Opinie

Opinie: ‘Nu nog de snelheid en ons rijgedrag aanpassen’

Na decennia van ontkenning en politiek wegkijken, erkent de politiek eindelijk dat we bij stikstof en Schiphol tegen de grenzen van de groei aan lopen. Maar de burger kan zelf ook iets doen vinden Klaas van Egmond, Henk Wardenaar en Martin Kroon.

Het Parool
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

We hebben weer moedige ministers! Dat zal ook de burger moed geven. Stikstofminister Van der Wal en minister Harbers van Infrastructuur en Waterstaat hebben de afgelopen weken bewezen dat ze crisissituaties willen zien. Na decennia van ontkenning en politiek wegkijken, erkennen ze dat we bij stikstof en Schiphol tegen de grenzen van de groei aan lopen.

Hoe we die problemen gaan oplossen is een zaak van democratische besluitvorming en empathisch debat. Maar dat kan niet zonder de bereidheid om meerdere koeien bij de horens te vatten. Want het probleem zien, is de helft van de oplossing.

Wel komen er meteen al pregnante vragen naar voren. Waarom moet ík mijn veestapel inkrimpen terwijl andere stikstofbronnen ongemoeid worden gelaten of zelfs mogen doorgroeien, zoals de luchtvaart en het autogebruik? Waarom moet ík ‘van het gas af’ zolang in het Westland komkommers worden gekweekt met gas dat een derde van de normale prijs kost, waarbij maar 1 procent van de energiebelasting wordt betaald?

Dezelfde prijs

Die vragen kunnen in onze vrijemarkteconomie uiteindelijk alleen politiek worden beantwoord door de stikstof- en CO2-uitstoot van de verschillende bronnen (gas, benzine, kerosine) dezelfde prijs te geven. Zolang die enig mogelijke ‘klimaat- en stikstofrechtvaardige’ oplossing er nog niet is, verdient het aanbeveling om de verschillende sectoren nu al zoveel mogelijk gelijk te behandelen.

Minister Harbers doet dat door ook grenzen te stellen aan de groei van Schiphol. Het Schipholbeleid was de afgelopen dertig jaar zo ingewikkeld gemaakt dat niemand het meer begreep, ook de ministers niet. Achter dat rookgordijn van ingewikkeldheid was het goed vliegen. Maar Harbers verklaart nu ook daar het fundamentele inzicht van zijn partijgenoot Remkes van toepassing: ‘Niet alles kan overal’.

Rechtvaardiger verdeling

Maar in dat bewonderenswaardige streven naar een rechtvaardiger verdeling van de pijn moet nu ook de vraag worden beantwoord, waarom ík van het gas af moet, als de voet van mijn buurman niet van het gaspedaal af hoeft! Wanneer in heel Nederland de snelheid op autowegen altijd en overal (dus ook ’s nachts) 100 km/uur zou zijn en ook beter wordt gehandhaafd door extra trajectcontroles, dan zou dat veel olie en energie besparen, de emissies van NOx en CO2 verminderen, de verkeersveiligheid verbeteren en de geloofwaardigheid van het beleid vergroten.

Aan harde cijfers geen gebrek: Nederland verstookt jaarlijks rond 13 miljard liter benzine en diesel; de potentiële besparing van ca. 10 procent scheelt per jaar 1,3 miljard liter, ruim 3 miljard euro en 3 megaton CO2. Dat zou ons snel minder afhankelijk kunnen maken van Russische olie. Begin maart al kwam de International Energy Agency (IEA) tegen die achtergrond met concrete adviezen voor consumenten en automobilisten, om zo 2,7 miljoen vaten olie per dag te besparen.

Gedragsverandering

De IEA wil onder andere dat de lidstaten de snelheidslimieten met 10 km/uur verlagen. De European Transport Safety Council stelt zelfs een algemene snelheidslimiet van 100 km/u voor. Ook vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans wil onze olie-afhankelijkheid verminderen door snelheidslimieten te verlagen en zuinig rijden te bevorderen. Met dat ‘nieuwe ­r­ijden’, met lage toerentallen in de hoogst mogelijke versnelling, kan (ook in de stad) een netto besparing van 10 à 20 procent worden bereikt. Dat is 20 tot 40 cent besparing per liter!

Deze adviezen focussen op gedragsverandering, wat in het Nederlandse milieu- en klimaatbeleid tot nu toe zo goed als onbespreekbaar is geweest. Om electorale redenen werd en wordt (zie het klimaatprogramma van minister Jetten) bij verkeer alle heil verwacht van technische oplossingen zoals versnelde invoering en subsidiëring van elektrische auto’s.

Algemeen belang

Maar tot 2030 wordt het milieurendement van elektrische auto’s naar verwachting grotendeels tenietgedaan door het stijgende aandeel grotere auto’s (suv!) en de fossiele brandstofmix (steenkool). De IEA adviseert daarentegen klip-en-klaar: minder vliegen, minder autorijden, meer fietsen en openbaar vervoer gebruiken, snelheden omlaag. Want alleen daarmee kan onze olieconsumptie direct verminderen.

Wat betreft 24/7 130 rijden, (vorige maand op het VVD-­congres bepleit): het vermeende rijplezier en snelheidsgenot of de individuele tijdwinst daarvan zijn privébelangen, die niet vallen onder het algemeen belang zoals grondwettelijk en in verkeerswetgeving vastgelegd. Dát betreft: verkeersveiligheid, volksgezondheid, milieu, klimaat, energievoorziening. Onder de huidige omstandigheden, waarbij de grenzen aan de groei overal opdoemen en waarin onze geopolitieke afhankelijkheid steeds groter wordt, moet het algemeen belang zwaarder wegen dan privébelangen.

Verkeersgedrag

Dat liberale VVD-ministers (en oud-ministers) bij stikstof en Schiphol durf tonen geeft de burger moed. Nu nog de snelheid en ons rijgedrag aanpassen, zo kunnen wij als automobilist ook zelf iets doen tegen stijgende brandstofkosten. Juist met minder gasgeven komen we verder per liter én bij de aanpak van de crises waar ons verkeersgedrag deel van de oplossing is.

Klaas van Egmond, hoogleraar milieukunde en duurzaamheid, Universiteit Utrecht; Henk Wardenaar, oud-projectleider Het Nieuwe Rijden, ministerie van Verkeer en Waterstaat; en Martin Kroon, oud-projectleider snelheidslimieten en rijgedrag VROM/Milieubeheer.