Parlementaire enquête naar gaswinning Groningen begint met verhoren: onderzoek onder tijdsdruk

De parlementaire enquêtecommissie die onderzoek doet naar de aardgaswinning in Groningen begint maandag met haar openbare verhoren. Er is haast, want de volgende enquêtes staan al te trappelen om ook te beginnen.

Hans van Soest
Voorzitter Tom van der Lee en andere leden van de parlementaire enquêtecommissie naar de aardgaswinning in Groningen tijdens een bezoek aan het bevingsgebied. Beeld ANP
Voorzitter Tom van der Lee en andere leden van de parlementaire enquêtecommissie naar de aardgaswinning in Groningen tijdens een bezoek aan het bevingsgebied.Beeld ANP

Enkele uren na zijn beëdiging tot staatssecretaris van Mijnbouw kreeg Hans Vijlbrief de vraag of hij niet bang was snel weer te moeten vertrekken met de parlementaire enquête naar de gaswinning in Groningen op komst. “Parlementaire enquêtes zijn niet om mensen weg te sturen, maar om de waarheid te achterhalen,” antwoordde hij. De komende maanden moet blijken of die voorspelling uitkomt.

Maandag begint de enquêtecommissie met haar openbare verhoren. De commissie staat onder leiding van GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee en doet onderzoek naar de aardgaswinning in Groningen, de bevingen, de schade, de afhandeling daarvan en de versterking van de huizen. Bij de laatste twee punten is er veel mis.

Gedupeerden

Niet voor niets begint de commissie de verhoren met het horen van een aantal gedupeerden van de bevingen. Zoals de 82-jarige Sijbrand Nijhoff, een boer uit Zijldijk die eerder de Tweede Kamer al toesprak tijdens een hoorzitting over de beroerde schade-afhandeling. Hij vertelde over zijn slepende juridische gevecht met de NAM, dat stelde dat de scheuren in zijn boerderij niet veroorzaakt waren door de gaswinning maar door het gewicht van Nijhoffs tractor.

Na 46 jaar huwelijk besloot zijn vrouw elders te gaan wonen omdat ze niet meer in de eeuwenoude, inmiddels ontzette boerderij durfde te wonen. Uiteindelijk besloot Nijhoff moegestreden te schikken met de NAM, tegen veel minder geld dat hij eiste.

“De openbare verhoren zijn maar één deel van het onderzoek,” zegt Van der Lee. Ruim een jaar geleden begon de commissie met 124 gesprekken achter de schermen en het opvragen van zo'n 600 duizend stukken bij ministeries, oliemaatschappijen en lagere overheden.

Voor de openbare verhoren heeft de commissie zeven weken uitgetrokken. Deze week hoort de commissie na de slachtoffers onder andere oud-minister van Economische Zaken Annemarie Jorritsma en voormalig Shell-topman Pieter Dekker. Daarna gaan de verhoren pas weer verder na het zomerreces, met een pauze in de week van Prinsjesdag. “Verhoren is intensief,” legt Van der Lee die aanpak uit. “Om scherp te blijven, hebben we afgesproken dit niet meer dan drie weken achter elkaar te doen.’’ Wie er na de zomer moeten opdagen, houdt de commissie nog voor zich.

Tijdsdruk

In februari moet het eindrapport klaar zijn. Van der Lee houdt wel een slag om de arm. Mogelijk kan corona nog roet in het eten gooien, waardoor bijvoorbeeld getuigen niet kunnen komen. “Februari is krap, want de periode die we onderzoeken beslaat zo’n zestig jaar.”

Maar veel meer tijd heeft de commissie niet. De Tweede Kamer heeft besloten tot nóg twee parlementaire enquêtes te houden, een naar de fraudebestrijding bij overheidsdiensten (toeslagenaffaire) en naar de aanpak van de coronacrisis. Dat legt enorm beslag op medewerkers van de Kamer en Kamerleden zelf. Daardoor kunnen die onderzoeken niet tegelijkertijd op volle kracht worden gehouden. Reden dat deze commissie onder tijdsdruk staat om de boel snel af te ronden.

Het eindrapport moet ook aanbevelingen doen voor bestaande en toekomstige ‘mijnbouwprojecten’. Van der Lee: “De grond in Nederland wordt op meerdere manieren gebruikt: zoutwinning, geothermie, opslag van CO2. Ons onderzoek kan ook daarvoor relevant zijn.”

Kraan weer open

Dit najaar gaat de gaskraan in Groningen ‘op de waakvlam'. Dan wordt nog maximaal 2,8 miljard kuub gas per jaar opgepompt. Uiterlijk in 2024 gaan de putten definitief dicht, heeft Vijlbrief beloofd. Al zegt hij er bij dat áls de huidige energiecrisis uit de hand loopt, de kraan misschien toch weer verder open moet. Mocht dat besluit vallen, dan verandert dat het onderzoek niet, zegt Van der Lee. “We hebben ruimte om de actualiteit mee te nemen.”

Overigens klopt de aanname niet dat parlementaire enquêtes altijd leiden tot rollende koppen in Den Haag. Dat is volgens deze commissie ook niet het doel. Na de vorige enquête naar het Fyra-deblace in 2016, vertrok staatssecretaris Wilma Mansveld (infrastructuur en Milieu). Bij de enquêtes daarvoor naar de woningcorporaties (2014), het financieel stelsel (2012) en Srebrenica (2003) hoefde niemand weg. Al moet bij dat laatste onderzoek worden vermeld dat het kabinet Kok-2 in 2002 al was opgestapt na een NIOD-onderzoek naar de val van de Bosnische enclave.

Meer over