PlusAchtergrond

Piloten: veiligheidscultuur op Schiphol is in het geding

Piloten maken zich zorgen over de veiligheidscultuur op Schiphol. Luchthaven, maatschappijen en verkeersleiding gaan zowel over nieuwe maatregelen als over het geld om veiligheid te verbeteren. ‘Om financiële redenen kunnen keuzes worden gemaakt die minder optimaal uitpakken voor de veiligheid.’

De Polderbaan op Schiphol kreeg recent een grootschalige opknapbeurt, maar er zijn ook 'kansen gemist' om de veiligheid te verhogen. Beeld Koen van Weel/ANP
De Polderbaan op Schiphol kreeg recent een grootschalige opknapbeurt, maar er zijn ook 'kansen gemist' om de veiligheid te verhogen.Beeld Koen van Weel/ANP

Is het de slager die zijn eigen vlees keurt? Zo ver wil Willem Schmid, voorzitter van de Vereniging Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) niet gaan. “Vooropstaat dat Schiphol een veilige luchthaven is. Maar dat is geen vanzelfsprekendheid. En het kan zoveel beter.”

Sinds de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) de luchtvaart op de vingers tikte vanwege een gebrekkig veiligheidsbesef, praten de belangrijkste spelers – luchthaven, maatschappijen en verkeersleiding – daar onderling over binnen veiligheidsoverleg ISMS. Er is inmiddels een groot aantal maatregelen aangekondigd, waarvan een deel is uitgevoerd.

‘Potentieel spanningsveld’

“De spelers in ISMS gaan zowel over nieuwe veiligheidsmaatregelen als over het geld om de veiligheid te verbeteren,” zegt Schmid. “Daar zit een potentieel spanningsveld: om financiële redenen kan een keuze worden gemaakt die minder optimaal uitpakt voor de veiligheid.”

Voor piloten geldt die verwevenheid niet, aldus Schmid, die op de Boeing 777 en 787 Dreamliner vliegt. “We zijn een partij die zonder economisch belang vanuit de praktijk kan meedenken over veiligheid. Iedereen zou erbij gebaat zijn als wij als onafhankelijk partner bij het proces worden betrokken. We hebben een totaaloverzicht. Wij ervaren dagelijks uit de eerste hand hoe luchthaven, verkeersleiding, afhandeling en alle andere spelers omgaan met veiligheid.”

Maar de partijen uit het veiligheidsoverleg wijzen de piloten al sinds de oprichting in 2018 de deur. “Onlangs werd duidelijk dat ISMS-partijen niet op ons zitten te wachten. Er is geen behoefte aan echte participatie. Maar als het om veiligheid gaat, is informatie geven en dan maar afwachten of daar wat mee wordt gedaan, niet voldoende. Het is onverstandig om één cruciale speler uit te sluiten.”

Een gelijkwaardige rol van piloten is volgens de vakvereniging van groot belang bij de enorme veranderingen die de aanbevelingen van het OVV moeten beantwoorden en die verdere groei van Schiphol mogelijk moeten maken.

“Er zijn nieuwe ideeën voor vliegroutes om geluidshinder te beperken,” zegt vicevoorzitter Ruud Stegers, bij VNV verantwoordelijk voor veiligheidsbeleid, “of wijzigingen van vliegprocedures om het risico dat vliegtuigen te dicht bij elkaar komen te verminderen. Dat zijn zaken waar piloten rechtstreeks bij zijn betrokken, waar we bij uitstek iets aan kunnen bijdragen. Het is onbegrijpelijk dat we worden uitgesloten.”

Bijna-incidenten

Zo verbaast Boeing 737-piloot Stegers zich erover dat een aantal maatregelen die direct te maken hebben met aanbevelingen van het OVV, nog altijd niet zijn uitgevoerd. De raad stelt bijvoorbeeld dat, door het ingewikkelde ontwerp van Schiphol, er een levensgroot risico bestaat dat voertuigen of vliegtuigen per ongeluk op een baan raken waarop wordt gestart of geland. In 2019 kwamen zulke ‘runway incursions’ 28 keer voor en waren er 140 bijna-incidenten. Begin vorig jaar liet de verkeersleiding 16 keer een vliegtuig opstijgen van een landingsbaan die nog gesloten was.

Luchtverkeersleiding Nederland en Schiphol hebben de afgelopen drie jaar een aantal maatregelen aangekondigd en deels uitgevoerd. “Zo is er gesproken over een betere verlichting van taxibanen, met groene lampen die actief de juiste route aangeven,” zegt Stegers. “En over waarschuwingslampen naast de baan die automatisch aangeven dat de baan niet vrij is. Wij zijn daar groot voorstander van.”

Maar bij de recente renovatie van de Polderbaan en de taxibanen zijn die niet aangebracht. “Dat is een gemiste kans. Nu moeten we jaren wachten.”

Pas op voor de bewonersgroepen

Volgens kringen rond het ISMS worden de piloten onder meer geweerd omdat ze geen ‘investeringsbevoegdheid’ hebben om de hoge kosten van de veiligheidsmaatregelen te betalen. Daarnaast zijn ze niet eindverantwoordelijk voor het doorvoeren van ingrepen. Schmid: “Financiële eindverantwoordelijkheid als voorwaarde om mee te beslissen over veiligheid is een drogreden. Het gaat om eindverantwoordelijkheid op het gebied van veiligheid. Die hebben wij. We zijn op Schiphol 500.000 keer per jaar verantwoordelijk voor de veiligheid van een vlucht.”

Ook heerst in ISMS-kringen de angst dat als de VNV wordt toegelaten, niet alleen andere vakbonden maar ook bewonersgroepen een rol eisen. “Er is een verschil tussen een belang hebben en verantwoordelijkheid dragen,” zegt Schmid. “Cabinepersoneel of grondmedewerkers hebben ook een rol in de vliegveiligheid, maar niet de regie. En omwonenden hebben natuurlijk recht op een zo veilig mogelijke luchthaven, maar beschikken niet over de vereiste expertise.”

VNV hoopt nu dat de Tweede Kamer, die woensdag met het kabinet praat over vliegveiligheid, ingrijpt en de minister opdracht geeft de piloten alsnog te laten aanschuiven. Stegers is niet bang om dan aan tafel te zitten met weerspannige partijen. “Daar zijn we allemaal veel te professioneel voor. Op het moment dat we meepraten, leveren we onze positieve bijdrage. We zitten er niet als luis in de pels.”

'Veiligheidsbeleid volstaat niet meer’

Ook het ministerie van Infrastructuur heeft zorgen over de veiligheidscultuur op Schiphol. Uit een inventarisatie van de veiligheidsmaatregelen blijkt ‘dat nog niet voor alle door het veiligheidsoverleg op Schiphol geïdentificeerde risico’s expliciet is aangegeven welke maatregelen worden genomen.’

De Onderzoeksraad voor Veiligheid is onveranderd kritisch. Eind vorig jaar liet voorzitter Jeroen Dijsselbloem aan de Kamer weten dat er ‘nauwelijks sprake is van autonome veiligheidsverbeteringen’ en dat de ontwikkeling van veiligheid op Schiphol ‘sterk samenhangt met economische belangen’.

Betrokkenen denken volgens de raad dat het veiligheidsbeleid nog goed werkt, ‘en de minister lijkt dat oordeel te volgen. Dat volstaat niet meer.’

Meer over