PlusNieuws

Onderzoek: kauwen nemen democratisch besluit over moment van wegvliegen

Democratie is niet alleen voorbehouden aan de mens. Ook kauwen blijken in bepaalde situaties te ‘stemmen’, zo ontdekten Britse biologen. Grote groepen vliegen pas weg als genoeg vogels daarmee instemmen.

Dennis Vaendel
De vraag is hoe kauwen hun vertrekmoment zo nauwkeurig afstemmen. Beeld Sijmen Hendriks/ANP
De vraag is hoe kauwen hun vertrekmoment zo nauwkeurig afstemmen.Beeld Sijmen Hendriks/ANP

De onderzoekers stelden dit gedrag vast bij kauwen in Engeland. Deze kleine kraaiachtigen, waarvan er ook soorten voorkomen in Nederland, staan bekend als sociale dieren. In de winter begeven ze zich vaak in grote groepen, die soms uit wel meer dan duizend vogels bestaan. Ze overnachten dan dicht bij elkaar in een aantal boomtoppen. Bij het ochtendgloren laten de kauwen flink van zich horen, waarna ze vaak plotsklaps met z’n allen tegelijk wegvliegen.

Dat de dieren gezamenlijk het luchtruim kiezen, is op zichzelf niet zo verrassend. Als zwerm zijn ze beter beschermd tegen roofdieren en kunnen ze efficiënter op zoek naar voedsel. De vraag is echter hoe de vogels het vertrekmoment zo nauwkeurig afstemmen. Hoewel dit altijd rond zonsopgang plaatsvindt, verschilt het precieze moment namelijk per dag. Desondanks slagen de honderden kauwen erin om allemaal binnen enkele seconden van elkaar op te stijgen.

Autoritaire leider

Hierbij laten ze zich niet leiden door visuele aanwijzingen, zo vermoedden de onderzoekers: bij vertrek is het vaak nog redelijk donker en de takken ontnemen de vogels een deel van het zicht. Het is waarschijnlijker dat het kabaal voor vertrek een rol speelt. Maar hoe precies? Reageren de kauwen bijvoorbeeld op het gekras van één autoritaire vogel of groepje leiders? Om erachter te komen hield het team gedurende de wintermaanden zes groepen kauwen in het Engelse district Cornwall in de gaten met camera’s en microfoons.

Hun opvallende bevinding: de dieren gaan democratisch te werk. Als een individu meent dat het tijd is om te vertrekken, laat deze dat weten door geluid te maken. In het uur voor vertrek laten steeds meer kauwen van zich horen. Wanneer genoeg vogels de tijd rijp achten en de intensiteit van het gekraai een bepaald niveau bereikt, stijgt de groep op.

Overigens bereikten de kauwen niet iedere ochtend overeenstemming. Het geluidsniveau bouwde dan niet voldoende op, waarop de vogels mondjesmaat in kleinere groepjes vertrokken. Verder bleek ook het weer invloed te hebben op de besluitvorming: bij een regenbui of bewolkte hemel vindt het vertrekmoment later plaats.

Kiesdrempel

Om te controleren of de opbouwende intensiteit inderdaad het opstijgmoment beïnvloedde (en niet andersom), manipuleerden de onderzoekers het proces. Ze plaatsten geluidsboxen in de boomtoppen, waarmee ze op sommige dagen fragmenten van ‘stemmende’ kauwen afspeelden. Dit bleek het proces te versnellen: de groep vertrok gemiddeld ruim zes minuten eerder dan op dagen waarop alleen het geluid van wind of helemaal niets door de speakers klonk. Dit wijst erop dat extra ingebrachte stemmen ervoor zorgen dat de ‘kiesdrempel’ sneller wordt bereikt.

Dit democratische stemgedrag, waarbij dieren letterlijk van zich laten horen, is niet uniek in het dierenrijk. Eerder zagen onderzoekers vergelijkbaar gedrag bij bijen en stokstaartjes. In deze gevallen ging het echter om relatief kleine aantallen, vaak bestaande uit één groep of enkele families. De onderzochte groepen kauwen bestonden daarentegen uit zo’n 160 tot zelfs bijna 1500 exemplaren.

Bioloog Alex Thornton van de Britse universiteit van Exeter, die bij het onderzoek betrokken is: “Dit toont aan dat ook grote groepen dieren, net als mensen, besluitvormingsprocessen kunnen gebruiken om individuele verschillen te overbruggen en een soort ‘democratische’ consensus te bereiken.” In de toekomst hoopt hij de invloed van de mens op dit gedrag te achterhalen. “We zijn zeer geïnteresseerd in de vraag of en hoe verstoring door de mens – bijvoorbeeld door licht- en geluidvervuiling – van invloed kan zijn op de manier waarop groepjes dieren communiceren en gezamenlijk besluiten nemen.”

Meer over