Interview

‘Overheid kan vaccinatie met AstraZeneca niet verplichten, maar ook niet zomaar ontzeggen’

Zolang de prikstop met AstraZeneca niet is opgevangen door een alternatief, lopen kwetsbare mensen onder de 60 jaar een ruim 200 keer grotere kans op ernstige gezondheidsproblemen door Covid-19. Dat concludeert Casper Albers, hoogleraar statistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Injectiespuiten worden geprepareerd met het AstraZeneca vaccin.  Beeld ANP
Injectiespuiten worden geprepareerd met het AstraZeneca vaccin.Beeld ANP

Albers baseert zich op een rekenmodel van de Universiteit van Cambridge. Dat weegt het aantal voorkomen ic-opnamen als gevolg van vaccinatie met AstraZeneca ten opzichte van ernstige bijwerkingen door het vaccin. Met de mate waarin het virus nu in Nederland rondwaart, lopen ook mensen in de groep 50-59 jaar ruim 200 keer zoveel risico op ic-opname door corona dan op ic-opname door bijwerkingen van het vaccin.

Albers hekelt het advies van de Gezondheidsraad en het daarop gebaseerde besluit van de minister van Volksgezondheid, omdat het alle mensen onder de 60 over één kam scheert. Daarbij krijgt hij steun van Nederlandse huisartsen, die stellen dat vaccinatie met AstraZeneca in samenspraak met een patiënt moet geschieden.

Een veertiger met longproblemen en morbide overgewicht is bijvoorbeeld vatbaarder voor ernstige Covid-19 dan een gezonde vijftiger. De risicotaxatie tussen vaccinatie met AstraZeneca en Covid-19 pakt voor hen daardoor anders uit dan het algemene model dat de Gezondheidsraad hanteert.

Alternatieve vaccins

De Gezondheidsraad ontkent die verschillende risico’s tussen gezonde en kwetsbare mensen onder de 60 jaar niet, zegt een voorlichter. “Wij adviseren dan ook om andere beschikbare vaccins in te zetten voor kwetsbaren in de groep onder de zestig jaar, zoals Pfizer, Moderna en Janssen. De vaccinatievolgorde verandert niet.”

Die alternatieven zijn echter niet onmiddellijk voorhanden. Bovendien heeft de Nederlandse vaccinatiepraktijk zich de afgelopen maanden niet erg wendbaar getoond. Het vergt waarschijnlijk de nodige tijd voordat het vaccinatieschema is omgegooid. “De Gezondheidsraad gaat echter niet over de uitvoering van het advies,” aldus de voorlichter. Daarvoor is het ministerie van Volksgezondheid verantwoordelijk, dat geen vertraging verwacht.

Albers plaatst meer kanttekeningen bij het advies van de Gezondheidsraad. Zo berekent de Raad de kans op ernstige trombosegevallen en sterfte als gevolg van vaccinatie met AstraZeneca en Covid-19 op individueel niveau. Daarbij gaat de Raad voorbij aan de voordelen die vaccinatie biedt voor de hele populatie. Een prik beschermt namelijk niet alleen de geprikten, maar voorkomt ook dat zij andere mensen infecteren. Zo biedt vaccinatie een weg uit de pandemie.

Nog een kritische noot bij het advies van de Raad, aldus Albers: minister De Jonge houdt alleen rekening met sterfte als gevolg van corona, maar niet met langdurige of ‘long Covid-19, dat ook bij veel mensen optreedt.

Cijferbrij

De kans voor volwassen op ernstige trombose als gevolg van vaccinatie met AstraZeneca is 1 op 100 duizend. Rekenen met zo’n laag gezondheidsrisico is voor veel mensen erg abstract, erkent Albers. De gerenommeerde statistici van de Universiteit van Cambridge deden in The Guardian een even ludieke als ernstige poging om omgaan met de cijferbrij begrijpelijker te maken.

Het risico van AstraZeneca op ernstige bijwerkingen is even groot als de kans om de volgorde van de laatste 5 cijfers van iemands mobiele telefoonnummer juist te raden, schreven ze. Of om te overlijden tijdens een algemene anesthesie, iets wat mensen in zowel Engeland als Nederland dagelijks ondergaan.

Jackpot winnen

Vrouwen die de anticonceptiepil slikken hebben elke week (!) zo’n groot risico op trombose, aldus de Engelse statistici, waarbij moet worden opgemerkt dat die vorm van trombose vaak in de benen plaatsvindt en dus minder schadelijk is dan de hersen- of buiktrombose als gevolg van vaccinatie met AstraZeneca. Naar het geluk geredeneerd: mensen die 450 kaartjes kopen in een Engelse loterij hebben een kans van 1 op 100.000 om de jackpot te winnen.

Albers vindt dat het besluit van De Jonge om mensen onder de 60 jaar AstraZeneca te onthouden geen recht doet aan het aanvaardbare risico van dat vaccin. “De overheid kan burgers niet zomaar verplichten tot vaccinatie, omdat er risico’s aan verbonden zijn. Maar je kunt burgers een werkzaam vaccin met bepaalde risico’s ook niet zomaar ontzeggen. Dat laatste gebeurt nu wel. En dat is ten onrechte.”

Meer over