PlusNieuws

Onderzoek: meer chronisch zieken in directe omgeving Tata Steel

Omwonenden van Tata Steel ervaren de laatste jaren meer overlast van de industrie en maken zich meer zorgen over hun gezondheid. Chronische ziekten als hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk komen vaker voor in de directe omgeving van de staalfabrieken dan op grotere afstand binnen de IJmondregio.

Bart van Zoelen
Inwoners van de gebieden vlakbij de staalfabrieken van Tata melden vaker hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk dan IJmondbewoners die verder weg wonen.
 Beeld Getty Images
Inwoners van de gebieden vlakbij de staalfabrieken van Tata melden vaker hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk dan IJmondbewoners die verder weg wonen.Beeld Getty Images

Dat blijkt uit een vierjaarlijks onderzoek van de GGD Kennemerland en het RIVM. Vooral in de directe omgeving van de staalfabrieken nam het aantal bewoners dat hinder ervaarde van stof, roet en rook in 2020 toe vergeleken met de eerdere onderzoeken in 2012 en 2016. Ook de bezorgdheid over de eigen leefomgeving liep op.

De GGD vergelijkt deze ontwikkeling met 2016, toen het erop leek dat minder of evenveel hinder werd ervaren dan in 2012. Dat de hinder is toegenomen, is verder opmerkelijk omdat de luchtvervuiling van fijnstof en stikstofoxiden, ook door de staalindustrie, geleidelijk is afgenomen. In de hele regio zijn bewoners zich gezonder gaan voelen, maar in de directe omgeving van de industrie is dat percentage juist gedaald.

Grafietregens

Als mogelijke verklaring noemt de GGD dat het bij de verbeterde cijfers voor de luchtkwaliteit gaat om jaargemiddelden waar calamiteiten, zoals de grafietregens van de afgelopen jaren en geurende dampen als zwavelwaterstof, bij ondersneeuwen. Terwijl het goed mogelijk is dat deze pieken in de uitstoot wel hebben gezorgd voor meer hinder en bezorgdheid in de directe omgeving van de industrie. Daarbij noemen de onderzoekers ook het hoogopgelopen publieke debat en de media-aandacht als extra factoren.

In het gebied dat het zwaarst wordt belast door luchtvervuiling worden vaker chronische ziekten gerapporteerd. Dat blijkt zowel uit de vragenlijsten van inwoners zelf, op basis waarvan GGD onderzoek heeft gedaan, als uit onderzoek van RIVM naar het medicijngebruik en de eerste keer dat geneesmiddelen zijn voorgeschreven.

Inwoners van de gebieden vlakbij de staalfabrieken melden vaker hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk dan IJmondbewoners die verder weg wonen. Het RIVM vond dat hier ongeveer 15 procent vaker medicijnen voor hoge bloeddruk, diabetes en hartaandoeningen worden voorgeschreven. Voor luchtwegaandoeningen als astma en COPD blijkt het verband minder duidelijk: het RIVM zag bewoners in de directe omgeving van de industrie vaker naar medicijnen voor luchtwegaandoeningen grijpen, terwijl het GGD-onderzoek geen hogere ziektecijfers liet zien dan in gebieden verder weg van de fabrieken.

Voor de onderzoekers is het onduidelijk of de geleidelijk verbeterde luchtkwaliteit gevolgen heeft gehad voor de chronische aandoeningen of het medicijngebruik. Daarover bestaat geen uniform beeld, schrijven ze.

Langdurige stress

In het gebied direct rond de industrie is volgens GGD het risico op hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten toegenomen vergeleken met 2012. Voor andere chronische aandoeningen zoals longziekten zag GGD geen verandering sinds 2012. Reden kan zijn dat de toegenomen hinder en bezorgdheid hebben bijgedragen aan de toename van hoge bloeddruk of hart- en vaatziekten. Langdurige stress kan daarbij een rol spelen.

Eerder kwamen RIVM-onderzoeken ook al tot de conclusie dat de luchtvervuiling doorwerkt in de gezondheid in de regio. Uit studies die specifiek keken naar van Tata Steel afkomstige PAK’s en looddeeltjes die neerdalen boven de IJmond, bleek vorig jaar dat die een grotere kans op kanker en hersenschade met zich meebrengen.

Verschillen in leefstijl

Het GGD-onderzoek over 2020 laat nog wel een opmerkelijk verschil zien met de eerdere onderzoeken, toen de GGD er nog voor terugschrok om het vaker voorkomen van chronische aandoeningen toe te schrijven aan hogere luchtvervuiling direct rond de fabrieken. In 2016 stond de GGD er nog uitgebreid bij stil dat rond de industrie deels andere mensen wonen dan verderop in de regio, waardoor ook verschillen in leefstijl en opleiding het vaker voorkomen van de aandoeningen zouden kunnen verklaren.

Dit keer is GGD stelliger: doordat meer persoonskenmerken onderdeel zijn van de vragenlijsten is het gelukt om de onderzoeksresultaten statistisch te corrigeren voor andere risicofactoren voor een slechte gezondheid, zoals opleiding en leefstijl. Daardoor is het ‘waarschijnlijker’, schrijven de onderzoekers, dat de gezondheidsverschillen het gevolg zijn van blootstelling aan fijnstof afkomstig van de metaalindustrie ‘en niet door sociaal-demografische kenmerken of leefstijl’.

Beroepsmatig

Toch schrijft GGD dat ook op basis van dit onderzoek niet is vast te stellen in welke mate de luchtvervuiling heeft bijgedragen aan het ontstaan van de chronische aandoeningen. Bewoners kunnen immers ook beroepsmatig in ongezonde omstandigheden extra blootgesteld zijn aan schadelijke stoffen die de chronische aandoeningen kunnen verklaren. In welke mate bewoners op hun werk zijn blootgesteld, is dan weer geen onderdeel van de vragenlijsten.

Reactie Tata Steel

In een reactie schrijft Tata Steel dat het honderden miljoenen euro’s investeert in bijvoorbeeld stofschermen, filters en overkappingen om de overlast en de uitstoot terug te dringen. In het rapport van GGD zijn de effecten nog niet zichtbaar, aldus het staalbedrijf.

Deze maatregelen, die veelal in 2023 klaar moeten zijn, zorgen voor 35 procent minder fijnstof en 55 procent minder uitstoot van zware metalen, schrijft Tata Steel. ‘Samen met de keuze voor waterstof als energiebron moet dit ervoor zorgen dat we uiterlijk 2030 een groen en schoon staalbedrijf zijn.’

Meer over