PlusProfiel

Nilüfer Gündogan: van krachtig en fel Kamerlid tot geroyeerd en verguisd door haar eigen partij

Grote afwezige op het Voltcongres van morgen is Nilüfer Gündogan. Maar haar naam zal in Den Bosch wel klinken. Ze werd geroyeerd nadat de partij haar had beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag. Wie is zij?

Hanneke Keultjes
 Nilüfer Gündogan had twee ambities: een boek schrijven en in de Tweede kamer komen, vertelde ze oud-uitgever Oscar van Gelderen.  Beeld ANP / Peter Hilz
Nilüfer Gündogan had twee ambities: een boek schrijven en in de Tweede kamer komen, vertelde ze oud-uitgever Oscar van Gelderen.Beeld ANP / Peter Hilz

Beheerst, bijna kalm, staat Nilüfer Gündogan de pers te woord in de hal van de rechtbank in Amsterdam. Tot ze de vraag krijgt of het kort geding, dat net afgelopen is, de juiste weg is om haar naam te zuiveren. Haar stem breekt opeens. “Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag denk je aan een vrouw die foto’s van haar flamoes rondstuurt! Hoe ranzig ís dit?! Ik heb me vijf dagen afgevraagd: wat de fuck heb ik gedaan dan?!”

Haar advocaat Carry Knoops dirigeert Gündogan snel weg van de menigte. Alsof ze weet dat dit staaltje temperament door de tegenstander alleen maar als bevestiging zal worden gezien. In de aantijgingen van anoniem gebleven Voltmedewerkers wordt Gündogan grof taalgebruik en intimidatie verweten. Ook ongepaste tikken op de billen, problematisch alcoholgebruik en ongewenste seksuele avances zouden op het lijstje met klachten staan.

Wat ervan waar is, blijft onduidelijk: het onderzoek naar de meldingen is nooit afgerond. Gündogan dwong via het kort geding weliswaar af dat Volt haar terug in de fractie moest nemen, maar werd vervolgens alsnog geroyeerd. En dus zal ze zich morgen ook niet kunnen verweren op het partijcongres.

‘Gepeperd en heel krachtig’

Eén ding staat wel vast: Nilüfer Gündogan (44) is géén grijze muis. Dat was precies waarom ze bij oud-Lebowski-uitgever Oscar van Gelderen opviel. “Ze is gepeperd, heel krachtig, spetterend,” somt hij op. In zijn huidige baan, manager van auteurs en kunstenaars, ‘spot’ Van Gelderen ‘interessante mensen met een goed verhaal’. Die had hij met Gündogan gevonden: iemand die zich ‘omhoog had geknokt’, maar ook haar man had verloren. “Er zit veel struggle in haar verhaal.” Hij stuurde een berichtje: moet jij niet een boek schrijven?

In het telefoongesprek dat er op volgde, zei Gündogan dat ze twee dromen had: Tweede Kamerlid worden én een boek schrijven. Kortom: het antwoord was ja. Een deal met uitgever De Arbeiderspers was daarna snel gemaakt. Het boek, tien hoofdstukken, stond gepland voor voorjaar 2023. Van Gelderen, droogjes: “Ik kan me voorstellen dat het nu een iets ander boek wordt.”

De breuk met Volt noemt hij een ‘big bang’. “Iets dat in je gezicht explodeert.” Wát er in de Tweede Kamer precies is gebeurd, weet Van Gelderen niet. “Ik was daar niet bij. Maar ík kan het heel goed met haar vinden.”

Van Gelderen leerde Gündogan al wandelend om de Amsterdamse Sloterplas beter kennen. Ze is belezen, zegt hij, maar ook iemand waarmee je ‘ontzettend kunt lachen’. Ja, hij zag ook dat ze op Twitter ‘af en toe uit de bocht giert’. “Maar ik hou wel van mensen die uitgesproken zijn.”

Groot rechtvaardigheidsgevoel

Toen Gündogan 18 maanden oud was, kwam ze vanuit het Turkse Nazimiye naar Nederland. Haar vader werkte als gastarbeider in een fabriek in Weert. Een harmonieus gezin was het niet. Gündogan vertelde eind 2020 in de podcast De Politieke Adem dat haar vader gewelddadig was en haar ooit het ziekenhuis in sloeg.

Ze was toen al voor haar studie naar Amsterdam verhuisd. Eerst geneeskunde, daarna politicologie in Leiden. Ze vertrok van beide studies zonder diploma.

In Amsterdam bleef Gündogan wel plakken – ze woont er nog steeds met haar zoon en moeder. Ze volgde Route66, het ‘verdiepings- en ontwikkelingsprogramma’ voor jongeren van D66 en kwam eind 2011 in het afdelingsbestuur van die partij. Daar leerde het Amsterdamse oud-gemeenteraadslid Marcel van den Heuvel haar kennen. Hij was toen invallend penningmeester, Gündogan was verantwoordelijk voor de organisatie van evenementen. Ze dachten hetzelfde over Europa – ‘daar vonden we elkaar’ – en werden vrienden. Kwamen bij elkaar over de vloer, bezochten elkaar op vakantieadressen in Italië en Zuid-Frankrijk.

“Ze heeft een groot rechtvaardigheidsgevoel en kan fel zijn als ze vindt dat iemand onrecht wordt aangedaan,” zegt Van den Heuvel. “Ze heeft altijd hard moeten werken om ergens te komen. Ze is precies en veeleisend. Voor zichzelf, maar óók voor anderen.”

Periode van rouw

In de D66-kringen leerde ze haar latere man kennen, Bas Vogels. Kort na het begin van hun romance werd Vogels ziek: darmkanker. Het bleek ongeneeslijk. Van den Heuvel: “Nilüfer dacht samen met Bas haar leven te kunnen leiden, ze had een kinderwens.” Het paar trouwde in Frankrijk, Gündogan raakte zwanger. ‘We hebben het geluk gehad nog een mooie zoon te krijgen,’ schreef Gündogan in 2019 op haar LinkedIn. Toen Mikail ruim vier maanden oud was, in maart 2017, koos Vogels voor euthanasie.

Na een periode van rouw ging Gündogan in 2018 naar een bijeenkomst van een nieuwe, pan-Europese politieke partij: Volt. In een Amsterdams zaaltje ging het die avond over een eerlijke economie, weet mede-oprichter van Volt Nederland Lars Jongerius nog. Het sprak Gündogan aan; haar politieke held Franklin Delano Roosevelt propageerde met zijn New Deal ook een economische herverdeling. Jongerius ontmoette Gündogan die avond voor het eerst. “Ze was toen al erg fel op de inhoud, eigenlijk zoals ze later in de Tweede Kamer ook was.”

Gündogan viel op bij de vaak jonge Volters, die op politiek gebied nog zo groen als gras zijn. Gündogan was onderlegd, had door haar tijd bij D66 meer ervaring met debatteren. Háár moesten ze erbij hebben, was al snel het idee. En Gündogan wilde maar wat graag bij Volt horen. Het was een soort reddingsboei na de dood van Vogels, denkt Van den Heuvel. “Het is zeker een panacee geweest voor de crisis waarin ze terechtkwam.” Van Gelderen: “Ze kon zich na het verlies weer op iets storten.”

Nummer 2

Gündogan werd door de kandidatencommissie voorgedragen voor een hoge plek op de kandidatenlijst voor de Europese verkiezingen van mei 2019; de leden zetten haar op 2. Volt haalde toen geen zetel. Twee jaar later kwam Gündogan op diezelfde plek op de lijst bij de landelijke verkiezingen en werd verkozen.

In de Tweede Kamer vormde de Voltfractie op het oog een goed trio dat elkaar aanvulde, misschien wel complementeerde: de felheid van Gündogan, de rust van partijleider Laurens Dassen en de dossierkennis van derde Kamerlid Marieke Koekkoek. Zij vertelde in maart nog dat ze samenwerken met Gündogan ‘moeilijk’ vond. “Ze gaat op een heel onprettige manier met mensen om.”

Veel Volters willen niet on the record over Gündogan praten, al erkennen sommigen van hen dat ze vooral in de begintijd ‘heel fijn’ met haar hebben samengewerkt. Maar nu is er vooral onbegrip en woede over de aangifte van smaad en laster die Gündogan heeft ingediend tegen de partij, Dassen en – vooral – de dertien melders van het vermeend grensoverschrijdend gedrag.

Jongerius had, zegt hij, meteen in 2018 al ‘een beetje dubbel gevoel’ bij Gündogan. “Aan de ene kant leek haar inhoudelijke felheid en inhoud een aanwinst voor Volt, aan de andere kant had ik wel twijfels of die felheid paste bij hoe wij als Volt juist verbindend bezig wilden zijn.”

Laveloos op straat

Niet dat er ‘elke week gedoe was met Nilüfer’, benadrukt hij. “Niet alles wat Nilüfer deed was fout. Maar ze trekt vanuit een soort passie ten strijde.” Maar er waren momenten dat het spannend werd, dat die felheid piekte. “Dan moesten wij ingrijpen.” Die felheid komt, denkt Jongerius, ook voort uit ‘een stukje onzekerheid’. “Dat is mijn eigen analyse. Hoe meer ze in het nauw kwam, hoe gedrevener ze werd.”

In eerdere interviews stelde Gündogan dat de tegenslagen in haar leven (gewelddadige vader, de vroege dood van haar man) haar juist zelfverzekerd hadden gemaakt. Ze wist zichzelf immers, memoreerde ze, tot twee keer toe uit een diep dal te trekken.

Zelf heeft Jongerius nooit een nare ervaring met Gündogan gehad. Maar hij maakte wel mee dat Gündogan achter de rug van lijsttrekker Dassen om andere Volters van de lijst benaderde die kritiek hadden op zijn optreden. “Dat vond ik stuitend. Bij Volt willen we er juist in dialoog met elkaar uitkomen.” Eerder, in 2019, zou Gündogan tijdens een borrel hebben gezegd dat ze toenmalig Europees lijsttrekker Reinier van Lanschot ‘van de troon wilde stoten’.

Sowieso ging het vaak mis bij borrels. Als Gündogan had gedronken, zegt Jongerius, ‘kon ze zich niet in de hand houden’. “Bij het Europese congres van Volt in Lissabon stond ze laveloos op straat. Als je een van de gezichten bent van Volt, dan kan dat niet.” Een volgende Voltbijeenkomst werd kort daarna alcoholvrij.

Bedreigd

Al voor Gündogan op de kandidatenlijst van de verkiezingen van 2021 kwam, was het voor sommige Volters van het eerste uur wel duidelijk dat haar gedrag en taalgebruik niet passen bij ‘wat de partij wil uitstralen’. Toch greep niemand in, terwijl de huidige co-voorzitters van Volt toen ook beiden in de kandidatencommissie zaten. De leden stemden in met haar kandidatuur.

Oud-D66’er Van den Heuvel, die nu werkt als crisismanager en mediator, denkt dat Gündogan de afgelopen tijd ‘te belangrijk en daarmee té machtig’ werd. Hij vermoedt dat Volt in de peilingen omhoog schoot door haar optreden in de coronadebatten. “Volt zou het bij de gemeenteraadsverkiezingen misschien wel heel goed gaan doen, in alle plaatsen waar ze meededen gaan meebesturen. Dat is te vroeg voor de partij. Er werd iets gezocht om haar weg te krijgen.”

Terwijl Gündogan, onthult hij, kort voor haar schorsing zélf overwoog om op te stappen. Ze werd bedreigd door haar felle bijdragen in de coronadebatten, waarin ze vaak uithaalde naar Forum voor Democratie. Dat kwam haar op hatemail van ‘FvD-trollen’ en antivaxers te staan. “Maar uit de fractie kreeg ze geen enkele steun of sympathie. Ze was die zondagmiddag 13 februari bij mij thuis en zei dat het haar te veel werd. Ook haar zoontje werd bedreigd. Ze vroeg zich hardop af of ze haar zetel niet moest opgeven.”

Een paar uur later schorste Volt haar wegens vermeend grensoverschrijdend gedrag. Inmiddels is de schorsing omgezet in een royement. Zondag is er nog wel een congres, maar Gündogan kan zich daar niet verdedigen. “Ze kozen de verkeerde route om haar weg te krijgen,” meent Van den Heuvel. Als Volt niets had gedaan, dan was ze ‘misschien wel zelf opgestapt’. Nu vindt Gündogan dat haar onrecht wordt aangedaan, stelt hij. “Dan gaat ze strijden en is ze bijna niet te houden.”

Gündogan keert na meireces terug in de Kamer

Nilüfer Gündogan keert na het meireces terug als eenpersoonsfractie in de Tweede Kamer. Ze werkt, samen met haar advocaten, nog altijd aan naamzuivering. “Kan me niet schelen hoeveel tijd en geld het kost, ik ga mijn naam zuiveren.”

Gündogan is gevraagd te reageren op een paar passages uit dit profiel. “Ja, ik had een slok op”, zegt ze over het Europese Volt-congres in Lissabon. Maar ze benadrukt dat ze niet de enige was van de Nederlandse delegatie die dronken was. Volgens haar wordt door sommigen binnen Volt gepoogd de schade aan haar reputatie te vergroten. “Ik heb geen strafbare feiten gepleegd.”

Ook bevestigt Gündogan dat ze enkele uren voordat Volt haar schorste als fractielid overwoog zélf te stoppen vanwege het gebrek aan steun dat ze ervoer van Volt over bedreigingen aan haar adres. “Mijn kind heeft maar één ouder. Als mij wat zou overkomen, zou hij wees zijn.”

Een woordvoerder van Volt bestrijdt dat er gezocht werd naar een manier om Gündogan weg te krijgen: ,”Het gaat hier over meldingen van grensoverschrijdend gedrag, daar hebben we op gehandeld. Het past bij onze vereniging om deze meldingen serieus te nemen, slachtoffers te erkennen en voor een veilige omgeving te zorgen.”

Hij stelt dat er voor Volt ‘belangrijke lessen te leren’ zijn uit de kwestie-Gündogan. “Daarop vooruitlopend geven we nu alvast graag deze zekerheid: we hebben ons met heel veel mensen, kandidaten en vrijwilligers, kapot gewerkt voor een zo goed mogelijk verkiezingsresultaat in zo veel mogelijk steden. Dat lijkt ons voor een politieke partij nogal wiedes.”

Volt liet al eerder aan leden weten dat bedreigingen aan het adres van Gündogan werden doorgegeven aan de beveiligingsdienst van de Tweede Kamer en dat er ‘regelmatig gesprekken werden gevoerd over hoe het met Nilüfer ging’.