PlusAchtergrond

Niks strik erom en klaar: gemeenten trappen op de rem in de asielcrisis

Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam en voorzitter van een van de 25 veiligheidsregio’s staat kort voor aanvang van het Veilgheids­beraad, maandagavond in Utrecht, de pers te woord. Beeld JEROEN JUMELET/ANP
Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam en voorzitter van een van de 25 veiligheidsregio’s staat kort voor aanvang van het Veilgheids­beraad, maandagavond in Utrecht, de pers te woord.Beeld JEROEN JUMELET/ANP

Vorige week proefde premier Mark Rutte nog ‘de spirit’ bij gemeenten om snel de asielcrisis op te lossen. Maandag was er van die geestdrift weinig meer over. Wat ging er mis?

Hanneke Keultjes en Raymond Boere

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema is kortaf als ze maandagavond het Veiligheidsberaad in het provinciehuis van Utrecht verlaat. “De voorzitter van het Veiligheidsberaad zal het zo allemaal toelichten. Misschien kan hij er wel wat van bakken.”

Die uitspraak lijkt tekenend voor de sfeer tijdens het overleg. De bijeenkomst verliep niet zoals het kabinet had gehoopt.

Sinds vrijdag, toen de asielopvang tot nationale crisis werd uitgeroepen, was er door ambtenaren hard gewerkt aan een lijst met maatregelen die de asielcrisis de komende drie maanden moet bedwingen. Maandagavond moest die lijst alleen nog even worden ‘getoetst’ door de 25 burgemeesters die gezamenlijk het Veiligheidsberaad vormen. Dan: strik er omheen, gezamenlijke persconferentie en aan de slag.

Het liep anders.

Wat een gemoedelijk overleg tussen staatssecretaris Eric van der Burg (Migratie), minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) en de burgemeesters had moeten worden, werd een ‘stevige’ discussie die volgens ingewijden ‘echt niet gezellig’ was. Sommige burgemeesters vinden de vastgelopen asielopvang helemaal geen crisis, maar het gevolg van jaren falend rijksbeleid. “Het was een ongeluk in slow motion,” sneert een gemeentebron. En nu moeten zij de Haagse troep opruimen?

Puber

Sommige burgemeesters waren juist teleurgesteld dat met veel bombarie een crisis werd afgekondigd, maar het kabinet de verantwoordelijk vervolgens op de gemeenten lijkt af te schuiven. Terwijl het rijk er al jaren niet in slaagt de al bekende problemen in de asielzoekersketen op te lossen. “Ken je zo’n puber die álles met tegenzin doet? Die houding zagen we ook jaren bij het kabinet,” zegt een burgemeester.

Volgens iemand die bij het overleg aanwezig is geweest, leek de bijeenkomst van het Veiligheidsberaad op de vergaderingen tijdens de coronacrisis. Ook toen schoten de burgemeesters wel eens in de contramine, om in een latere bijeenkomst alsnog tot overeenstemming te komen. “Maandag waren de geesten nog niet rijp.”

Maar dát er wat moet gebeuren, daarover is iedereen het eens. Niets doen is geen optie, erkende Veiligheidsberaadvoorzitter Hubert Bruls.

Maar de frustratie is groot. Sommige burgemeesters vrezen straks gedwongen te worden asielzoekers op te vangen. Waar de ene burgemeester het prima vindt dat onwillige gemeenten worden gedwongen, wil de andere absoluut niet onder druk worden gezet om noodopvang te creëren.

Spek en bonen

De kabinetsdelegatie was niet alleen in Utrecht om over over noodopvang van asielzoekers te praten. Er waren ook plannen om de huisvesting voor vluchtelingen die al weten dat ze in ons land mogen blijven maar nog altijd schaars bedden in asielzoekerscentra bezet houden. Speciaal voor deze statushouders was ook minister De Jonge naar Utrecht gekomen. Hij zat er echter voor spek en bonen bij; zijn deel van het kabinetsplan kwam tijdens het beraad niet eens aan bod. “Het ging alleen over de noodopvang,” zegt een ingewijde.

De voorzitters van de veiligheidsregio’s misten in het plan van het kabinet ook langetermijnperspectief. Wat gebeurt er over drie maanden? Hoe wordt voorkomen dat het ‘rondtrekkend circus’ van vluchtelingengezinnen die dan weer een paar nachten in Geleen, dan weer een week in Amsterdam een bed aangeboden krijgen?

Vol bordje

Ook waren er zorgen over de wissel die de opvang van asielzoekers trekt op de gemeenten, die al zo veel op hun bordje hebben liggen. In het Veiligheidsberaad klaagden burgemeesters erover dat ze al zo veel doen, nu weer met de opvang van Oekraïners, en dat ze helemaal niet de mensen hebben om nóg meer te doen terwijl ze daar ook nog eens geen geld voor hebben. Het kabinet vergezelde het plan niet van een financieel plaatje. Van der Burg zei daar maandagavond ‘toezeggingen’ voor te willen doen.

Complimenten

Het kabinet stuurde dinsdagavond laat nog een briefje om het parlement te laten weten dat er na de bespreking met het Veiligheidsberaad nog geen gedragen asielcrisisplan ligt. In de slot­alinea van die brief werden complimenten uitgedeeld aan veiligheidsregio’s, provincies en gemeenten. Zij en hun medewerkers leveren al ‘geruime tijd in zeer moeilijke omstandigheden een buitengewone bijdrage’, schreven de Van der Burg en De Jonge, waarvoor het kabinet ‘waardering’ uitspreekt.

Het kabinet lijkt te hopen dat die figuurlijke aai over de bol helpt de gemoederen bij de gemeenten wat tot bedaren te brengen. Later deze week zal het kabinet opnieuw met ze gaan overleggen.

Meer over