PlusPunt voor punt

Opvallende stijging in acute hepatitis bij kinderen: ‘Wij zien het topje van de ijsberg’

Een opvallende stijging van het aantal jonge kinderen met acute hepatitis stelt artsen voor een raadsel. In Nederland zijn afgelopen maand vier jonge kinderen zo ziek geworden dat een levertransplantatie noodzakelijk was. ‘Mogelijk steken virussen die tijdens de lockdowns waren onderdrukt de kop weer op.’

Annemieke van Dongen
null Beeld videostill
Beeld videostill

Wat is er aan de hand?
In het UMC Groningen, het enige ziekenhuis in Nederland dat levertransplantaties uitvoert bij kinderen, zijn in zeer korte tijd vier kinderen onder de 10 jaar opgenomen met acute hepatitis. “Bij het tweede patiëntje dachten we al: dit is raar. Toen een week later nummer drie kwam, hebben we aan de bel getrokken,” vertelt chirurg Ruben de Kleine. “Normaal gaat het om twee tot zes gevallen per jaar. Meestal in de herfst, het griepseizoen.”

Artsen in het Verenigd Koninkrijk sloegen vorige week alarm omdat daar in korte tijd 74 gevallen van acute hepatitis zijn geconstateerd bij jonge kinderen. Ook in Denemarken, Spanje en Ierland is een toename te zien, vooral onder kinderen tussen de 2 en 5 jaar.

Gegevens over iets minder ernstige gevallen in Nederland zijn nog niet bekend, meldt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) is momenteel bezig die te verzamelen, zegt voorzitter Károly Illy. Hij hoopt eind deze week een beter beeld te hebben. “We willen weten hoe dit zit. Is het toeval of het topje van de ijsberg?”

Chirurg De Kleine denkt het laatste: “Waarschijnlijk zijn er veel meer kinderen die afgelopen weken leverontsteking hebben gehad, en nog veel meer met buikgriepachtige klachten. Wat wij in Groningen zien, is het topje van de ijsberg. Er gaat iets rond.”

Wat is hepatitis en wat zijn de symptomen?
Hepatitis betekent ontsteking van de lever. De lever is een orgaan dat voedingsstoffen verwerkt, het bloed filtert en giftige stoffen onschadelijk maakt. De eerste symptomen van acute hepatitis lijken op die van buikgriep. “Buikpijn, misselijkheid, braken en hangerigheid. Als een kind daarbij suf is, geel is en donkere plas heeft, kan dat duiden op leverontsteking,” verklaart De Kleine.

Een behandeling voor de acute hepatitis die nu bij kinderen rondgaat is er helaas niet, zegt De Kleine. “Omdat we de oorzaak niet weten, valt er niets aan te doen.”

De kinderen die in Groningen een levertransplantatie moesten ondergaan, waren gezond. De een werd binnen drie dagen na de eerste symptomen in het ziekenhuis opgenomen, de ander was al vier weken ziek. “Als de lever niet meer functioneert, ontstaat direct een spoedsituatie,” zegt De Kleine. “Een patiëntje kan wel even op de kinder-ic liggen in afwachting van een transplantatie, maar niet te lang. Dat schaadt de nieren en andere organen.”

Ruben de Kleine, leverchirurg in het UMC Groningen. Beeld UMCG
Ruben de Kleine, leverchirurg in het UMC Groningen.Beeld UMCG

Wat veroorzaakt acute hepatitis?
Vaak is een specifiek hepatitisvirus (A, B, C, D of E) de boosdoener. Maar dat is volgens het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) nu niet het geval. De vaccinatie tegen hepatitis B die de meeste kinderen in Nederland krijgen via het Rijksvaccinatieprogramma, biedt dan ook geen bescherming.

Ook ‘gewone’ griep- en verkoudheidsvirussen kunnen hepatitis veroorzaken. De helft van de zieke kinderen in het Verenigd Koninkrijk testte positief op een verkoudheidsvirus (adenovirus), volgens het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Geen van de Britse kinderen was gevaccineerd tegen Covid-19, volgens Science, dus coronavaccins zijn als oorzaak uit te sluiten. Het coronavirus zelf zou mogelijk wel een rol kunnen spelen, net als blootstelling aan nog niet geïdentificeerde gifstoffen, aldus het gezaghebbende blad. Bij sommige patiëntjes werd geen enkel virus aangetroffen. Het RIVM doet onderzoek naar mogelijke oorzaken. De Nederlandse onderzoekers werken hierin samen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het ECDC.

Er is geen reden om aan te nemen dat er een nieuw virus rondgaat, of een bestaand virus tot een gevaarlijkere variant is gemuteerd, zegt De Kleine. Hij veronderstelt zelf dat er een verband is met de coronapandemie. “Door de lockdownmaatregelen zijn kinderen de afgelopen twee jaar minder blootgesteld aan virussen. Doordat mensen nu weer meer contact met elkaar hebben, steken virussen die tijdelijk waren onderdrukt de kop op.”

Daardoor kan sprake zijn van een uitgesteld effect: kinderen die in normale omstandigheden tijdens een van de lockdowns ziek waren geworden, worden nu alsnog getroffen. Net zoals het RS-virus vorige zomer opvallend veel baby's in het ziekenhuis deed belanden.

In Groningen leiden de extra gevallen daarom niet meteen tot ongerustheid. Extra maatregelen zijn niet nodig, vindt De Kleine. “Wel vragen we ouders, huisartsen en kinderartsen om extra alert te zijn op de symptomen.’’

Zijn er wel genoeg levers beschikbaar als meer kinderen een transplantatie moeten ondergaan?
Kinderen kunnen vaak geholpen worden met een stukje van de lever van een gezonde volwassene, bijvoorbeeld een ouder. Dat stukje groeit vervolgens uit tot een nieuwe lever. Ook de lever van de donor herstelt zich weer. Zowel het kind als de donor kunnen zo gezond oud worden, zegt De Kleine, al blijven ze patiënt. “Ze moeten medicijnen gebruiken om de nieuwe lever te beschermen tegen hun eigen afweer. Een nieuwe lever gaat gemiddeld 41 jaar mee. De helft heeft na verloop van tijd een nieuwe transplantatie nodig.”

Meer over