dat de heer Masmeijer ten onrechte is veroordeeld’. Volgens de raadsman zijn er in het verzoek ook voorbeelden gegeven ‘waarom dat zo is bevonden’.

Geen toelichting

Masmeijer zat een straf van negen jaar uit voor cocaïnesmokkel. Het ressortsparket van het Openbaar Ministerie, dat zich voornamelijk bezighoudt met het behandelen van strafzaken in hoger beroep, maakte woensdagmiddag bekend dat het minister van Rechtsbescherming, Franc Weerwind (D66), destijds heeft geadviseerd om géén gratie te verlenen aan de voor drugshandel veroordeelde televisiepresentator. De regering noch de rechter wil toelichten waarom Masmeijer gratie is verleend.

Het advies van het OM is niet doorslaggevend. Leidend is de beoordeling van de rechter, in dit geval het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Het hof wil niets zeggen over de inhoud van het advies, maar volgens RTL Boulevard zag het hof ‘geen reden om negatief te oordelen over de vrijlating van de voormalig presentator’. Een woordvoerder wil hier niet op reageren en zegt dat het advies wordt gegeven aan de koning en niet openbaar is: “De koning beslist.”

De Rijksvoorlichtingsdienst, dat de woordvoering namens de koning doet, wil inhoudelijk niet op de zaak reageren, maar zegt dat alles volgens de regels is verlopen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid laat op zijn beurt weten dat het advies van het hof ‘altijd leidend’ is. “De minister moet met een hele goede motivatie komen om dat naast zich neer te leggen,” aldus een woordvoerder, die voor verdere toelichting naar het hof verwijst.

Kritiek

Het getouwtrek en het gebrek aan transparantie straalt slecht af op de betrokken instanties, vinden strafrechtadvocaten. “Het is raar en slecht dat er geen transparantie is. Dan moeten ze niet klagen als ze worden beschuldigd van klassenjustitie en worden overladen met nieuwe gratieverzoeken,” zegt raadsman Job Knoester. Bij collega-advocaat Mark-Jan Bouwman is het druk: “Ik ben al vijf keer gebeld door gedetineerde cliënten of hun familie met de vraag of dit ook mogelijk is in hun zaak.”

Voor advocaat Johan Mühren roept de hele zaak veel vragen op. “Gratie verlenen gebeurt doorgaans uitsluitend bij bijzondere en zwaarwegende persoonlijke omstandigheden. Ik gun het Masmeijer van harte, maar ik gun het al mijn cliënten met langdurige gevangenisstraffen ook erg.”

Stormloop

Bonjo, de belangenorganisatie voor (ex-)gedetineerden, verwacht door de hele toestand ook een stormloop op gratieverzoeken. “Ik vind het echt verbijsterend,” zegt directeur Jaap Brandligt. “Het is onbegrijpelijk en heel ongebruikelijk. Ik kan me heel goed voorstellen dat een beetje verstandige gedetineerde nu denkt: als Masmeijer dit voor elkaar krijgt, dan ga ik er ook voor. Sterker nog: ik zou het ze van harte aanbevelen.”

Masmeijer kwam volgens RTL Boulevard al op 15 juni op vrije voeten. D66-minister Weerwind tekende op 29 juni officieel het document waarmee de voormalig presentator onder voorwaarden wordt kwijtgescholden van zijn resterende gevangenisstraf. Hij mag in deze periode geen strafbare feiten plegen.

PVV-leider Geert Wilders is furieus over de kwestie en noemt de zaak waanzinnig. VVD-Tweede Kamerlid Ulysse Ellian heeft minister Weerwind alvast om opheldering gevraagd.

Nieuw levensplan

Masmeijer was door een Belgische rechter veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf wegens betrokkenheid bij de handel in cocaïne. Hij zat het laatste deel van zijn straf uit in Nederland. Masmeijer bracht gisteren zelf naar buiten dat hij gratie heeft gekregen en dus weer vrij is. Zijn advocaat Geert-Jan Knoops bevestigt dat. “Hij heeft een nieuw levensplan ontworpen dat kennelijk heel aansprekend was voor de autoriteiten in Nederland,” laat de advocaat weten.

Knoops heeft nog geen contact gehad met Masmeijer. Het is hen beiden niet bekend wat de reden voor de gratieverlening is. “Het bijzondere is ook dat de beslissing altijd buitengewoon summier blijft. Wat precies de beweegredenen zijn geweest voor gratie, blijft in het ongewisse. De koning bemoeit zich inhoudelijk ook niet met de hele procedure, die zet enkel zijn krabbel.”

Hoe uitzonderlijk is gratieverlening?

Het komt geregeld voor dat koning Willem-Alexander gratie verleent, zoals dat woensdag bij oud-presentator Frank Masmeijer gebeurde. Hoe bijzonder het is dat dat gebeurt na een zwaar delict – zoals cocaïnesmokkel, waar Masmeijer voor is veroordeeld – is moeilijk te zeggen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid maakt openbaar hoe vaak gratie wordt verleend, maar niet in wat voor zaken dat gebeurt.

Uit cijfers van van het ministerie blijkt dat vorig jaar 657 gratieverzoeken werden gedaan, waarvan er 131 werden verleend. Het jaar daarvoor werden 87 van de 558 gratieverzoeken ingewilligd.

Vorig jaar verleende de koning gratie aan Cevdet Yılmaz. In 1983 werd Yılmaz tot levenslang veroordeeld voor het doodschieten van zes mensen in café ‘t Koetsiertje in Delft. Na bijna 38 jaar kwam hij vrij. Een ander voorbeeld komt uit 1986. Toen verleende toenmalig koningin Beatrix gratie aan Hans van Z., die bijna twintig jaar eerder levenslang had gekregen vanwege drie roofmoorden.