Plus

Nieuwe referendumwet lijkt op de valreep te sneuvelen

Al twintig jaar wordt het referendum gezien als middel om de kiezer meer bij de politiek te betrekken. Maar een zoveelste poging om het wettelijk in te voeren, lijkt te stranden.

Hans van Soest
Het wetsvoorstel van de SP zou regelen dat burgers per referendum een aangenomen wet alsnog kunnen verwerpen.  Beeld Siese Veenstra/ANP
Het wetsvoorstel van de SP zou regelen dat burgers per referendum een aangenomen wet alsnog kunnen verwerpen.Beeld Siese Veenstra/ANP

En weer lijkt een referendumwet er niet te komen. Een initiatiefwetsvoorstel van de SP om burgers de kans te geven het parlement terug te fluiten na een genomen besluit, krijgt hoogstwaarschijnlijk onvoldoende steun in de Tweede Kamer.

Het wetsvoorstel regelt dat burgers per referendum een aangenomen wet alsnog kunnen verwerpen. De uitslag is bindend. Vóór de verkiezingen stemden Tweede en Eerste Kamer al in met dit voorstel van toenmalig SP-Kamerlid Ronald van Raak. Maar omdat het gaat om een wijziging van de grondwet, moet er na de verkiezingen nog een keer over gestemd worden. Nu is er een tweederde meerderheid nodig en dat lijkt net niet te lukken. VVD, CDA, SGP en waarschijnlijk Denk zijn tegen. Samen hebben zij 54 van de 150 zetels.

“Dit geeft mensen de kans om ‘nee’ te zeggen als ze het ergens niet mee eens zijn,” zegt SP-Kamerlid Renske Leijten, die het wetsvoorstel verdedigt sinds Van Raak is vertrokken. “We hebben in Den Haag de mond vol over de afstand van mensen tot de politiek en over een deel van Nederland dat is afgehaakt. We moeten dit gewoon invoeren.”

Noodrem

Maar lang niet alle partijen delen die mening. Zo vindt CDA-Kamerlid Inge van Dijk een referendum niet de beste manier om de betrokkenheid van burgers bij de politiek te vergroten. “Als burgers aan de noodrem moeten trekken, is er blijkbaar al iets fout gegaan. Beter is het om de mening van de burger over een onderwerp van tevoren beter te horen dan nu.” Het CDA pleit daarom voor de invoering van burgerraden.

Het idee van een burgerraad is dat een uit alle lagen van de bevolking geselecteerde groep mensen zich buigt over een onderwerp. Na het horen van experts en na overleg, komt de raad met een advies aan de politiek. Van Dijk: “Dat heeft ook als voordeel dat de stem van het redelijke midden beter gehoord wordt.”

Al decennia proberen voorstanders van referenda die hier ingevoerd te krijgen. In 1999 werd de invoering van een correctief referendum verworpen in de Eerste Kamer tijdens de zogeheten Nacht van Wiegel. Later kwam er wel de mogelijkheid van een zogeheten raadplegend referendum: die verplichtte de politiek niet om de uitkomst van een volksraadpleging over te nemen. Zo werd er bijvoorbeeld een referendum gehouden over een associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Een meerderheid stemde tegen, maar het verdrag bleef met een ‘inlegvel’ alsnog van kracht.

Verdragen

Het vorige kabinet schrapte het raadplegende referendum uit de wet. Een staatscommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes adviseerde echter om het referendum tóch weer in te voeren, waarna SP’er Van Raak met een wetsvoorstel kwam.

Dat voorstel werd onder druk van de Kamer aangepast. Zo kan het referendum bijvoorbeeld niet gehouden worden over internationale verdragen. Ook is de drempel om een referendum geldig te laten zijn hoog. Denk-voorman Farid Azarkan noemt die hoge drempel ‘een recept voor teleurstelling’. Hij zegt zijn keuze nog niet te hebben gemaakt, maar: “Ik heb nog steeds mijn twijfels over het instrument. Je kunt alleen maar ja of nee zeggen. En we hebben het in een democratie zo geregeld dat een meerderheid beslist. Ik vind het nogal wat als daarna een kleiner deel van het electoraat dat weer kan veranderen.”

Toch hoopt Leijten nog op voldoende steun. “Er hoeven maar een paar Kamerleden van VVD, CDA, SGP of Denk anders te stemmen en er is een tweederde meerderheid. Partijen moeten niet zo bang zijn van de bevolking.”

undefined

Meer over