PlusAchtergrond

Oprukkend virus apenpokken leidt tot verhoogde alertheid onder medici

Het apenpokkenvirus onder de microscoop. Beeld VIA REUTERS
Het apenpokkenvirus onder de microscoop.Beeld VIA REUTERS

Het aantal mensen dat in Europa besmet raakt met apenpokken groeit. Ook in Nederland is de eerste besmetting vastgesteld. Het virus kan dodelijk zijn, zegt viroloog Matthijs Welkers van Amsterdam UMC. ‘Omdat het nu vaker gezien wordt onder mannen die seks hebben met mannen, zijn we in de regio Amsterdam terecht waakzaam.’

Jop van Kempen

Wat is het apenpokkenvirus?

“Het is familie van het pokkenvirus dat in het verleden veel ellende heeft veroorzaakt onder de mensheid. Je krijgt er griepachtige verschijnselen van en kenmerkende blaasjes op de huid.”

“Er zijn twee varianten van het apenpokkenvirus. De ene komt voor in West-Afrika en de andere in Centraal-Afrika. De variant die nu bij mensen is opgedoken komt uit West-Afrika. Dat is gunstig, want die variant is minder gevaarlijk.”

Hoe gevaarlijk is die variant?

“Je kunt eraan overlijden, maar hoe groot die kans is, is moeilijk te zeggen. Het aantal overlijdensgevallen per honderd besmettingen is volgens de wetenschappelijke literatuur drie tot vijf, maar dat beschrijft de situatie in Afrika in de jaren tachtig. Omdat toen niet duidelijk was hoeveel mensen precies besmet waren, verwacht ik dat het overlijdenspercentage in werkelijkheid kleiner is. Ook is de medische wetenschap sindsdien fors verbeterd.”

Hoe interpreteert u de gerapporteerde gevallen in westerse landen?

“Het is een opmerkelijke situatie die voor angst en onduidelijkheid zorgt. In Portugal zijn vrijdag twintig casussen gemeld. Dat aantal is heel uitzonderlijk. Bovendien ontbreekt bij Europese gevallen nu een link met Afrika. De afgelopen jaren was er een incidentele melding met een Afrikaanse link.”

Hoe is de toename te verklaren?

“Dat is niet duidelijk. Het is niet bekend of en hoe die besmettingen met elkaar samenhangen. Het is mogelijk dat de focus op virussen vanwege de coronapandemie zo groot is dat nu ook besmettingen met het apenpokkenvirus vaker aan het licht komen. Misschien komt het doordat mensen na de lockdowns vaker dan voorheen losgaan en elkaar besmetten. We moeten dit snel en goed onderzoeken, want het is wel zorgelijk.”

Hoe wordt iemand besmet?

“Vermoedelijk na contact met een besmet mens of dier. Apen, maar ook knaagdieren als ratten of muizen kunnen drager zijn. Het virus zit in de blaasjes en kan het menselijk lichaam binnendringen via de slijmvliezen in bijvoorbeeld de mond of neus en via wondjes.”

“Overdracht van mens op mens is normaal gesproken vrij lastig. Het virus wordt nu vaker gezien bij mannen die seks hebben met mannen. Bij mijn weten is het apenpokkenvirus nog nooit vastgesteld in Nederland. Die kans neemt natuurlijk toe. Iedereen is alert. Terecht.”

Waar in Nederland zijn besmettingen te verwachten?

“Moeilijk te zeggen, maar gezien de karakteristieken is het verstandig goed op te letten in Amsterdam. Dat gebeurt ook. De Amsterdamse GGD is heel waakzaam. Amsterdam UMC en andere ziekenhuizen ook.”

Is er een behandeling voor apenpokken?

“Ja, cidofovir, maar dat is een vrij heftig antiviraal middel dat alleen in het ziekenhuis wordt verstrekt. Interessant is dat de Centra voor Ziektebestrijding en -preventie (CDC), de Amerikaanse evenknie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, melden dat het bestaande pokkenvaccin de ziekteverschijnselen en overlijdenskans met zo’n 85 procent doet dalen als het binnen vier dagen na besmetting wordt toegediend. Mensen die nog zijn ingeënt met het pokkenvaccin, zijn waarschijnlijk goed beschermd tegen apenpokken. In 1980 is de wereld pokkenvrij verklaard. In Nederland is in 1974 gestopt met pokkenvaccinatie bij baby’s.”